III SA/Lu 448/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 25 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz K. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021r., Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej też jako Dyrektor L. Oddziału ARIMR, organ), po rozpatrzeniu wniosku K. S. (dalej też jako skarżący) o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia 2 kwietnia 2021 r. w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2020 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy: W dniu [...] kwietnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. wydał decyzję w sprawie przyznania skarżącemu płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2020. Przedmiotowa decyzja wraz z pouczeniem o terminie i sposobie odwołania została doręczona skarżącemu w dniu [...] kwietnia 2021 r. Pismami z dnia [...] maja 2021 r. skarżący złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Skarżący wskazał, że z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej w jego rodzinie i czasie epidemii nie złożył odwołania w terminie. Wyjaśnił, że jego żona jest w ciąży i z powodu komplikacji musi leżeć oraz wymaga opieki. Dodatkowo musi opiekować się piątką pozostałych dzieci. Z powodu dużej liczny zakażeń COVID-19 poprzesuwał wszystkie sprawy, żeby nie narażać siebie i innych. Dyrektor L. Oddziału ARIMR z odwołaniem do regulacji art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), uzasadniał, że przywrócenie terminu jest możliwe, jeżeli łącznie zostaną spełnione cztery przesłanki, mianowicie: osoba zainteresowana musi uprawdopodobnić braku swojej winy w uchybieniu terminu; musi złożyć wniosek o przywrócenie terminu; wniosek taki powinien zostać złożony z zachowaniem siedmiodniowego terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, a bieg terminu rozpoczyna się od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu oraz wnioskodawcy wraz z wnioskiem zobowiązany jest dopełnić czynności, do której był zobowiązany. W ocenie organu w niniejsze sprawie skarżący spienił trzy z czterech przesłanek. Skarżący nie uprawdopodobnił jednak braku swojej winy. Organ zwrócił uwagę, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Dopuszczenie się przez osobę zainteresowaną nawet najmniejszego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. W okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem Dyrektora L. Oddziału ARIMR skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, iż w okresie pomiędzy doręczeniem zaskarżonej decyzji (tj. 9 kwietnia 2021 r.), a ostatecznym terminem na złożenie odwołania od ww. decyzji (tj. 23 kwietnia 2021 r.) zaszły jakiekolwiek zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym. Fakt, iż ciężarna żona oraz piątka dzieci wymagały opieki nie potwierdza automatycznie braku winy, jeżeli brak ten, w ramach aktywności podmiotu zainteresowanego, nie zostanie uprawdopodobniony. Istotne, zdaniem organu, jest w tym kontekście to, że pismo wniesione przez wnioskodawcę po upływie terminu nie wskazuje na argumenty, które mogłyby uprawdopodobnić brak winy wnioskodawcy, odwołując się jedynie do faktu trudnej sytuacji zdrowotnej w rodzinie. W ocenie organu zasadniczo trudna sytuacja zdrowotna w rodzinie strony wiąże się z pewnymi dolegliwościami, jednakże nie stanowi trudnej do przezwyciężenia przeszkody w realizacji obowiązków strony postępowania. Zdaniem organu, mając na uwadze obiektywny miernik staranności skarżący mógł należycie zadbać o swoje interesy, choćby ustanawiając pełnomocnika. W tych okolicznościach organ nie znalazł podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia 2 kwietnia 2021 r. W skardze na ostateczne postanowienie organu skarżący wniósł o uwzględnianie jego prośby przedkładając szereg dokumentów na okoliczność jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest postanowienie, którym Dyrektor L. Oddziału ARIMR odmówił skarżącemu, na podstawie art. 58 i art. 59 k.p.a. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji. W ocenie Sądu organ przeprowadził postępowanie z naruszeniem art. 64 § 2 oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i at. 80 k.p.a. mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tych okolicznościach podjęte przez organ rozstrzygnięcie jest na tym etapie co najmniej przedwczesne. W sprawie wątpliwości nie budzi sama okoliczność uchybienia przez skarżącego terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...] kwietnia 2021 r. Zgodnie z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. w razie uchybienia terminu podlega on przywróceniu na wniosek zainteresowanej osoby, jeżeli uprawdopodobni ona, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy a wniosek o przywrócenie terminu złoży w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i wraz ze złożeniem wniosku dopełni czynności, dla której określony był termin. Z treści powołanych przepisów wynika, jak trafnie zauważa organ, że dla przywrócenia terminu konieczne jest łączne spełnienie wszystkich wskazanych w nim przesłanek. Zgodzić się również należy z organem, że to osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna - uwiarygodnić stosowną argumentacją - swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Uprawdopodobnienie, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., jest środkiem zastępczym dowodu nie dającym pewności, lecz uzasadnione przypuszczenie, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Podkreślenia jednak wymaga, że sam fakt występowania w przepisie instytucji uprawdopodobnienia - nie zwalnia organu – z konieczności podjęcia wszelkich działań, których celem - z uwagi na słuszny interes obywateli - będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy i umożliwienie osobie wnioskującej potwierdzenia wiarygodności okoliczności, na które powołała się we wniosku o przywrócenie terminu. Jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest - wyrażona w art. 7 k.p.a. - zasada prawdy obiektywnej, zgodnie z którą, organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a., traktujący, że organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast w myśl art. 80 k.p.a., organ powinien dokonać oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Trafnie podnosi się w orzecznictwie, że wprawdzie nie jest konieczne prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego sensu stricto, gdyż z tego obowiązku zwalnia organ treść art. 58 § 1 k.p.a., niemniej jednak przepis ten nie zwalnia organu z powinności podjęcia wszelkich działań, których celem będzie ocena wiarygodności wskazanych przez osobę wnioskującą okoliczności, na które powołała