III SA/Lu 514/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Stażysta Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 października 2013 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Nr: [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r.; II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. przyznaje adwokatowi M. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) podatku VAT Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję Starosty W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w sprawie zatrzymania M. N. prawa jazdy kategorii T, B, A. Z akt sprawy wynikało, że M. N. został uznany – na podstawie ostatecznej decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] stycznia 2013 r. - za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i w tej sytuacji spełnione zostały - określone w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – przesłanki do zatrzymania M. N. prawa jazdy. Z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy wystąpił w dniu [...] marca 2013 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Do wniosku dołączono powyższą decyzję. W tych okolicznościach Starosta W. zatrzymał prawo jazdy, zaś Kolegium nie uwzględniło zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji (między innymi, że M. N. nie uchyla się płacenia alimentów, że utrzymuje się z przyznanej mu przez ZUS renty, z której co miesiąc są potrącane świadczenia alimentacyjne w wysokości 245,55 zł) i stwierdziło, że powołany wyżej przepis nakłada na organ obowiązek zatrzymania prawa jazdy. W skardze do WSA w Lublinie M. N. podniósł, że bezpodstawnie uznano go za dłużnika alimentacyjnego, skoro świadczenia alimentacyjne były systematycznie regulowane. W tej sytuacji nie może on ponosić odpowiedzialności, za to że w listopadzie 2012 r. komornik sądowy nie wyegzekwował żadnej kwoty na spłatę zobowiązań alimentacyjnych. W tych warunkach zatrzymanie prawa jazdy nie powinno było mieć miejsca. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę rozstrzygnięcia Kolegium stanowi art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.). Przepis ten stanowi, że na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z kolei przepis art. 5 ust. 3b, do którego odsyła przepis art. 5 ust. 5 stanowi, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.). Po nowelizacji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012 r., dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), przesłanki wniosku o zatrzymanie prawa jazdy określa art. 5 ust. 3b, natomiast przepis art. 5 ust. 3, regulujący poprzednio tę kwestię, dotyczy wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązywała ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). W przepisie art. 5 zawierała unormowania analogiczne do regulacji z art. 5 ust. 3b i ust. 5 ustawy z 2007 r. W wyroku z dnia 22 września 2009 r. (sygn. akt P 46/07) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W dacie orzekania przez Trybunał obowiązywała już ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Trybunał podkreślił, że wprawdzie jego orzeczenie dotyczy tylko art. 5 ustawy z 2005 r., jednak nie sposób pominąć, że nowa ustawa zawiera unormowania analogiczne do zakwestionowanego art. 5 ustawy z 2005 r. Obecnie przed Trybunałem Konstytucyjnym, toczy się postępowanie (sygn. akt K 23/10) z wniosku Prokuratora Generalnego RP o zbadanie zgodności art. 5 i 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ( rozprawa w tej sprawie została odroczona bezterminowo). W tym miejscu należy zauważyć, że stosownie do art. 125 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Skład orzekający WSA w Lublinie rozpoznający skargę M. N. uznał, że z uwagi na charakter podjętego rozstrzygnięcia przez Kolegium i zarzuty podniesione pod adresem zaskarżonej decyzji, zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego jest niezasadne z uwagi na słuszny interes strony postępowania, jak i zasady ekonomiki procesowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawił się pogląd prawny, że porównanie rozwiązań zawartych w ustawie z 2005 r. i w ustawie z 2007 r. prowadzi do wniosku, że obecna regulacja mieści rozwiązania analogiczne do zawartych w zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny art. 5 ustawy z 2005 r., co oznacza, że występująca w tym przypadku tzw. wtórna niekonstytucyjność przepisu, polegającą na powtórzeniu przez ustawodawcę rozwiązania prawnego, już uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z aktem prawnym wyższego stopnia, upoważnia – w myśl art. 178 ust. 1 Konstytucji RP – sąd do odmowy zastosowania art. 5 ust. 5 nowej ustawy z uwagi na jego oczywistą niezgodność z Konstytucją (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Po 187/10, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 września 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 374/11, wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 40/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 455/13.). Skład orzekający WSA w Lublinie podziela powyższe zapatrywanie. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, Trybunał Konstytucyjny nie dokonywał jeszcze oceny konstytucyjności przepisów, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. Kwestionowany przepis ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązuje nadal, pomimo że jest sformułowany analogicznie do przepisu uznanego za niezgodny z Konstytucją i stanowi nadal część krajowego porządku prawnego. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia (art. 87 ust. 1 Konstytucji). W tych warunkach organ administracji nie jest uprawniony do odmowy stosowania powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Zasadę działania organów administracji publicznej w granicach prawa powtarza w art. 6 Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organy obowiązane są zatem do przestrzegania prawa i stosowania norm prawa powszechnie obowiązującego, co nie oznacza, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolity jest pogląd (w świetle wskazanych wyżej wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych), że w sprawach o zatrzymanie prawa jazdy zastosowanie art. 5 ust. 5 narusza prawo materialne. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z dokonaniem przez organy administracyjne interpretacji w/w przepisu, która nie wynika z aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych. Decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest decyzją uznaniową, organ administracji publicznej obowiązany jest więc do jej wydania. Organ w tym przypadku nie dokonuje oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy, automatycznie stosuje ten przepis bowiem podstawą wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy (wniosek jest kierowany do starosty na podstawie art. 5 ust. 3b, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna). W świetle powyższych rozważań, decyzja Starosty W., podobnie jak i decyzja Kolegium z dnia [...] czerwca 2013 r. jest rozstrzygnięciem wydanym z naruszeniem art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Pierwszy z tych przepisów wprowadza zasadę demokratycznego państwa prawnego, zaś drugi z nich określa, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanowione tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. W związku z odmową zastosowania w niniejszej sprawie niekonstytucyjnego przepisu art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2005 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, WSA w Lublinie nie dokonuje merytorycznej oceny i analizy zaskarżonej decyzji Kolegium. Mając powyższe na uwadze zaskarżona decyzja oraz decyzja Starosty W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia treść art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 250 p.p.s.a. ----------------------- 1