III SA/Lu 467/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Starszy inspektor Maria Filipek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 marca 2009 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. Nr z 2007r. Nr 11, poz.74) utrzymał w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. odmawiającą umorzenia należności wynikających z opłaty dodatkowej. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r., Zakład odmówił umorzenia należności wynikających z opłaty dodatkowej, z uwagi na brak całkowitej nieściągalności oraz okoliczności uzasadniających umorzenie pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca w dniu [...] marca 2007 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności wynikających z tytułu opłaty dodatkowej. Wyrokiem z dnia 26 listopada 2007r., sygn. akt. V SA/Wa 1984/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 kpa w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu sąd wskazał, iż rozpoznając ponownie sprawę, po ustaleniu wysokości kwoty pozostałej po odliczeniu niezbędnych wydatków związanych z "normalnymi" w warunkach skarżącej wydatkami, organ odwoławczy powinien zwrócić uwagę w jaki sposób odmowa umorzenia w całości lub w części nałożonej na skarżącą opłaty dodatkowej wpłynie na jej możliwości finansowe w kontekście zaspokajania potrzeb skarżącej i jej rodziny. W odpowiedzi na wezwanie Zakładu z dnia [...] marca 2008 r. do uzupełnienia wniosku oraz udziału w postępowaniu prowadzonym po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca przedłożyła dokumenty: pismo wyjaśniające z dnia [...] kwietnia 2008 r., oświadczenie o formie opodatkowania, szczegółowy wykaz długów i należności, oświadczenie o możliwościach płatniczych, kopię zeznania podatkowego PIT 36 za 2007 r., wykaz środków trwałych, postanowienie komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym z dnia [...] listopada 2002 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek skarżącej wobec Przedsiębiorstwa Przemysłowo Handlowego M. sp. z o.o., kopię kart leczenia z poradni ogólnej oraz fakturę za telefon z dnia [...] sierpnia 2007r. na kwotę 123,98zł. Po ponownej analizie materiału dowodowego w sprawie, organ stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości. Z analizy zgromadzonych w sprawie akt wynika, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności należności, o którym mowa w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwagi na fakt dochodzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej w drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego z pobieranego przez skarżącą świadczenia emerytalnego, nie zachodzi więc warunek całkowitej nieściągalności. Ponadto w uzasadnieniu skarżonej decyzji podniesiono, że na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie znaleziono okoliczności uzasadniających umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności. Skarżąca nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Organ ustalił, że B. S. łącznie z małżonkiem osiągnęła dochód - za 2006 r. w kwocie 17.759,57zł oraz za 2007 r. 20.008,59zł ( ustalenia dokonane na podstawie przedłożonych zeznań podatkowych PIT - 36 za 2006 r. i 2007 r.). Podstawę utrzymania rodziny stanowią dochody uzyskiwane z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 1033,36 zł brutto oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 563 zł brutto. Po dokonaniu potrąceń z tytułu prowadzonej egzekucji, miesięczny dochód daje łącznie kwotę 1035 zł netto. Ustalono również, że mąż strony od marca 2008 r. nie osiąga aktualnie żadnych dochodów. Ponadto w oświadczeniu o możliwościach płatniczych B. S. wykazała, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego o znacznej powierzchni (10 ha), jednak uzyskiwane dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie zostały ujawnione w/w oświadczeniu. Jak zauważył organ, ponoszone koszty związane z utrzymaniem domu są niewątpliwie wysokie w stosunku do uzyskiwanych przez stronę dochodów (500 zł wydatki związane z utrzymaniem domu oraz 100 zł spłata kredytu). Jednak B. S. nie korzysta ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Wskazany argument, że skarżąca jest osobą chorą, wymagającą rehabilitacji, nie został potwierdzony stosownym zaświadczeniem lub orzeczeniem lekarskim, stąd też nie może stanowić przesłanki do skierowania należności do umorzenia. Zdaniem organu problemy finansowe, a więc także zadłużenie wobec Zakładu nie stanowią przesłanki do skierowania zadłużenia do umorzenia zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzje wydawane na podstawie art. 28 wskazanej ustawy, oparte są na uznaniu administracyjnym, tj. na konstrukcji prawnej pozwalającej organowi uprawnionemu do podjęcia decyzji na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak również "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek", do których odwołują się przepisy zawarte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 10.11.1999r. III SA 7849/98). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek w tym przypadku nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Zgodnie z art.6 ust.1 pkt. 2 i 3 umorzeniu podlegają zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek należnych do dnia 31 grudnia 1998r. oraz należne odsetki. Ustawa o restrukturyzacji nie przewiduje umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej. Stąd też powoływanie się przez B. S. na art. 28 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest nie zasadne, z uwagi na fakt, iż umorzenie nastąpiło w oparciu o ustawę o restrukturyzacji należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Organ odniósł się także do zarzutu przedawnienia wskazując, że okres przedawnienia należności z tytułu opłaty dodatkowej za lipiec 1998r. uległ zawieszeniu z uwagi na skierowanie zadłużenia do egzekucji. Stąd też stwierdzić należy, że należności z tytułu wymierzonej opłaty dodatkowej za lipiec 1998 roku nie uległy przedawnieniu zarówno zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami w dniu wymierzenia opłaty dodatkowej na podstawie ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, jak również nie przedawniły się także na dzień 01.01.2003r. tj. na dzień wejścia w życie nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu przedstawiona przez B. S. sytuacja finansowa nie stanowiła dostatecznej argumentacji do skierowania należności do umorzenia. Uznanie argumentacji strony, w świetle zasady równego traktowania dłużników, obligowałaby bowiem wierzyciela do uwzględnienia wszystkich wniosków, w których zobowiązani podnoszą kłopoty finansowe. Powyższe powodowałoby bowiem