się ona, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych, zwłaszcza jeśli są one dla organu mało przekonujące (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 13 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 462/18 czy wyrok WSA w Lublinie z 28 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Lu 1143/14 i powołane tam orzecznictwo – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Na organie spoczywa zatem obowiązek badania wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z zasadami procedury administracyjnej. Oznacza to, że ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. musi odbywać się z odwołaniem do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności konkretnego przypadku, przy uwzględnieniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony a wszelkie niedające się wyjaśnić okoliczności nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść. Ponadto art. 8 § 1 k.p.a. wymaga, by organy administracji publicznej prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl zaś art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. O ile zatem zgodzić się należy z tezą wynikającą z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że sam fakt, iż ciężarna żona skarżącego oraz piątka dzieci wymagały opieki nie potwierdza automatycznie braku winy i nie są to okoliczności same w sobie wystarczające do przyjęcia, że wniosek o przywrócenie terminu jest zasadny, to jednak istotne są także okoliczności temu faktowi towarzyszące, które według strony uniemożliwiły jej zachowanie terminu. Z treści wniosku o przywrócenie terminu złożonego przez skarżącego nie wynika w rzeczywistości nic ponad to, że skarżący nie zachował terminu, gdyż musiał opiekować się ciężarną żoną (która z powodu komplikacji musiała leżeć) i piątką dzieci. Nie wynika jednak z tego wniosku jakie konkretnie okoliczności związane z tą opieką miałyby świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. W świetle przedstawionych powyżej zasad, jakimi powinien kierować się organ w prowadzonym postępowaniu, w takiej sytuacji organ nie mógł poprzestać na ocenie tak lakonicznego wniosku. Obowiązkiem organu było wezwanie wnioskodawcy do wyjaśnienia wspomnianych we wniosku okoliczności i uprawdopodobnienia podanych twierdzeń w świetle przesłanek przywrócenia terminu, tj. okoliczności obiektywnych występujących bez woli strony, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiły dokonanie czynności w przewidzianym terminie. Sam organ przyznaje, że fakt, iż ciężarna żona strony oraz piątka dzieci wymagały opieki nie potwierdza automatycznie braku winy, jeżeli brak ten, w ramach aktywności podmiotu zainteresowanego, nie zostanie uprawdopodobniony. Tym samym zobligowany był mu tą "aktywność" umożliwić. Skarżący w niniejszej sprawie działał samodzielnie (bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika), tym bardziej zaniechanie organu do wezwania skarżącego, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., do usunięcia braków wniosku, narusza art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto organ uznał, iż poza przesłanką uprawdopodobnienia spienione zostały przez skarżącego pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 58 § 1 i 2 k.p.a., w tym przesłanka zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Tymczasem argumentacja organu w tym przedmiocie jest niezrozumiała i okoliczność ta również wymaga w ocenie Sądu uzupełnienia. Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W kontekście powyższego organ wyjaśnił, że "Na podstawie zgromadzonej dokumentacji w sprawie można uznać, iż przeszkoda uchybienia terminu wskazana przez samą stronę (fakt opieki nad ciężarną żoną oraz piątką dzieci) wskazana w piśmie z dnia 05.05.2021 r., które wpłynęło do organu w dniu 17.05.2021 r. ustała w dniu 05.05.2021 r., tj. w dniu złożenia pisma o przywrócenie terminu. A zatem 7 - dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu upływał w dniu 12.05.2021 r. Wniosek o przywrócenie terminu (pismo z dnia 05.05.2021 r.) został złożony w okresie 7 - dniowego terminu." Wskazanie, w jakiej dacie nastąpiło ustanie przyczyny uchybienia terminu należy do wnoszącego podanie, co nie pozbawia organu możliwości oceny wiarygodności podanych informacji. W niniejszej sprawie skarżący wnioskując o przywrócenie terminu w ogóle do tej okoliczności się w sowim piśmie nie odnosił. Organ nie może zatem pominąć w dalszym postępowaniu okoliczności, że wniosek o przywrócenie terminu nie zawiera żadnej informacji co do daty i okoliczności ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeżeli bowiem strona nie zachowała 7 dniowego terminu do złożenia wniosku, liczonego od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, to termin do czynności nie może być przywrócony, nawet gdyby okazało się, że samo uchybienie terminu rzeczywiście nastąpiło bez winy strony. W sytuacji, gdy strona nie podała daty, w jakiej ustała przyczyna w uchybieniu terminu, organ zobligowany jest do wezwania do usunięcia braków wniosku w trybie art. 64 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 28 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1813/11 i wyrok NSA z 16 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1822/15 oraz wyrok WSA w Poznaniu z 28 maja 2021r., sygn. akt II SA/Po 882/20, CBOSA). Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków wniosku we wskazany wyżej sposób, tak aby możliwe było w pierwszej kolejności ustalenie, czy wniosek spełnia wymaganie wskazania kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu w dokonaniu czynności, a jeżeli tak, to czy termin do złożenia wniosku został zachowany, a następnie czy wnioskodawca uprawdopodobnił, że w związku z koniecznością opieki nad ciężarną żoną i piątką dzieci wystąpiły takie okoliczności, które pozwalają na przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W kontekście przedłożonej do skargi dokumentacji wskazać skarżącemu tylko należy, że sąd administracyjny nie może zastępować organu w dokonywaniu ustaleń co do okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia i ich oceny. Zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć organów administracji. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej jako p.p.s.a.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. Koszty obejmują jedynie wpis od skargi w kwocie [...]zł. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Stosownie do art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Ponadto wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ w odpowiedzi na skargę, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.