III SA/Lu 514/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Ewa Lachowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2006 r. sprawy ze skargi L. P. prowadzącego przedsiębiorstwo "[...]" L. P. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym uchyla zaskarżoną decyzję. Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...] wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071), przepisów art. 4 pkt 25, art. 13g ust. 1-4, art. 40b ust. 2 oraz L.p 6 pkt 8 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania L. P. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" L. P. i w P. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w kwocie 405,00 zł za przejazd drogą publiczną pojazdem ponadnormatywnym bez zezwolenia – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] podczas kontroli pojazdu – ciągnika z naczepą z numerami rejestracyjnymi odpowiednio: [...] – użytkowanego przez "[...]" L. P., przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego, dokonano pomiaru dynamicznego obciążenia osi tego pojazdu i jego masy całkowitej, w wyniku którego ustalono, że nacisk na drugą oś pojazdu przekracza dopuszczalną normę. Z tego względu decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] wymierzono skarżącemu karę pieniężną w wysokości 405 zł. za przejazd bez zezwolenia pojazdem ponadnormatywnym. W uzasadnieniu zaskarżonej Dyrektor Izby Celnej wskazał, że według przepisu art. 13g ust. 1 ustawy o drogach publicznych za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia określonego przepisami ustawy o ruchu drogowym, wymierza się decyzją administracyjną karę pieniężną. Stosownie do postanowień przepisu art. 40b ust. 1 tej ustawy osoby upoważnione przez naczelnika urzędu celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. Przepis art. 40b ust. 2 powyższej ustawy stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, naczelnicy urzędów celnych pobierają opłaty ustalone zgodnie z przepisem art. 13c ust. 4 i wymierzają kary pieniężne ustalone zgodnie z przepisem art. 13g ust. 2 powołanej ustawy. W rozpatrywanej sprawie pomiaru dokonano wagą samochodową do tego przystosowaną, posiadającą ważne świadectwo legalizacji ponownej wydane dnia [...] 2004 r. przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar. Tego typu wagi zatwierdzone zostały przez prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji z dnia [...] 1998 r., nr [...]. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie, w obu dokonanych pomiarach, zarówno o godzinie 9.30, jak i o godzinie 15.34, nie miały miejsca żadne nieprawidłowości. Kierowca pojazdu D. W. występując z wnioskiem o ponowne ważenie uzasadnił go przesunięciem przewożonego ładunku. Podpisując protokół z dnia [...] 2005 r. dotyczący pomiarów pojazdu, w punkcie "Uwagi wykonującego transport", nie uczynił żadnych adnotacji. Zatem, zdaniem organu II instancji, nie występują w sprawie podstawy do kwestionowania prawidłowości uzyskanych pomiarów. Dyrektor Izby Celnej podkreślił, że wynik ważenia dynamicznego, stanowiący podstawę do wydania decyzji o karze pieniężnej, odzwierciedla stan faktyczny pojazdu bezpośrednio po zjechaniu z drogi publicznej, wskazuje, z jakim faktycznym obciążeniem osi przemieszczał się po tej drodze. Pełnomocnik skarżącego powołał się na dokumenty, które nie zostały nadesłane do organu odwoławczego. Rezygnacja z przesłania tych dokumentów, wyrażona w piśmie z dnia [...] 2005 r., uniemożliwia Dyrektorowi Izby Celnej ustosunkowania się do tych zarzutów i żądań. Organ odwoławczy zauważył także, że organy celne nie mogą ponosić odpowiedzialności za sposób załadunku towaru. Zgodnie z przepisem art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, ładunek należy w taki sposób umieścić na pojeździe, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę . ten obowiązek został nałożony przez ustawodawcę na przewoźników, ich też obciążają skutki takiego załadunku towaru, który powoduje nacisk na osie ponad dopuszczalne normy. Wpływ na wynik ważenia dynamicznego, oprócz sposobu załadunku, wywierają też inne czynniki (zły stan techniczny pojazdu