III SA/Lu 437/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Asystent sędziego Jerzy Parchomiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. Ł. i M. Ł. – A. spółka cywilna na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania w sprawie zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem 1. uchylona zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżących M. Ł. i M. Ł. – A. spółka cywilna kwotę 798 (siedemset dziewięćdziesiąt osiem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008r., znak: [...], Dyrektor Izby Skarbowej w L., po rozpoznaniu zażalenia A. s.c., M. Ł., M. Ł., na postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], umarzającego postępowanie w zakresie przyznania zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach sprawy: W dniu 17 września 2007 r. do Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. wpłynął wniosek spółki A., o przyznanie na podstawie art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), wynagrodzenia w wysokości 4.933,68 zł za dozór sprawowany w okresie od 14 października 2006 r. do 15 września 2007 r. nad pojazdem marki Peugeot o numerze rejestracyjnym [...]. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. umorzył postępowanie dotyczące przyznania zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad przedmiotowym pojazdem. W uzasadnieniu wskazał, iż do dnia wydania postanowienia Policja nie ustaliła właściciela pojazdu i tym samym nie powiadomiła go o usunięciu i prawie odebrania pojazdu. Po rozpoznaniu zażalenia A. s.c., M. Ł., M. Ł., Dyrektor Izby Skarbowej w L. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ zażaleniowy wskazał, iż zgodnie z art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, pojazd usunięty w trybie określonym w ustępie 1 lub 2 i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia, uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. O przejęciu na rzecz Skarbu Państwa orzeka naczelnik urzędu skarbowego, a przed wydaniem orzeczenia ma obowiązek powiadomić właściciela pojazdu o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia pojazdu na rzecz skarbu Państwa. Organ I instancji po otrzymaniu wniosku o wypłatę wynagrodzenia za dozór pojazdu wystąpił do Policji o przesłanie dokumentów umożliwiających podjęcie postępowania w celu wydania orzeczenia w sprawie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż Policja nie ustaliła właściciela przedmiotowego pojazdu, nie poinformowała również czy podjęte zostały jakiekolwiek działania w celu ustalenia osoby uprawnionej do odbioru pojazdu. W ocenie organu zażaleniowego dysponent pojazdu nie dopełnił obowiązku wynikającego z § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów, a zatem brak było podstaw do wszczęcia postępowania dotyczącego przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. W konsekwencji brak było również podstaw do orzekania w sprawie przyznania spółce wynagrodzenia. Zdaniem organu zażaleniowego wobec braku możliwości orzekania przez organ I instancji w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa samochodu, bezprzedmiotowe było rozpatrywanie wniosku wnoszących zażalenie o przyznanie wynagrodzenia i zwrotu kosztów za dozór tej ruchomości. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Na powyższe postanowienie A. s.c., M. Ł., M. Ł. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postępowania w całości i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: - naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym – poprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w przyjęciu iż decyzja o przejściu własności pojazdu usuniętego z drogi w trybie art. 130a na rzecz Skarbu Państwa ma charakter decyzji deklaratoryjnej, zaś niemożność jej wydania wstrzymuje skutek określony w przepisie art. 130a ust. 10 ustawy; -naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. przepisu § 7 ust. 3 oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie usuwania pojazdów, polegające na błędnym przyjęciu iż niedopełnienie przez dysponenta pojazdu Policję obowiązku określonego w § 5 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, czyni bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie przyznania wynagrodzenia i zwrotu niezbędnych wydatków z tytułu dozoru sprawowanego przez skarżącego nad przedmiotowym pojazdem, - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 105 § 1 KPA, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe w sytuacji gdy w realiach niniejszej sprawy istnieją wszystkie elementy materialnego stosunku prawnego, co obliguje organ do rozpoznania istoty sprawy i jej załatwienia w formie postanowienia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony lub odmowę jego uwzględnienia; a także polegające na umorzeniu postępowania w sprawie w formie postanowienia, w sytuacji gdy ustawodawca dopuszcza takie załatwienie sprawy wyłącznie w formie decyzji administracyjnej. W uzasadnieniu skarżący podnieśli m.in., że decyzja w przedmiocie przejęcia pojazdu na własność Skarbu Państwa ma skutki wyłącznie deklaratoryjne, a zatem dozorcy przysługuje wynagrodzenie i zwrot niezbędnych wydatków od Skarbu Państwa od chwili przejścia własności tj. z upływem sześciomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym. Przy tym prawo do wynagrodzenia przysługuje dozorcy niezależnie od tego czy inny organ państwa należycie wywiązuje się z obowiązków nałożonych na niego przez ustawodawcę. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L., wniósł o oddalenie skargi, uznając podniesione zarzuty za bezzasadne. Wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 126/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Uzasadniając wyrok sąd stwierdził, że zasada państwa prawnego nakazuje organom państwowym czy samorządowym, informowanie właściciela (ruchomości czy też nieruchomości) w sposób przewidzianym prawem o wszczęciu każdego postępowania zmierzającego do przeniesienia jego własności na rzecz Skarbu Państwa. W przeciwnym bowiem przypadku naruszałoby to jego konstytucyjne prawo własności. W konsekwencji – zaistnienie skutków opisanych w art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym wymaga spełnienia wszystkich opisanych w tym przepisie warunków, w tym przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie osoby uprawnionej do odbioru pojazdu i zawiadomienie jej o skutkach w postaci przejścia pojazdu na własność Skarbu Państwa w razie nieodebrania usuniętego pojazdu w określonym ustawowo terminie. Z tych przyczyn, uwzględniając zasadę zagwarantowania ochrony prawa własności, termin 6 miesięczny określony w art. 130a ust. 10 ustawy należy liczyć od dnia w którym właściciel pojazdu dowiedział się od właściwego podmiotu o usunięciu pojazdu w trybie art. 130a ust. 1-3 ustawy oraz o skutkach nieodebrania pojazdu z parkingu w terminie 6 miesięcy. W konsekwencji do czasu skutecznego powiadomienia właściciela pojazdu nie biegnie termin 6 miesięczny wywołujący skutki przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie do chwili wyrokowania nie przedstawiono jakichkolwiek dowodów z których wynikałoby, iż został ustalony właściciel samochodu a to oznacza iż w ocenie sądu nie zaczął biec termin 6 miesięczny którego upływ uzasadniałby przejęcie pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Taki stan rzeczy oznacza, iż żądanie od Skarbu Państwa należności określonych przez stronę jest przedwczesne. Sąd uznał za uzasadniony zarzut naruszenia art. 105 § 1 KPA, bowiem organy nie miały podstaw do umorzenia postępowania jeżeli strona żądała rozpoznania sprawy co do jej istoty. Żądanie takie świadczyło, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, a organy myliły pojęcie bezprzedmiotowości postępowania z bezzasadnością żądania strony. Sąd uznał jednak, że stwierdzone uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy, nie było więc podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Od wyroku z 6 maja 2008 r. M. Ł. oraz M. L. - wspólnicy spółki cywilnej A. wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając wyrokowi: - naruszenie art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż określony tym przepisem 6 miesięczny termin rozpoczyna bieg od dnia, w którym właściciel dowiedział się od właściwego podmiotu o usunięciu pojazdu w trybie art. 130a ust. 1-3 ustawy oraz o skutkach nieodebrania pojazdu z parkingu w terminie 6 miesięcy, w sytuacji gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu jednoznacznie wskazuje, iż bieg tego terminu należy liczyć od daty usunięcia pojazdu a tym samym, iż decyzja właściwego naczelnika urzędu skarbowego o przejęciu na własność Skarbu Państwa ma charakter decyzji deklaratoryjnej a nie konstytutywnej jak przyjmuje to WSA. - naruszenie art. 134 § 1 i 145 § 1 pkt. 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organy orzekające w niniejszej sprawie art. 105 § 1 KPA poprzez uznanie, iż umorzenie postępowania przez organy orzekające w trybie art. 105 § 1 (w formie postanowienia) zamiast wydania merytorycznej decyzji rozstrzygającej żądanie (np. oddalającej) nie miało wpływu na wynik sprawy, podczas gdy w istocie uznanie przez organy bezprzedmiotowości postępowania zwalnia je od badania meritum a tym samym uniemożliwia stronie merytoryczną polemikę w toku instancji a nadto analogiczny jedynie wynik ( skutek) rozstrzygnięcia wniosku nie musi oznaczać braku wpływu na wynik spawy. Bezprzedmiotowość postępowania może mieć różne przyczyny i źródło nie związane z materialnoprawną podstawą roszczenia a nadto forma rozstrzygnięcia (postanowienie zamiast decyzji) powoduje chociażby różne terminy zaskarżenia orzeczenia). - naruszenie art. 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) poprzez wydanie rozstrzygnięcia, które nie ma charakteru kontrolującego zgodność z prawem rozstrzygnięcia organów administracji, a nosi jednoznacznie cechy końcowego merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, w oczywistości zastępującego działania podmiotu podlegającego kontroli (organu). W wyniku kontroli instancyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. I OSK 1141/08, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. NSA nie zgodził się z dokonaną przez WSA w Lublinie interpretacją art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym i stwierdził, że upływ 6 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu powoduje, że nieodebrany w tym terminie pojazd staje się własnością Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Decyzja o przejściu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, bo może potwierdzać tylko to co nastąpiło z mocy ustawy. Jest to pogląd ugruntowany w orzecznictwie NSA. W ocenie NSA za błędne należy uznać twierdzenie Sądu I instancji, iż żądanie należności od Skarbu Państwa w niniejszej sprawie było przedwczesne skoro pojazd zabezpieczono w dniu 13 kwietnia 2006 r. Decyzja właściwego urzędu skarbowego o stwierdzeniu nabycia własności pojazdu nie ma charakteru konstytutywnego lecz wyłącznie deklaratoryjny skoro potwierdza tylko to, co nastąpiło z mocy prawa. Początkowym terminem ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów związanych ze sprawowaniem dozoru za pojazd winna być data, w której upłynął 6-miesięczny termin, o którym mowa w art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym. W ocenie NSA nie można również zgodzić się ze stanowiskiem WSA w Lublinie, iż naruszenie art. 105 § 1 KPA nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Uchybienie to nie pozwoliło na merytoryczne rozpoznanie wniosku co powinno w sprawie nastąpić. W dniu 14 grudnia 2009 r. pełnomocnik organu, wypełniając zobowiązanie nałożone na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpatrujący sprawę ponownie, złożył dokumenty w postaci: wniosku skarżących z dnia 8 grudnia 2008 r., postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] oraz zażalenia A. spółka cywilna na powyższe postanowienie. W dniu 17 grudnia 2009 r. do Sądu wpłynęły nadesłane przez organ dokumenty w postaci postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] oraz zażalenia A. spółka cywilna na powyższe postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę ponownie zważył, co następuje: Tytułem wstępu należy przypomnieć, że stosownie do przepisu art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie jest zatem związany dokonaną przez NSA wykładnią art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym, a w szczególności wyrażonym przez ten Sąd poglądem, zgodnie z którym upływ 6 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu powoduje, że nieodebrany w tym terminie pojazd staje się własnością Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Decyzja o przejściu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, bo może potwierdzać tylko to co nastąpiło z mocy ustawy. Podstawowym argumentem organów orzekających w sprawie przemawiającym za umorzeniem postępowania był pogląd, iż skoro nie została wydana decyzja, orzekająca o przejściu porzuconego pojazdu na własność Skarbu Państwa, wniosek spółki A. o przyznanie zwrotu wydatków i wynagrodzenia za dozór pojazdu nie mógł być rozpatrywany, a zatem postępowanie było bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 KPA w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pogląd ten jest błędny w świetle wyżej przedstawionego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skutek w postaci przejścia własności porzuconego pojazdu na rzecz Skarbu Państwa następuje ex lege, a decyzja o przejściu pojazdu jest jedynie aktem potwierdzającym ten skutek, zatem już od chwili wystąpienia tego skutku przechowujący pojazd może domagać się zwrotu wydatków i stosownego wynagrodzenia za dozór. Nie można zatem przyjąć, aby postępowanie w sprawie z wniosku spółki A. było bezprzedmiotowe. W doktrynie postępowania administracyjnego wskazuje się, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 478). Taki stan nie zachodził w badanej sprawie. Przedmiotowy pojazd został usunięty z drogi w dniu 13 kwietnia 2006 r., zatem w dniu 14 października 2006 r. upłynął 6-miesięczny okres, po którym pojazd przeszedł na własność Skarbu Państwa, zgodnie z dyspozycją art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym. W tym stanie rzeczy istniały podstawy do merytorycznego orzekania w sprawie. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne (niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Orzeczenie o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy istniały podstawy do orzekania co do istoty sprawy oznacza naruszenie przez organ art. 105 § 1 KPA. Uchybienie to miało niewątpliwie wpływ na wynik sprawy, a zatem prowadzi do konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia. Ponieważ analogicznym uchybieniem dotknięte jest również poprzedzające je postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] listopada 2007 r., zachodzi potrzeba uchylenia również i tego postanowienia, co wynika z treści art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Urzędu Skarbowego oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oznacza konieczność ponownego wydania rozstrzygnięcia w tej sprawie przez organ pierwszej instancji. Orzekając ponownie w sprawie organ powinien mieć na uwadze przedstawioną wyżej argumentację co do stosowania art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym. Ponadto organ powinien orzekać biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny w sprawie, istniejący w dacie orzekania. Konieczne zatem będzie uwzględnienie faktów wynikających z wydanych już w toku sprawy sądowoadministracyjnej postanowień Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] lipca 2009 r. Pierwszym z tych postanowień (nr [...]) organ orzekł o przyznaniu na rzecz spółki A. kwoty 7.340 zł tytułem zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad przedmiotowym pojazdem w okresie od 14 października 2006 r. do 16 października 2008 r. oraz odmówił przyznania wynagrodzenia za okres od dnia 17 października 2008 r. do dnia 1 grudnia 2008 r. Z kolei drugim z postanowień z 29 lipca 2009 r. (nr [...]) organ umorzył postępowanie w sprawie wniosku skarżących w części dotyczącej zwrotu wydatków i przyznania wynagrodzenia za okres poprzedzający przejście pojazdu na własność Skarbu Państwa, tj. od 13 kwietnia 2006 r. do 14 października 2006 r. Okoliczności te muszą być wzięte pod uwagę przy ponownym orzekaniu w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Skarżący był reprezentowany przez adwokata i z tego tytułu należy mu się zwrot wynagrodzenia w wysokości stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, z późn. zm.), w kwocie 600 zł. Ponadto skarżący poniósł koszty sądowe z tytułu wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Orzeczenie o kosztach nie obejmuje postępowania kasacyjnego, o których rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd odstąpił od orzekania na podstawie art. 152 p.p.s.a. w zakresie ewentualnego wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu uprawomocnienia orzeczenia, gdyż ze względu na charakter postanowień – umarzających postępowanie – było to zbyteczne.