III SA/Lu 448/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Starszy inspektor Maria Filipek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 stycznia 2009r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1.uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa że, zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] wydaną z up. Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przez Kierownika Placówki Terenowej w K., po rozpoznaniu wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], utrzymał ją w mocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 138 § 1 pkt 2 (powinno być 138 § 1 pkt 1) w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego tj. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) , art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn.zm.). Organ w motywach podniósł, że prowadząc gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego i nie mając innego ubezpieczenia, A. K. od dnia 27 marca 1996 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, z czego wynika ustawowy obowiązek opłacania składek. Z tego obowiązku odwołujący się nie wywiązywał, co doprowadziło to do powstania zadłużenia. W 2006 r. uwzględniając podane przez A.K. argumenty – wieloletnią chorobę i trudności finansowe, zostały umorzone odsetki za zwłokę za okres 2004 r. -2006 r. Kolejny wniosek o umorzenie, złożony w marcu 2007 r., umotywowany trudną sytuacją materialną i zdrowotną, został przez organ uwzględniony i umorzono decyzją w 2007r. składki za 3 i 4 kwartał 2006 r. Ostatni wniosek o umorzenie składek, złożony 2 kwietnia 2008 r. motywuje odwołujący niskimi dochodami oraz prowadzeniem egzekucji przez komornika w celu wyegzekwowania zaległych alimentów. Mając na uwadze, że przedstawione argumenty zostały już uwzględnione przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu odsetek i składek, a także uwzględniając stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, stosownie do postanowień art. 41a ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, została podjęta decyzja o odmowie umorzenia należności za okres 2004 r. – 2008 r. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustosunkowując się do argumentów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że fakt nie wywiązywania się A. K. z obowiązku alimentacyjnego wobec dwójki małoletnich dzieci nie może stanowić podstawy do umorzenia należności składkowych. Zły stan zdrowia w latach 2002-2004 nie może stanowić przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia odwołania, bowiem powyższe aktualnie nie zostało potwierdzone żadnymi dowodami. Realizując postanowienie art. 10 Kpa, pismem z dnia 19 czerwca 2008 r. informowano odwołującego się o możliwości zapoznania się z zebranymi dowodami, przedstawienie nowych i ewentualnego ich uzupełnienia. Powołując się na treść art.41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników organ rozpatrując sprawę nie uwzględnił wniosku A. K. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Na powyższe rozstrzygnięcie A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnosząc o zmianę w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległych składek za 2004 – 2008 r. w łącznej kwocie 2513,21 zł i ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi KRUS. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uznanie, że jego sytuacja materialno-bytowa pozwala na uiszczenie w całości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz przepisów postępowania administracyjnego poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie wszystkich dowodów w sprawie, a także niewłaściwą i pobieżną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem skarżącego organ ponownie rozpatrując sprawę nie odniósł się do złożonego zaświadczenia lekarskiego o kontynuowaniu leczenia w Poradni Zdrowia Psychicznego. Również dokładnie nie rozważył możliwości płatniczych A. K., a w szczególności braku jakichkolwiek dochodów z jego strony. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje: Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazana w niej podstawą prawną uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przez Kierownika Placówki Terenowej w K. z dnia [...] lipca 2008 r. obarczona jest wadą skutkującą jej uchyleniem. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o Ubezpieczeniu Społecznym rolników tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 zwana dalej; u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r. ) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. Według § 2 ust. 1 zarządzenia nr 10 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 maja 2008 r. w sprawie nadania statutu Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.Urz. Min. Rol. Nr 10, poz. 12 obowiązującego w dacie orzekania przez organ, prezes Kasy kieruje kasą przy pomocy zastępców: Prezesa kasy; kierowników placówek terenowych; dyrektorów zakładów rehabilitacji leczniczej. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Według definicji ustawowej zawartej w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 1 pkt 1, normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy (art. 5 § 2 kpa).. Od decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a., a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Jednocześnie przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Skład orzekający w niniejszej sprawie uważa, że zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej (lub członka organu kolegialnego), orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a., była przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie i doktrynie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy ( np. wyroki NSA z dnia 11 września 2002 r. sygn. akt V S A 2535/01, z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt V SA 1313/02, z dnia 28 lutego 2003 r., uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s.222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż pogląd prezentowany w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06/NSA i WSA 2007/3/61, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażony w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, tak jak w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w której wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoznaje ten sam organ – Zakład. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994 r. II SA 2616/93, NSA 1995, nr 1 poz.34). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a. Wreszcie istotne jest, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. W sprawie niniejszej, decyzję z dnia [...] maja 2008 r. podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy, Kierownik Placówki B. B. Ta sama osoba podpisała również decyzję z dnia [...] lipca 2008 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, iż przedwczesną byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącego oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Kasy. Sąd tylko mając na uwadze zasadę szybkości postępowania przypomina, iż ponownie rozpoznając sprawę organ zgodnie z dyspozycją wynikającą z treści art. 136 i 140 k.p.a. obowiązany jest rozpoznać sprawę od początku. Jeżeli więc tak jak w sprawie niniejszej strona złożyła nowe dowody - zaświadczenie lekarskie z dnia 7 lipca 2008 r. (prezentata przyjęcia przez organ 10 lipca 2008 r.), to organ administracji nie może w decyzji pominąć tego dowodu lub odmówić jego oceny. Również Prezes Kasy w ramach swoich uprawnień kontrolnych ocenia materiał dowodowy, uwzględniając stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania pierwszej decyzji ale również i uwzględnia zmiany stanu faktycznego, które zaszły po jej wydaniu. Rozpoznając sprawę ponownie, organ zwróci uwagę na to, iż notatka służbowa sporządzona przez Inspektor M. W. (k.191 akt administracyjnych) nie zawiera ani daty jej sporządzenia, ani ustaleń co do daty, kiedy kwota dopłat z AR i MR i za jaki okres czasu została przekazana skarżącemu. Brak tak istotnych danych wskazuje na to, iż organ nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1k.p.a.), a także oceny dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.). Uchybienia wykazane powyżej miały również istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i stanowiły podstawę do zastosowania art. 145 § 1 pkt1 lit.c/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych, organ uwzględni powyższe uwagi, dokona również ustaleń w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącego z uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, rozważy wszechstronnie zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższych względów oraz stwierdzając, że zaskarżona decyzja wydana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że tego rodzaju uchybienie stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 , pkt 3 k.p.a., co powoduje uchylenie takiej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1b/ p.p.s.a. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.