drogowego, awarie zawieszenia), za które odpowiedzialność ponosi także przewoźnik. Kara pieniężna za przejazd pojazdem ponadnormatywnym wymierzana jest niezależnie od przyczyn przekroczenia nacisku na oś, przekonania kierowcy, co do wielkości nacisku, winy kierowcy, czy też jej braku. Podkreślenia wymaga fakt, że wymiar tej kary miał charakter obligatoryjny, zatem w sytuacji przekroczenia ustalonych przepisami prawa parametrów, organy celne miały obowiązek wymierzyć kary w ściśle okresowych wysokościach. Istotą w rozpatrywanej sprawie jest, że w obu prawidłowo uzyskanych wynikach pomiarów, kontrolowany pojazd był nienormatywny w rozumieniu odpowiednich przepisów, a kierowca wykonujący transport nie posiadał zezwolenia na przejazd takim pojazdem. Dyrektor Izby Celnej uważa również, że obowiązkiem organów celnych, działających w imieniu Skarbu Państwa, jest zapewnienie prawidłowego korzystania przewoźników z dróg publicznych i ewentualne egzekwowanie opłat związanych z naruszeniem przepisów prawa w tym zakresie, w celu zwiększenia bezpieczeństwa użytkowników dróg publicznych, polepszenia stanu technicznego dróg, a więc w szeroko rozumianym interesie społecznym. Na powyższą decyzję L. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się uchylenia jej w całości. Skarga zarzuca: 1. rażące naruszenie przepisu art. 156 § 1 ust. 2 w związku z przepisem art. 68 oraz 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, 2. naruszenie przepisu art. 2 oraz art. 42 Konstytucji, oraz art. 6, 7, 10 § 1 i 105 § 1 oraz art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 Kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł między innymi, że przepis art. 13 ust. 2a i 2 b ustawy o drogach publicznych wprowadza zakaz poruszania się po drogach publicznych, pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia pod groźbą kary. Jest to więc czyn za który przewidziana jest odpowiedzialność karna, co wynika z przepisu art. 42 Konstytucji. Jedną z podstawowych przesłanek odpowiedzialności karnej jest przypisanie sprawcy winy. O winie może orzekać jedynie Sąd w formie wyroku. W związku z tym zaskarżona decyzja narusza przepis art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż wymierza karę, więc orzeka o odpowiedzialności karnej, bez stwierdzenia winy. Decyzja ta narusza też ten przepis, poprzez wydanie orzeczenia w zakresie odpowiedzialności karnej przez organ, który nie jest niezawisłym sądem. Zdaniem skarżącego doszło również do naruszenia przepisu art. 2 Konstytucji, tj. zasady proporcjonalności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270), sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem zapadła z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak to wynika z akt postępowania administracyjnego, dowodem jaki posłużył organowi administracji do poczynienia ustalenia faktycznego w zakresie przejazdu po drodze publicznej pojazdu – o naciskach osi przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach – był dowód z pomiaru wielkości fizycznej, a mianowicie obciążenia, jakie wywierały osie tego pojazdu na pomost wagi. Wynik owego pomiaru został uwidoczniony na wydruku komputerowym (k. [...] akt administracyjnych), wykonanym – jak należy domniemywać – w trakcie ważenia. Dokument ten zawiera dane o dacie i godzinie oraz numerze ważenia, numerze pojazdu, jego masie i obciążeniu kolejnych osi. Istotną wadą tego dokumentu jest brak danych umożliwiających identyfikację wagi, która była użyta w procesie ważenia. Danych tych nie zawiera także dokument określony jako raport (k. [...] akt administracyjnych), gdzie znajdują się dane o dwóch pomiarach dynamicznego obciążenia osi pojazdu. Z kolei protokół z kontroli pojazdu przekraczającego granicę państwa (k. [...] akt administracyjnych) wskazuje dane identyfikujące urządzenie pomiarowe – stacjonarna waga dynamiczna typu RPT98233, nr fabryczny [...], przy czym podano tam, że wagi tej dotyczy świadectwo legalizacji nr [...] z dnia [...] 