III SA/Lu 482/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wojewody L., po rozpatrzeniu odwołania L. M., utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy N. D. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], orzekającą o wymeldowaniu L. M. z pobytu stałego z lokalu przy ul. K. [...] w N. D. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż decyzją z [...] lipca 2009 r. organ I instancji orzekł o wymeldowaniu L. M. z przedmiotowego lokalu uzasadniając swoje rozstrzygnięcie spełnieniem przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, z późn. zm.). Zarzuty pełnomocnika odwołującej się sprowadzały się zasadniczo do argumentacji, iż opuszczenie przez L. M. spornego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, bowiem została do tego zmuszona z uwagi na naganne zachowanie jej męża, a tym samym nie można przyjąć, że została spełniona przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W odwołaniu podniesiono także, iż nie jest prawdą, jakoby odwołująca się skoncentrowała swoje sprawy życiowe w innym lokalu. Odwołująca się zatrzymała się czasowo w mieszkaniu córki, a ponadto w spornym domu pozostawiła swoje rzeczy osobiste. Powrót do domu uniemożliwia wymiana zamków, dokonana przez męża odwołującej się, w czasie jej kilkugodzinnej nieobecności. Uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji organ odwoławczy powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności podniósł, iż przesłanką wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego, przez co należy rozumieć fizyczne nieprzebywanie w lokalu i skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym miejscu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem. Z powyższego wynika, że organy administracji w sprawie o wymeldowanie obowiązane są do ustalenia, czy występuje okoliczność faktycznego opuszczenia lokalu. W ocenie organu przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało bezspornie, że odwołująca się pod adresem zameldowania nie zamieszkuje od 14 kwietnia 2009 r. Od tego czasu odwołująca się nie ma dostępu do tego lokalu, w którym zostały wymienione zamki i zainstalowany alarm. Powyższy fakt potwierdzają zgodnie obie strony niniejszego postępowania i ten fakt nie budzi żadnych wątpliwości. Zdaniem odwołującej się sporną kwestią są okoliczności opuszczenia przez nią przedmiotowego lokalu, a w szczególności nie wzięcie pod uwagę przy rozstrzygnięciu sprawy, iż opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego. Organ odwoławczy podniósł, iż w aktualnym stanie prawnym jedyną przesłanką do dokonania wymeldowania osoby w trybie administracyjnym jest wykazanie przez organ ewidencyjny, że osoba, której wymeldowanie dotyczy, w sposób trwały opuściła miejsce pobytu stałego i swoje sprawy skoncentrowała w innym lokalu, i tylko w kontekście tej przesłanki materiał dowodowy podlega ocenie. W przypadku, gdy strona została zmuszona w sposób bezprawny do opuszczenia lokalu bądź została z niego usunięta, to obrony swoich praw zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowoadministracyjnego strona winna dochodzić na drodze powództwa cywilnego. W rozpatrywanej sprawie, od czasu opuszczenia lokalu odwołująca się nie podejmowała środków prawnych, zmierzających do obrony swoich praw, co jest tożsame z pogodzeniem się z zaistniałą sytuacją i rezygnacją z zamieszkania z własnej woli. Nieskorzystanie ze środków mających na celu przywrócenie posiadania w przewidzianym prawem terminie, skutkuje wydaniem decyzji o wymeldowaniu osoby z lokalu, w którym nie zamieszkuje. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji ustalił stan faktyczny na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności zgodnych oświadczeń złożonych przez strony niniejszego postępowania. W tej sytuacji przeprowadzanie dowodu z zeznań innych świadków wnioskowanych przez odwołującą się, na okoliczność ustalenia okoliczności opuszczenia przez nią przedmiotowego lokalu byłoby niecelowe. Podkreślić należy, iż odwołująca się była poinformowana przez organ I instancji o służącym jej środku prawnym w przypadku bezprawnego usunięcia z lokalu, z którego do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie skorzystała. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym, ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w tym lokalu i w żaden sposób nie wiąże się z prawem do lokalu. Zameldowania nie należy utożsamiać z nabyciem, a wymeldowania z utratą uprawnień do lokalu, ponieważ są to dwie niezależne od siebie sprawy - jedna dotyczy kwestii przebywania w lokalu, druga praw majątkowych uprawnionego i spory w tym przedmiocie winny być rozstrzygane na gruncie prawa cywilnego. Utrzymywanie zameldowania w lokalu osoby, która pod adresem zameldowania nie zamieszkuje byłoby niezgodne z przepisami ustawy o ewidencji ludności. Odwołująca się zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem meldunkowym winna dokonać zameldowania w lokalu, w którym faktycznie zamieszkuje i gdzie koncentruje swoje życie osobiste. