III SA/Lu 494/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Asystent sędziego Adam Traczyk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. III SA/Lu 494/09 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], odmówił R. G. umorzenia należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy oraz odsetek naliczonych na dzień 30 kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że rozpatrywany wniosek nie spełnia warunków zawartych w dyspozycji art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie potwierdza bowiem istnienia przesłanek stwierdzających całkowitą nieściągalność należności, jak również ważnego interesu osoby zobowiązanej. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności. Na skutek skargi wniesionej przez R. G. od powyższej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 446/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd stwierdził, że skarżona decyzja została podjęta bez uprzedniego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Sąd wskazał, że organ nie ustalił jaki jest aktualny stan budynku mieszkalnego zajmowanego przez skarżącą, czy nieruchomość ta stanowi majątek osobisty K. G. (męża skarżącej) w rozumieniu art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także szacunkowej wysokości dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżącą i jej męża oraz, czy i w jaki sposób zakończyło się postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, biorąc decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS) za okres róż. 4.10.2005 r., od 11.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 5 102,44 zł, plus koszty upomnienia 17,60 zł, plus odsetki 1 278,00 zł (wyliczone na dzień 30.04.2008 r.); - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego (FUZ) za okres róż. 04-05.09.2005 r., od 10.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 2 120,01 zł, plus koszty upomnienia 17,60 zł, plus odsetki 564,00 zł (wyliczone na dzień 30.04.2008 r.); - Fundusz Pracy za okres róż. 04.2005 r., od 10.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 366,64 zł, plus koszty upomnienia 17,60 zł, plus odsetki 88,00 (wyliczone na dzień 30.04.2008 r.). W toku postępowania, mającego na celu określenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni, organ ustalił na podstawie dokumentów przesłanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, że jest ona osobą bezrobotną, utrzymuje się dzięki pomocy rodziny, zasiłku stałego przyznanego z opieki społecznej oraz pracy dorywczych. Z zaświadczenia Urzędu Gminy wynikało natomiast, że dochód roczny wnioskodawczyni z gospodarstwa rolnego wynosi 1480,74 zł. R. G. złożyła do akt sprawy dokumentację wskazującą na jej szczególną sytuację zdrowotną, m.in. zaświadczenie z Poradni Neurologicznej, karty informacyjne leczenia szpitalnego oraz faktury z aptek potwierdzające wydatki na leczenie. Na podstawie zebranych danych organ stwierdził, że skarżąca nie znajduje się w skrajnie trudnej sytuacji finansowej, a podnoszona przez nią trudna sytuacja materialna nie zasługuje na uwzględnienie ze względu na jej skutkowy i powszechny charakter. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem R. G. złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na niej należności. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. W uzasadnieniu, organ podzielił stanowisko i powtórzył argumentację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdził, że w przypadku wnioskodawczyni brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zachodzą również przesłanki do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy, gdyż zebrane w sprawie dowodowy nie świadczą o skrajnie trudnej sytuacji materialnej skarżącej, uniemożliwiającej jej uregulowanie zadłużenia. Na powyższą decyzję R. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powstały z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Obecnie jednak jest osoba bezrobotną, utrzymuje się wraz z mężem z uprawy warzyw na działce w okresie letnim, zasiłku okresowego z GOPS w zimie oraz pomocy znajomych i rodziny. Zarzuciła, że wydając decyzję Prezes ZUS błędnie ocenił jej sytuację materialną, albowiem obecnie nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Punktem wyjaśnia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (dalej WSA) z dnia 22 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 446/08. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa materialnego i procesowego. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu tego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (Jan Paweł Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", LexisNexis Warszawa 2010 r.). Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanej ustawy, sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej u.s.u.s.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku całkowitej nieściągalności składek, która zachodzi w przypadkach opisanych w ust. 2 pkt od 1 do 6. Natomiast ust. 3a art. 28 stanowi o tym, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej jako rozporządzenie), nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z użytego w tych przepisach przez ustawodawcę zwrotu: należności mogą być umarzane wynika uznaniowy charakter decyzji wydanej na ich podstawie. Oznacza to, że organ może, ale nie musi wydać takiej decyzji. Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może to być decyzja dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (vide wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., V S.A./Wa 1876/07, Lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., I S.A./Gd 874/08, Lex nr 483118). W sprawie bezsporne jest, że w okresie od listopada 1991 r. do sierpnia 2006 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży żywności, napojów, wyrobów tytoniowych. Wskutek niedopełnienia przez nią ustawowego obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, powstało zadłużenie z tego tytułu. W toku postępowania administracyjnego skarżąca swoje żądanie w zakresie umorzenia należności, uzasadniała problemami finansowymi, spowodowanymi brakiem wystarczających dochodów. Zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku WSA z dnia 22 stycznia 2009 r. organ uzupełnił postępowanie dowodowe, ponownie przeanalizował stan majątkowy R. G. i jej rodziny, comiesięczne dochody i wydatki oraz jej stan zdrowia. Ustalił, na postawie informacji podanych przez Urząd Gminy, że skarżąca jest osoba bezrobotną, utrzymuje się wraz z mężem z prac dorywczych i pomocy rodziny oraz dochodu w szacunkowej wysokości 138,07 zł miesięcznie z gospodarstwa rolnego. Korzysta również z pomocy GOPS m.in. w formie zasiłku okresowego przyznanego na okres od 8 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 w wysokości 281,97 zł, a także zasiłku celowego w wysokości 300 zł na zakup opału. Zamieszkuje w domu stanowiącym odrębną własność męża, który nie jest wykończony. Ponadto organ wziął pod uwagę przedstawione przez skarżącą dokumenty dotyczące jej stanu zdrowia oraz potwierdzające wydatki ponoszone na leczenie. Sąd podziela ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w przypadku skarżącej nie można mówić o całkowitej nieściągalności, bowiem nie zachodzi żadna z siedmiu przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. świadczących o całkowitej nieściągalności. R. G. w toku postępowania nie przedstawiła dowodów wskazujących na nadzwyczajny charakter sytuacji, w której się znajduje. Wprawdzie skarżąca i jej mąż są aktualnie w trudnej sytuacji materialnej, nie na tyle jednak trudnej, aby można było skierować należności do umorzenia. Jednocześnie organ zauważył, że skarżąca do dnia wydania decyzji nie poczyniła żadnych kroków zmierzających do uzyskania wcześniejszego świadczenia emerytalnego, mimo świadomości, że takie uprawnienie jej przysługuje. Organ prawidłowo uzasadnił swoją odmowę także tym, iż w sprawie należy wziąć pod uwagę nie tylko interes osoby zobowiązanej, ale również interes społeczny wyrażony w zasadzie równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych dowolnie preferować interesów jednych podatników kosztem innych, bowiem Zakład nie jest instytucją ukierunkowaną na udzielanie pomocy płatnikom składek. Ponadto wskazał, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ponoszeniem wszelkich konsekwencji z tym związanych i jest kwestią świadomego i dobrowolnego przyjęcia na siebie obowiązków przez podatnika. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na fundusze, a w konsekwencji na ogół obywateli. Zauważył, że przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia również trudny stan finansów ubezpieczeń społecznych, pogarszający się na skutek światowego kryzysu gospodarczego. W ocenie sądu zaskarżona decyzja opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy oraz odsetek, nie wykracza poza zakres przyznanej organowi swobodnej oceny sytuacji i orzekania. Z tych względów, należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.