2003r. W aktach sprawy brak jest wskazanego wyżej świadectwa legalizacji, zaś znajduje się tam świadectwo legalizacji ponownej z dnia [...]2005r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar, na które powołuje się Dyrektor Izby Celnej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Istniejąca rozbieżność co do właściwego świadectwa legalizacji nie została wyjaśniona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co oznacza, że ten element stanu faktycznego sprawy nie może być poddany ocenie Sądu z punktu widzenia legalności postępowania dowodowego. Jest to tym bardziej istotne, jeśli weźmie się pod uwagę, że protokół z kontroli pojazdu przekraczającego granicę państwa – w którym powołano się na świadectwo legalizacji nr [...] z dnia [...] 2003r. – jest jedynym dokumentem, który daje możliwość pełnej weryfikacji postępowania przed wydaniem decyzji przez organ I – instancji, stanowiącym przy tym załącznik do tej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy wyjaśni czy i jaką legalizacją objęta była waga użyta do pomiarów dynamicznego obciążenia osi pojazdu w dniu [...] 2005 r., uzupełniając materiał dowodowy o właściwy dokument legalizacji. Ponadto organ odwoławczy ustali, o ile właściwym dokumentem legalizacji wagi jest świadectwo legalizacji ponownej z dnia [...] 2005r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar (k[...] akt administracyjnych), czy w dacie pomiaru zachowana została przewidziana prawem procedura pomiaru, wynikająca z regulacji zawartej w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. z 2004r., nr 35, poz. 316), na które powołano się w protokole z kontroli pojazdu przekraczającego granicę państwa (k. [...] akt administracyjnych). Ustalenia w tym zakresie są niezbędne, bowiem decyzja organu I – instancji nie zawiera żadnych ustaleń faktycznych, a ogólnikowe stwierdzenia co do prawidłowości postępowania nie nadają się w tej sytuacji do weryfikacji. Organ odwoławczy wyjaśni także z jakiego powodu organ I – instancji wydał decyzję bez zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowania i bez umożliwienia – przed wydaniem decyzji –wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a.) i czy uchybienie to mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Podkreślić trzeba, że organ administracji nie może odstąpić od tej zasady, gdy brak jest przesłanek określonych w § 2 art. 10 k.p.a. – załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść należy, co następuje. Bezzasadny jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia konstytucyjnych norm dotyczących zasad odpowiedzialności karnej – art. 42 Konstytucji. Nie można bowiem automatycznie wiązać sankcji, w nazwie której występuje zwrot "kara" - z odpowiedzialnością karną sensu stricte, jako dolegliwością wymierzoną w dobra osobiste, której celem nie jest usunięcie skutków naruszenia prawa, lecz samo poddanie jednostki prawnej dolegliwości. Ani postępowanie cywilne (rozpoznawcze i egzekucyjne), ani postępowanie administracyjne (decyzyjne i egzekucyjne), ani postępowanie dyscyplinarne, bez względu na to, jakie sankcje mogą być tu wymierzane, nie jest objęte zakresem przepisu art. 42 Konstytucji (zob. szerzej Paweł Sarnecki – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz – Wydawnictwo Sejmowe 2003 – kom. do art. 42). Bezzasadny jest również zarzut naruszenia zasady proporcjonalności. Odpowiedzialność za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia określonego przepisami o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu, realizuje się poprzez wymierzenie kary pieniężnej – art. 13 lit. g ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 ze zm.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przepis ten jak i inne regulacje cyt. ustawy w tym zakresie w pełni odpowiadają konstytucyjnym wymogom ukształtowania konstrukcji daniny publicznej. Na marginesie należy zauważyć, że przytoczony przez skarżącego pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w wyroku z dnia 8 września 2000 r. (sygn. akt III RN 9/00, OSNCP 2001/10/330), odnosił się do odmiennego stanu prawnego, a w odniesieniu do stanu prawnego z daty wydania zaskarżonej decyzji, nie jest on adekwatny do jego oceny. Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.