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody skarżąca podniosła zarzuty naruszenia: - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności poprzez niewłaściwą jego wykładnię, polegającą na wadliwym przyjęciu, iż sam fakt opuszczenia miejsca stałego pobytu trwający przez okres czasu dłuższy niż wskazany, bez względu na przyczynę takiego stanu rzeczy, pozwala na wydanie decyzji w przedmiocie wymeldowania określonej osoby w sytuacji, gdy właściwa interpretacja powyższego przepisu i znamienia "opuszczenia miejsca stałego pobytu" nakazuje uwzględniać przy ocenie tej okoliczności elementu dobrowolności wyprowadzenia się, czego organ nie uczynił; - art. 7, art. 136, art. 107 § 3, art. 140 KPA polegające na wydaniu przez organ odwoławczy decyzji z pominięciem jasnego odniesienia się w jej treści do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, w szczególności tych, które dotyczyły naruszenia enumeratywnie wskazanych przepisów procedury administracyjnej; - art. 7 i 77 § 1 KPA poprzez niedokonanie podczas rozpoznawania niniejszej sprawy wnikliwej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Uzasadniając zarzuty skarżąca podniosła, iż przesłanka opuszczenia trwałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona jedynie wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny, a jednocześnie wolą osoby wymeldowywanej jest koncentracja w nowym miejscu swoich spraw życiowych. Z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku bezprawnych działań osób trzecich dana osoba opuściła i nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu spoczywa na organie administracji. Obowiązku tego zaniedbały organy orzekające w przedmiotowej sprawie, pomijając fakt, iż wyprowadzenie się przez skarżącą z dotychczas zajmowanego lokalu nastąpiło wyłącznie na skutek działań męża, który wymienił zamki i zainstalował alarm. W tej sytuacji absolutnie nie może być mowy o dobrowolności opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Skarżąca stwierdziła także, że organ odwoławczy nie odniósł się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania odnoszących się do postępowania dowodowego, czym naruszył obowiązki prawidłowej kontroli decyzji wydanej w pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż organ administracji publicznej orzekający w sprawie nie dopuścił się naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. Ma zatem stanowić urzędowe źródło informacji o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Jak wynika z art. 10 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji oraz w zw. z art. 25 Kodeksu cywilnego - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Regulację tą interpretuje się w ten sposób, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe. W świetle art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powiązanie tego przepisu z istotą ewidencji prowadzi do wniosku, iż mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r. , sygn. II OSK 561/05 - LEX nr 194344). Jak przyjmuje się w orzecznictwie przesłanką wymeldowania jest takie opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, które jest dobrowolne i nosi cechy trwałości. Do pewnego czasu istniał silny nurt orzeczniczy nader restrykcyjnie traktujący przesłankę dobrowolności opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Na poglądy te powołuje się skarżąca w skardze. Aktualnie jak się wydaje zaczyna dominować w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Wyrazem tego stanowiska jest cała linia orzeczeń zarówno NSA, jak i WSA, w których wyrażono pogląd, iż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew jej woli, lecz nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2005 r. sygn. II OSK 127/99 - LEX nr 201427; z dnia 12 kwietnia 2001 r. , sygn. V SA 3078/00 - LEX nr 78937; z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1424/99 - LEX nr 79243). Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, takie np. jak o przywrócenie naruszonego posiadania, które zostaną uwzględnione przez sąd przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie. Nie skorzystanie z tych środków, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej (wyrok WSA w Lublinie z 10 września 2009 r., III SA/Lu 81/09). Pogląd powyższy potwierdza wydany niedawno wyrok NSA z 8 października 2009 r., którego teza brzmi: "Jeżeli okaże się, iż sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzeczenia o wymeldowaniu, nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego w innym miejscu zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej by odzyskać możliwość zamieszkania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła". Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni powyższe stanowisko, jako najlepiej odzwierciedlające intencje ustawodawcy oraz sens i funkcje istnienia ewidencji ludności. Ewidencja ma stanowić urzędowy rejestr potwierdzający stan faktyczny pobytu w określonym lokalu, a nie stan prawny. Kwestie praw do lokalu mają co do zasady charakter cywilnoprawny i do ich rozstrzygania kompetentne są wyłącznie sądy powszechne, a nie organy administracji publicznej orzekające w sprawach meldunkowych. Odnosząc powyższe uwagi do stanu zaistniałego w przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, iż organy prawidłowo przyjęły, że w przypadku skarżącej spełniona została przesłanka trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu z którego została wymeldowana. Poza sporem jest fakt, iż skarżąca w dacie orzekania w sprawie przez organ I instancji nie przebywała w przedmiotowym domu. Jak sama przyznała, opuściła dotychczasowe miejsce pobytu w dniu 14 kwietnia 2009 r. Powrót uniemożliwiło jej działanie męża, który wymienił zamek w drzwiach i założył system alarmowy. Nie ma zatem wątpliwości, że spełniona została przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Istotą sporu jest ocena przesłanki dobrowolności opuszczenia. W ocenie skarżącej nie może być mowy o dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, skoro nastąpiło to wbrew jej woli, na skutek działań męża. Należy jednak wskazać, iż skarżąca poza wezwaniem funkcjonariuszy policji, którzy w zaistniałej sytuacji nie mogli udzielić jej pomocy, nie podjęła kroków prawnych w celu odzyskania utraconego posiadania lokalu – w postaci chociażby wniesienia powództwa do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania. W tym stanie rzeczy, w świetle wyżej przedstawionych poglądów należy przyjąć, iż wystąpiła przesłanka dobrowolności opuszczenia utraconego miejsca pobytu. Jak wywiedziono wyżej, przesłanka ta jest spełniona nawet wówczas, gdy osoba wymeldowana subiektywnie nie zgadza się ze zmianą miejsca pobytu, ale nie podejmuje kroków w celu uzyskania możliwości korzystania ze spornego lokalu. Należy uznać, że wystąpiła też przesłanka trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Skoro skarżąca nie podjęła kroków w celu odzyskania możliwości korzystania z lokalu, z logiki i doświadczenia życiowego wynika, że musiała w tym czasie skoncentrować swoje interesy życiowe w innym miejscu. Brak podjęcia kroków prawnych w celu odzyskania utraconego posiadania przeczy podnoszonym przez skarżącą argumentom, jakoby zatrzymała się jedynie tymczasowo u córki. W tej sytuacji zasadnie organy uznały, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i orzekły o wymeldowaniu skarżącej z przedmiotowego lokalu. Należy dodatkowo z całą mocą podkreślić, że zameldowanie czy wymeldowanie odnoszą się wyłącznie do sfery okoliczności faktycznych przebywania pod określonym adresem i nie mają żadnego wpływu na ocenę uprawnień do zamieszkiwania w określonym miejscu. Jeżeli skarżąca odzyska możliwości korzystania z lokalu, z którego została wymeldowana, będzie miała nie tylko prawo, ale nawet obowiązek zameldowania się nim z powrotem. W ocenie sądu nie mają uzasadnionych podstaw podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ prawidłowo ustalił kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne związane z faktem opuszczenia lokalu przez skarżącą. Podnoszone przez skarżącą okoliczności opuszczenia lokalu nie tylko nie były kwestionowane przez drugą stronę postępowania, ale przede wszystkim nie miały znaczenia w sytuacji, gdy skarżąca nie podjęła prób odzyskania utraconego posiadania, mimo że obiektywnie takie możliwości miała. Wbrew twierdzeniom skarżącej uzasadnienie decyzji organu odwoławczego odnosi się do najistotniejszych argumentów podniesionych w odwołaniu i spełnia wymogi określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W tej sytuacji problem mniej czy bardziej rozbudowanego uzasadnienia decyzji pozostaje kwestią ocenną i nie może być rozpatrywana w kategorii błędu, który wpłynął na wynik postępowania. W tym stanie rzeczy, w braku przesłanek do uwzględnienia skargi, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (|Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd skargę oddalił.