III SA/Lu 433/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca),, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] i postanowienie Starosty z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...]; II. określa, że decyzja nie może być wykonana; III. zasądza od organu na rzecz J. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania J. K., utrzymało w mocy decyzję Starosty R. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...] w przedmiocie: 1) uchylenia decyzji Starosty R. z dnia [...] sierpnia 2005 r., Nr [...] o wyrejestrowaniu pojazdu marki FSO – Warszawa Polonez Caro, nr rej. [...], 2) odmowy wyrejestrowania pojazdu, o którym mowa w punkcie 1. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Starosta R. wyrejestrował na wniosek J. K. pojazd FSO-Warszawa Polonez Caro 1.5 o nr rej. [...], na podstawie zaświadczenia wydanego przez stację demontażu G. O. Pismem z dnia 16 listopada 2007 r., Prokurator Prokuratury Rejonowej w R. wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Starosty R. z dnia [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu Prokurator wskazał, że prawomocnym wyrokiem z dnia 28 września 2007 r. Sąd Rejonowy w G. skazał A. L. m.in. za przestępstwo z art. 270 § 1 Kodeksu karnego polegające na podrobieniu w dniu [...] sierpnia 2005 r. zaświadczenia o demontażu samochodu FSO Polonez 1,5 o nr rej. [...]. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. Starosta R. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z [...] sierpnia 2005 r. Decyzją z dnia [...] marca 2010 Starosta R. uchylił swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. dotyczącą wyrejestrowania pojazdu Polonez Caro 1.5, nr rej. [...] oraz odmówił wyrejestrowania tegoż pojazdu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie wznowiono z urzędu z uwagi na to, iż wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne nie znane organowi w dniu wydania decyzji. Organ przywołał przepis art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym i stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do wyrejestrowania pojazdu. W odwołaniu od decyzji z [...] marca 2010 r. J. K. wskazał, że w 2005r. jego samochód uległ wypadkowi. Dostarczył samochód na najbliższe złomowisko, gdzie wydano zaświadczenie o demontażu pojazdu. O tym, iż zaświadczenie jest fałszywe odwołujący się dowiedział się w 2007 r. w Komendzie Powiatowej Policji w R., gdzie został wezwany do złożenia zeznań w charakterze świadka. W chwili obecnej nie jest w stanie odzyskać samochodu, by ponownie dostarczyć go do punktu złomowania. Uzasadniając od strony prawnej rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż podstawą wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie był art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Podstawą do wydania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu, zgodnie z wymogami art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), było zaświadczenie o demontażu pojazdu wydane przez stację demontażu G. O. Z wyroku z dnia [...] września 2007 r., wydanego przez Sąd Rejonowy w G. wynika, że przedmiotowe zaświadczenie o demontażu zostało podrobione. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, należy uznać, że zaszła istotna dla sprawy okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, lecz nie znana organowi. Podstawą do wydania decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu było bowiem zaświadczenie o demontażu pojazdu. Stwierdzenie, iż zaświadczenie przedłożone było sfałszowane powoduje konieczność uchylenia wcześniejszej decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu. Powołując się na stanowisko orzecznictwa Kolegium stwierdziło, iż przekazanie pojazdu do zakładu zajmującego się skupem złomu, który nie ma uprawnień do prowadzenia stacji demontażu lub prowadzenia punktu zbierania pojazdów, nie mogło wywołać skutków prawnych w postaci wyrejestrowania pojazdu w oparciu o art. 79 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym, jak również nie zaistniały przesłanki do wyrejestrowania pojazdu w oparciu o art. 79 ust. 1 pkt 5 w związku z ust. 5 ustawy. Ustawa – Prawo o ruchu drogowym określa zamknięty katalog przypadków w których można wyrejestrować pojazd i organy administracji nie mogą wziąć pod uwagę nawet sytuacji strony, która padła ofiarą oszustwa i nie jest w stanie ponownie oddać pojazdu do demontażu. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium J. K. powtórzył argumenty podniesione w odwołaniu. Skarżący podkreślił także, że nie miał wpływu na popełnienie czynu karnego przez A. L. i nie mógł wiedzieć o nieuczciwości punktu złomowania, w którym zostawił pojazd. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest dotknięta uchybieniami prawnymi, które muszą skutkować jej uchyleniem. Nie są to wady wyartykułowane w skardze, tym niemniej jednak sąd administracyjny ma obowiązek dokonać kompleksowej oceny zaskarżonego aktu, niezależnie od podniesionych zarzutów i powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.). Ponadto stwierdzone uchybienia dotyczą rozstrzygnięć zapadłych w obydwu instancjach, dlatego na podstawie art. 135 p.p.s.a. konieczne jest uchylenie nie tylko decyzji będącej bezpośrednim przedmiotem skargi, ale także poprzedzającej ją decyzji Starosty R. z dnia [...] marca 2010 r. Na podstawie tego samego przepisu należało również uchylić postanowienie Starosty R. z dnia [...] grudnia 2007 r., znak: [...], o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] sierpnia 2005 r. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji od strony zaistnienia podstaw wznowieniowych należy stwierdzić, że organy popełniły błąd w zakresie wskazania podstaw wznowienia postępowania. Decyzja z 2005 r. o wyrejestrowaniu pojazdu została wydana na podstawie zaświadczenia wydanego przez stację demontażu G. O., zgodnie z wymogami określonymi w art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r.– Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908, z późn. zm.). Prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] września 2007 r., skazujący A. L. m.in. za przestępstwo z art. 270 § 1 Kodeksu karnego polegające na podrobieniu w dniu [...] sierpnia 2005 r. zaświadczenia o demontażu przedmiotowego samochodu FSO Polonez 1,5, jednoznacznie potwierdza wadliwość zaświadczenia, w oparciu o które została wydana decyzja o wyrejestrowaniu pojazdu. Zdaniem organów orzekających w sprawie ujawnienie tego faktu, istniejącego w dacie wydania decyzji z 2005 r., prawomocnym wyrokiem sądu z 2007 r., stanowiło spełnienie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 KPA i otwierało drogę wznowienia postępowania. Stanowisko organów jest błędne, gdyż podstawą wznowienia postępowania, która mogła mieć zastosowanie w sprawie była wskazana w art. 145 § 1 pkt 1 KPA, tj. sytuacja, gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Zaświadczenie o demontażu pojazdu było kluczowym dowodem w sprawie, ponieważ potwierdzało spełnienie jednej z przesłanek wyrejestrowania pojazdu, tj. przekazania go do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu w zgodzie z wymogami Prawa o ruchu drogowym i ustawy o recyklingu pojazdów. Prawomocny wyrok sądu z [...] września 2007 r. potwierdził fakt sfałszowania tego dowodu. Należy przypomnieć, że pomiędzy przesłankami wznowienia postępowania określonymi w art. 145 § 1 KPA istnieje relacja niekonkurencyjności, tzn. że przesłanki te powinny być interpretowane w sposób rozłączny i nie mogą być stosowane "zamiennie". Każda sytuacja musi być zakwalifikowana jako odrębna przesłanka wznowieniowa. Fakt sfałszowania dowodu, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne nie może być równocześnie oceniany jako wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi. Wyrok skazujący A. L. za podrobienie zaświadczenia o demontażu przedmiotowego samochodu zapadł w dniu [...] września 2007 r., a więc dopiero przeprowadzone postępowanie dowodowe w sprawie karnej wykazało, że skazany "podszył" się pod osobę G. O., który posiadał odpowiednie uprawnienia wynikające z ustawy o recyklingu pojazdu, podpisując się przystawiając pieczęcie za tę właśnie osobę. Fakt ten nie był znany w dacie wyrejestrowania przedmiotowego pojazdu Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy dopuściły się naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 KPA poprzez wadliwe zastosowanie przesłanek wznowienia postępowania. Błąd ten dotyczy przy tym nie tylko decyzji wydanych w sprawie, ale także postanowienia o wznowieniu postępowania z [...] grudnia 2007 r., które z tych przyczyn musi zostać uchylone na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do kwestii wpływu sfałszowania zaświadczenia o demontażu na rozstrzygniecie sprawy wyrejestrowania przedmiotowego pojazdu należy podkreślić, że nie budzi żadnych wątpliwości fakt, iż niedopuszczalne byłoby wyrejestrowanie pojazdu w oparciu o podrobione zaświadczenie o demontażu pojazdu, wymagane przez art. 79 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym oraz ustawę z 2005 r. o recyklingu pojazdów (...). Zaświadczenie, o którym mowa w tym przepisie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu KPA (art. 76 § 2 ), ale warunkiem przyjęcia takiego charakteru jest wydanie go przez