III SA/Lu 500/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jadwiga Pastusiak,, WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje radcy prawnemu Ł. Z. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy ), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) podatku VAT. J.W. pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. złożył wniosek o umorzenie "zadłużenia", nie wskazując jaki jest rodzaj zadłużenia. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmówiono wnioskodawcy umorzenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia 2008 r. do maja 2008 r. w kwocie [...] zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od lipca 2003 r. do listopada 2008 r. w kwocie [...] zł oraz Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do maja 2008 r. w kwocie [...] zł. Powyższe skutkowało odmową umorzenia odsetek za zwłokę liczonych na dzień 14 stycznia 2013 r. w kwocie [...] zł. Po rozpatrzeniu wniosku J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej" organ lub Zakład) utrzymał w mocy wskazaną powyżej decyzję. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ nie dopatrzył się aby zachodziła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. – zwaną dalej u.s.u.s.), bowiem wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, z którego można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z otrzymywanego przez J.W. świadczenia emerytalnego do stycznia 2013 r. dokonywane były potrącenia w kwocie [...] zł, w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat wskazane przez dłużnika w oświadczeniu o możliwościach płatniczych wynoszą ok. [...] zł. Wnioskodawca udokumentował wydatki związane z zakupem leków na kwotę [...] zł. Organ podniósł, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zwanego dalej rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do podanych wyżej przesłanek organ zauważył, że skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej, co dowodzi, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Oceniając przesłankę wyszczególnioną w pkt 3 organ stwierdził, że wprawdzie dokumentacja medyczna niewątpliwie świadczy o problemach zdrowotnych dłużnika, jednak fakt uzyskiwania świadczenia emerytalnego, z którego można prowadzić skutecznie postępowanie egzekucyjne, przesądza o braku spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie należności. Organ zaznaczył, że stosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę wobec powszechności tego rodzaju wniosków, mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, stale borykającego się z niedoborem środków na ten cel. Decyzje w sprawach tego rodzaju mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie w sprawie normatywnych przesłanek, nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Skargę sądową na powyższą decyzję wniósł J.W., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności oraz o stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji z dnia 4 marca 2013 r., ewentualnie o uchylenie powyższych rozstrzygnięć. Skarżący zarzucił organowi wydanie decyzji z rażącym naruszeniem art. 2 Konstytucji RP oraz art. 6, art. 7 i art. 9 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu skargi szczegółowo przedstawił okoliczności, które doprowadziły do powstania zadłużenia. W jego ocenie, organ celowo zaniechał wcześniejszego zawiadomienia o powstałych zaległościach, co spowodowało powiększenie się zadłużenia, a w konsekwencji miało wpływ na pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego i rozpad jego rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania odpowiednich dowodów i ich oceny w myśl reguł przewidzianych w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zmaterializowanie owych reguł powinno przejawić się w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym po myśli art. 107 § 3 k.p.a. Analiza zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych przekonuje, że została ona wydana z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jej uchyleniem. Postępowanie wywołane wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, unormowane w art. 28 u.s.u.s. oraz w przepisach rozporządzenia może toczyć się tylko w sytuacji, gdy istnieją należności, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Tymczasem na gruncie badanej sprawy nie jest wiadome, czy oraz jaka jest faktyczna wysokość zadłużenia skarżącego z poszczególnych tytułów. We wniosku z dnia [...] stycznia 2013 r. skarżący wnosił o umorzenie zadłużenia, nie wskazując w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Z akt administracyjnych nie wynika, czy została wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu składek, albo też na podstawie jakich danych przyjęto istnienie konkretnych zobowiązań J.W., na określoną datę. Dopiero w decyzji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Zakład podał, że odmawia umorzenia nieuiszczonych składek, w określonej wysokości. Dopóki zatem nie zostanie ustalone ponad wszelką wątpliwość, że skarżący jest dłużnikiem Zakładu i w jakim zakresie – nie jest możliwe prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych należności. Nie można bowiem prawidłowo rozstrzygnąć sprawy o umorzenie należności składkowych, bez ustalenia ich wysokości (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 931/10 – LEX nr 760461). W przedmiotowej sprawie istnieją jeszcze dodatkowe wątpliwości, które nie pozwalają na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji, w kontekście prawidłowego zastosowania art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. Z akt administracyjnych wynika, że Zakład wydał w stosunku do skarżącego decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (w aktach administracyjnych brak jest tej decyzji). Nie wiadomo zatem nawet, czy należności objęte tą decyzją są inne, czy też tożsame z należnościami, o umorzenie których J.W. wystąpił w przedmiotowej sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę, Zakład wyjaśni powyższe wątpliwości i w zależności od dokonanych ustaleń wyda stosowne rozstrzygnięcie. Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd orzekł w pkt II, na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).