konieczność ponoszenia przez fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych skutków finansowych podejmowanych przez płatników błędnych działań. Stanowisko oparte jest także na ustawowym obowiązku dysponenta funduszy ubezpieczeń społecznych, dbania o stan finansów. Trudna sytuacja finansowa nie stanowi zatem wystarczającej przesłanki do umorzenia. Na przedmiotową decyzję B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo oraz o ustalenie czy opłata dodatkowa podlegała restrukturyzacji w ramach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców. Skarżąca wskazała, iż w przypadku jeżeli opłata ta podlegała restrukturyzacji to wnosi o ustalenie dlaczego ZUS nie zastosował się do tych przepisów i nie dokonał umorzenia opłaty na ich podstawie. W sytuacji gdyby opłata dodatkowa nie podlegała restrukturyzacji skarżąca wniosła: - o ustalenie dlaczego ZUS nie zastosował przepisów art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , zgodnie z którym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty: - o ustalenie dlaczego ZUS w decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2002 r. określające warunki restrukturyzacji nie udzielił informacji że restrukturyzacji nie podlega opłata dodatkowa, a w piśmie z dnia [...] października 2003 r., przypominając o terminie uregulowania zaległości nie podlegających restrukturyzacji nie podał kwoty i rodzaju zaległości, którą należy uregulować: - o ustalenie dlaczego w decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. stwierdzającej umorzenie należności objętych restrukturyzacją, w uzasadnieniu decyzji stwierdził iż na dzień wydania tej decyzji skarżąca nie posiada wymagalnych zaległości z nieobjętych restrukturyzacją. Ponadto skarżąca wniosła o ustalenie dlaczego ZUS wystąpił o egzekucję należności w postaci opłaty dodatkowej która zgodnie z przepisami prawa winna być umorzona najpóźniej w 2004 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W dniu [...] października 2008 r. do WSA w Warszawie skarżąca złożyła pismo procesowe, w którym odnosi się do odpowiedzi na skargę organu, nie zgadzając się z twierdzeniami Prezesa ZUS. Postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Na rozprawie skarżąca złożyła pismo procesowe w którym popiera skargę z dnia [...] sierpnia 2008 r., w którym wskazuje że ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. umorzył należności skarżącej objęte restrukturyzacją to z faktu tego można wysnuć wniosek, że opłata dodatkowa podlegała restrukturyzacji w ramach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. albo ZUS umorzył opłatę dodatkową z urzędu na mocy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis nie wymaga wniosku zobowiązanego do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych. Wojewódzki Sad Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Przedmiotem badania w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej. Dokonując kontroli wskazanej powyżej decyzji, stwierdzić należy iż została ona wydana zgodnie z obowiązującym prawem. Organy, na podstawie zebranych dowodów, po przeprowadzeniu w sposób prawidłowy postępowania, prawidłowo ustaliły iż skarżąca nie spełnia przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu opłaty dodatkowej. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) - w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości, Zakład może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 % nieopłaconych składek. Zadłużenie płatnika może zostać umorzone, jeśli zostaną spełnione przesłanki wskazane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniem ust. 2 – 4. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Przepis art. 28 ust. 3 cyt. ustawy określa w pkt 1 – 6 kiedy zachodzi całkowita nieściągalność należności. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje w art. 28 ust. 3 a/, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Określa ono przypadki, w których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek. Z § 3 cyt. rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku : 1/ opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z akt sprawy wynika, iż organ ponownie przeprowadził postępowanie mające na celu wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. W wyniku tego postępowania ustalono, iż nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ustawy dotyczące całkowitej nieściągalności należności, zatem organ stwierdził iż nie zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej. Z notatki służbowej z dnia [...] maja 2008 r. wynika, iż wobec skarżącej prowadzona jest egzekucja, w związku z którą z przyznanego skarżącej świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia kwoty 258,34 zł /k-47/. Wobec czego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Organ ustalił również, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przedstawione przez skarżącą dokumenty nie dają podstaw do stwierdzenia, iż zobowiązana, ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślić należy iż sąd zgadza się z wyjaśnieniami organu, że konstrukcja przepisu art. 28 ust. 3a/ ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności (pozytywna bądź negatywna dla wnioskodawcy) jest decyzją uznaniową. Zatem to od uznania właściwego organu uzależnione jest umorzenie bądź też odmowa umorzenia należności. Mając na uwadze uznaniowość w zakresie umorzenia należności nie można pominąć faktu, iż uznaniowość ta nie zwalnia organu z obowiązku prawidłowej, rzetelnej i wnikliwej oceny całokształtu okoliczności sprawy oraz gruntownej analizy aktualnej sytuacji materialnej, co w przedmiotowej sprawie, zdaniem sądu organ uczynił. Odnosząc się do żądania skarżącej, dotyczącego ustalenia czy opłata dodatkowa podlegała restrukturyzacji w ramach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznych od przedsiębiorców oraz ustalenia dlaczego ZUS nie zastosował się do wskazanych przepisów i nie umorzył opłaty dodatkowej na podstawie wskazanych przepisów, stwierdzić należy, iż o prawach jakie posiada strona oraz o obowiązkach ciążących na stronie postępowania, które wynikają z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd nie jest uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, jest uprawniony do zbadania legalności aktu, który został zaskarżony tj. decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2008 r. Przedmiotem postępowania sądowo-administracyjnego jest właśnie wskazana decyzja oraz związane z nią postępowanie. Sąd nie może uczynić przedmiotem swojej kontroli innego postępowania zakończonego decyzją administracyjną, która nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.