podmiot do tego uprawniony na podstawie stosownych przepisów (w szczególności ustawy o recyklingu pojazdów). Fakt sfałszowania zaświadczenia pozbawia go mocy prawnej i uniemożliwia wyrejestrowanie pojazdu na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. Bez znaczenia pozostaje fakt, czy osoba, która uzyskała zaświadczenie i na tej podstawie chce wyrejestrować pojazd ponosi winę (chociażby w postaci niedbalstwa) za powstanie tych okoliczności. Przepis art. 79 ust.1 pkt 1 ustawy musi być interpretowany w sposób ścisły, jego ratio legis jest bowiem zapobieżenie porzucaniu pojazdów zniszczonych i wyeksploatowanych, poprawa bezpieczeństwa obrotu pojazdami, zapobieżenie manipulacjom i fałszowaniu (por: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 1999 r., sygn. akt K 13/98), a ponadto dostosowanie regulacji prawa krajowego do norm obowiązujących w Unii Europejskiej (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji - Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000, z późn. zm.; zob. także wyrok WSA w Gliwicach z 15 września 2010 r., II SA/Gl 346/10). Należy przypomnieć, że postępowanie prowadzone w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania nie ogranicza się tylko do stwierdzenia kwalifikowanej wadliwości decyzji ostatecznej, ale – w razie takiej konstatacji – co do zasady powinno doprowadzić do ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania nowej decyzji merytorycznej (za wyjątkiem przypadków, gdy zachodzą negatywne przesłanki określone w art. 146 KPA). Badając zgodność zaskarżonej decyzji pod tym kątem należy stwierdzić, że o ile należało uchylić decyzję z 2005 r. ze względu na nie spełnienie przesłanek wyrejestrowania pojazdu na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, to rozstrzygnięcie odmawiające wyrejestrowania pojazdu zapadło już z naruszeniem prawa. Stosowanie przepisów prawa przez organy administracji nie może następować w sposób mechaniczny, abstrahujący od wyjątkowych okoliczności konkretnych przypadków i skutkujący tym, że jednostka nie może znaleźć skutecznego środka ochrony swoich słusznych interesów. W kontekście przepisów dotyczących wyrejestrowania pojazdów zwracał na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I OSK 1001/07), w którego uzasadnieniu znalazł się następujący wywód: "Formalistyczna wykładnia art. 79 ust. 1 powołanej ustawy - Prawo o ruchu drogowym pozostaje w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi, w tym z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Demokratyczne państwo prawne gwarantuje jednostce prawo do procesu, a zatem do obrony w postępowaniu uregulowanym przepisami prawa. Nie jest zatem prawidłową wykładnią wykładnia, która odrzuca stosowanie przepisów prawa procesowego, co zamyka możliwość prawną załatwienia sprawy przez właściwy organ administracji publicznej." Okoliczności badanej sprawy są nietypowe i zmuszają do takiej wykładni i zastosowania prawa, który pozwoli znaleźć rozwiązanie godzące interes publiczny ze słusznym interesem jednostki. Skarżący w 2005 r. oddał pojazd do stacji demontażu pojazdu i uzyskał stosowne zaświadczenie, opatrzone pieczęcią firmową. Z żadnych materiałów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby skarżący działał w tym zakresie w złej wierze. Nie ma podstaw do podważania jego twierdzenia, że o fakcie sfałszowania dokumentu dowiedział się dopiero w 2007 r., na etapie postępowania karnego prowadzonego przeciwko faktycznemu wystawcy dokumentu – A. L. Jak wywiedziono wyżej, niezależnie od istnienia lub braku winy po stronie skarżącego w fakcie sfałszowania zaświadczenia, fakt ten uniemożliwia skuteczne posłużenie się tym dokumentem celem wyrejestrowania pojazdu na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. Taka konstatacja nie może jednak doprowadzić do usankcjonowania sytuacji, w której właściciel pojazdu, już nim nie dysponujący, nie jest w stanie w żaden sposób dokonać jego wyrejestrowania. Taka sytuacja narusza bowiem zarówno słuszny interes właściciela pojazdu (m.in. w związku z koniecznością opłacania ubezpieczenia pojazdu), pozostaje też w sprzeczności z interesem publicznym, gdyż w ewidencji pojazdów będzie widniał pojazd, który już dawno został zniszczony. Organy orzekające w sprawie ponownie, w następstwie wznowienia postępowania, ograniczyły się wyłącznie do zbadania, czy zaistniała przesłanka określona w art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy, pomijając sprawdzenie, czy nie ma podstaw do wyrejestrowania pojazdu w oparciu o pozostałe przesłanki wskazane w ust. 1. W szczególności organy pominęły możliwość zastosowania przesłanki określonej w pkt 5, tj. udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie własności. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że o ile sfałszowane zaświadczenie o demontażu pojazdu z 2005 r. nie może stanowić podstawy wyrejestrowania w oparciu o art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy, to jednak nie ma przeszkód dla uznania, że dokumentuje ono fakt trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu przez skarżącego. Inaczej niż w przypadku punktu 1, w przypadku przesłanki określonej w punkcie 5 ustawa nie precyzuje sposobu "udokumentowania" faktu trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu. Należy w tym względzie kierować się zatem ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego – w szczególności zasadami otwartego katalogu środków dowodowych oraz swobodnej oceny dowodów. Postępowanie administracyjne, inaczej niż co do zasady postępowanie cywilne, opiera się w głównej mierze na zasadzie oficjalności, działania organu z urzędu. To zadaniem organu jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistością, odnalezienie i właściwe zastosowanie odpowiednich przepisów prawa, a także należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 7, art. 9, art. 77 § 1 KPA). Obowiązki te spoczywają na organie w szczególności w sytuacjach nietypowych, wymagających szczególnej kreatywności w znalezieniu rozwiązania godzącego interes publiczny i słuszny interes strony. W demokratycznym państwie prawnym nie może dochodzić do sytuacji, w której wskutek nadmiernie formalistycznej wykładni prawa jednostka nie może znaleźć skutecznej ochrony swych słusznych interesów. W badanej sprawie skarżący nie jest w stanie dopełnić obowiązków wynikających z podstawowego trybu wyrejestrowania pojazdu – tj. przedstawić zaświadczenia o demontażu pojazdu, zgodnego z wymogami prawa, gdyż od pięciu lat nie dysponuje już pojazdem. Ponieważ nie ponosi odpowiedzialności za powstałe okoliczności, nie można go pozostawiać samemu sobie. Obowiązkiem organów orzekających w sprawie było znalezienie rozwiązania pozwalającego na zaspokojenie słusznego interesu skarżącego w sposób nie godzący w interes publiczny. Obowiązkowi temu organy nie sprostały. Skupienie się wyłącznie na przesłance wyrejestrowania pojazdu określonej w art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawy, z pominięciem pozostałych oznacza naruszenie obowiązku wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych (art. 7 i art. 77 § 1 KPA). Działanie organów narusza także wspomniane wyżej obowiązki wynikające z ogólnej zasady informowania (art. 9 KPA). Ponadto organy zasłaniając się formalistyczną wykładnią obowiązujących przepisów nie podjęły nawet próby znalezienia rozwiązania respektującego zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu stron (art. 7 KPA). Powyższe uchybienia procesowe należy uznać za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawidłowa realizacja obowiązków wynikających z zasad ogólnych postępowania administracyjnego mogła bowiem doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy. W efekcie uchybienia te, na podstawie cytowanego przepisu, muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2010 r. Ponadto, jak wyżej wskazano, ponieważ analogicznych uchybień dopuścił się organ I instancji, musi to skutkować uchyleniem również i jego decyzji (art. 135 p.p.s.a.). Uchylenie decyzji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania rozstrzygnięcia przez Starostę R. W szczególności obowiązkiem organu będzie zbadanie, czy w sprawie nie zachodzą podstawy do zastosowania innej przesłanki wyrejestrowania pojazdu niż określona w art. 79 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. Organ powinien przy tym mieć na uwadze konieczność znalezienia takiego rozwiązania, które pogodzi słuszny interes skarżącego i interes publiczny. Należy także podjąć starania – bezpośrednio lub poprzez zwrócenie się do organów prowadzących postępowanie karne w sprawie o sfałszowanie zaświadczenia o demontażu pojazdu – celem ustalenia, czy doszło do faktycznego zniszczenia pojazdu i ewentualnego odnalezienia dokumentów potwierdzających ten fakt, jeżeli takie istnieją. Obowiązkiem organu będzie także należyte i wyczerpujące informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Mając powyższe na uwadze sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania uchylonych wyrokiem decyzji i postanowienia oparto na art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał, aby poniósł inne koszty postępowania poza uiszczonym wpisem w kwocie 200 zł, stąd zwrot kosztów od organu powinien objąć tą kwotę.