III SA/Lu 403/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 1 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] wydaną z up. Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przez Kierownika Placówki Terenowej w K. po rozpoznaniu wniosku P. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] o rozłożeniu należności na raty, utrzymał ją w mocy. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 138 § 1 pkt1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (teks jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz.1071 z późn.zm.) , art. 59 ust. 3, art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn.zm.). Organ w motywach rozstrzygnięcia podniósł, iż decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r. o umorzeniu odsetek została utrzymana w mocy, kwota zaległości objęta układem ratalnym nie uległa zmianie. Zastosowana ulga w postaci układu ratalnego jest korzystnym rozwiązaniem ponieważ na dzień złożenia podania wstrzymany jest bieg naliczania ustawowych odsetek. Również wskazywał, że wysokość rat jest zgodna z podaniem P. W. z dnia 26 marca 2009 r. Na powyższe rozstrzygnięcie P. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie zgadzając się z jego treścią oraz argumentacją przedstawioną przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zdaniem skarżącego, organ nie odniósł się do bardzo trudnej sytuacji skarżącego. Kwestionował również wysokość zadłużenia. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje: Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną w niej podstawą prawną uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przez Kierownika Placówki Terenowej w K. z dnia [...] czerwca 2006 r. obarczona jest wadą skutkującą jej uchyleniem. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o Ubezpieczeniu Społecznym Rolników tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 zwaną dalej; u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r. ) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. Według § 2 ust. 1 Statutu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wprowadzonego zarządzeniem nr 10 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 maja 2008 r. w sprawie nadania statutu Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.Urz. Min. Rol. Nr 10, poz. 12) obowiązującego w dacie orzekania przez organ, Prezes Kasy kieruje Kasą przy pomocy: zastępców Prezesa Kasy; kierowników placówek terenowych; dyrektorów zakładów rehabilitacji leczniczej. Podstawą prawną orzekania w sprawie niniejszej był art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., który stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 1 pkt 1, normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, są między innymi centralne organy administracji rządowej, w tym także Prezes Kasy (art. 5 § 2 kpa).. Od decyzji Prezesa Kasy w sprawach rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a., a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Jednocześnie przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Skład orzekający w niniejszej sprawie uważa, że zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej (lub członka organu kolegialnego), orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a., była przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie i doktrynie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy ( np. wyroki NSA z dnia 11 września 2002 r. sygn. akt V S A 2535/01, z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt V SA 1313/02, z dnia 28 lutego 2003 r., uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s.222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż pogląd prezentowany w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06/NSA i WSA 2007/3/61, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażony w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, tak jak w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w której wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoznaje ten sam organ – Zakład. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994 r. II SA 2616/93, NSA 1995, nr 1 poz.34). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a. Wreszcie istotne jest, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. W sprawie niniejszej, decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy, Kierownik Placówki P. W.. Ta sama osoba podpisała również decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, iż przedwczesną byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny rozłożenia na raty należności obciążających skarżącego oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o rozłożenie należności na raty uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Kasy. Jednakże z uwagi na zasadę szybkości postępowania, Sąd przypomina, iż ponownie rozpoznając sprawę organ zgodnie z dyspozycją wynikającą z treści art. 136 i 140 kpa, obowiązany jest rozpoznać sprawę od początku. Dlatego też, jeżeli organ uważa, że żądanie strony jest niewystarczająco precyzyjne, to przed wydaniem decyzji powinien wezwać stronę do usunięcia występujących, zdaniem organu, braków lub nieścisłości w sformułowanym żądaniu. W sprawie niniejszej strona we wniosku z dnia 24 marca 2009 r. żądała rozłożenia na raty składek. Organ zaś, rozstrzygnięciem z dnia [...] kwietnia 2009 r. objął również odsetki od należności głównej, które nie były przedmiotem żądania strony w tej sprawie. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku rozłożenia na raty zaległości składkowych, organ uwzględni powyższe uwagi, dokona również ustaleń w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącego z uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, rozważy wszechstronnie zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi art. 107 § 3 k.p.a.. Z powyższych względów oraz stwierdzając, że zaskarżona decyzja wydana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że tego rodzaju uchybienie stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 , pkt 3 k.p.a., co powoduje uchylenie takiej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1b/ p.p.s.a. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.