III SA/Lu 548/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 r. sprawy ze skargi S. P. na postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2009 r. sygn. Akt [...]; 2. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r., znak: [...], Prezes Sądu Okręgowego w Z. po rozpoznaniu zażalenia S. P., utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Sądu Rejonowego w J. P. z dnia [...] października 2009 r., sygn. akt: [...], odmawiające wydania zaświadczenia stwierdzającego przebieg postępowania w sprawie o sygn. akt [...]. W uzasadnieniu Prezes Sądu Okręgowego stwierdził, iż zażalenie S. . nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zasadnie Prezes Sądu Rejonowego odmówił wydania wnioskodawcy zaświadczenia stwierdzającego przebieg postępowania w sprawie [...]. Uprawnienia wnioskodawcy jako strony postępowania cywilnego regulują w sposób wyczerpujący przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (ustawa z dnia 17 listopada 1964 r.; Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej: KPC). Regulacja ta obejmuje także uprawnienia w zakresie otrzymania pełnej informacji z akt sprawy, w której S. P. występował jako strona. S. P. jako dłużnik pozostawał stroną toczącego się przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego ([...]) prowadzonego przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w J. L. Wierzycielem pozostawał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego S. P. wniósł skargę na czynność komornika obejmującą m.in. postanowienie o ustaleniu kosztów egzekucyjnych. Sprawa w Sądzie Rejonowym w J. zarejestrowana została jako sprawa oznaczona sygnaturą [...] i rozstrzygnięta postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. Postępowanie zakończyło oddalenie zażalenia na powyższe orzeczenie przez Sąd Okręgowy w Z. Uprawnienia S. .P jako strony postępowania do otrzymania wszelkiej informacji o sprawie o sygn. akt [...] w postaci odpisów, kopi lub wyciągu z akt reguluje art. 9 KPC. Jest to regulacja wyczerpująca, w pełni uwzględniająca interes strony do otrzymania zupełnej informacji o sprawie, w której był uczestnikiem. W tej sytuacji wnioskodawca nie posiada interesu prawnego do otrzymania informacji o sprawie w trybie innych przepisów. Art. 217 § 2 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego expressis verbis wymaga wykazania interesu prawnego, przez ubiegającego się o wydanie zaświadczenia, w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Tenże interes zaspokojony jest na gruncie przepisów KPC. W tej sytuacji brak jest podstaw do wydania jakiegokolwiek zaświadczenia na podstawie art. 217 KPA. Zaświadczenie nie może potwierdzać faktów wynikających z orzeczeń lub zarządzeń wydanych w postępowaniu sądowym. W przypadku stron procesu oraz uczestników postępowania norma art. 217 KPA nie może mieć zastosowania, wobec wyczerpującej regulacji w KPC. W skardze do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie S. P. wniósł o jego uchylenie w całości, a także o stwierdzenie nieważności postanowienia Prezesa Sądu Rejonowego w J. L. z [...] października 2009 r. Z niejasnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi wynika, iż skarżący zarzuca niezasadne uchylenie się od wydania mu zaświadczenia o żądanej treści. Ponadto twierdzi, że w postanowieniu z [...] października 2009 r. zabrakło podpisu osoby uprawnionej do jego wydania. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż stanowi w istocie gołosłowna polemikę z prawidłowym postępowaniem w zakresie wniosku skarżącego. Ponadto podniósł, iż skarżący uporczywie zmierza do uzyskania przedmiotowego zaświadczenia, pomimo że KPC wyczerpująco reguluje kwestię dostępu do akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podanych. Należy jednak przypomnieć, że rolą sądu administracyjnego jest kontrola legalności działalności administracji publicznej, przy czym o zakresie tej kontroli decydują granice danej sprawy, a nie wnioski i zarzuty podniesione w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek z urzędu dokonać pełnej kontroli legalności zaskarżonego aktu, niezależnie od argumentów podnoszonych w skardze. Istotą problemu prawnego zaistniałego w badanej sprawie jest interpretacja przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wydawania zaświadczeń. Istotą zaświadczenia jest urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego przez organ administracji publicznej (art. 217 § 2 KPA). Z powiązania tej regulacji z kodeksową definicją organu administracji publicznej (art. 5 § 2 pkt 3 KPA) wynika, iż do wydawania zaświadczeń upoważnione są przede wszystkim organy administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym. Zaświadczenia wydają również inne organy państwowe (nie należące do struktury ustrojowej administracji publicznej) lub inne podmioty, ale pod warunkiem że są do tego powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień. Przepisy działu VII KPA nie będą miały zastosowania do organów państwowych, którym taka kompetencja nie została wyraźnie powierzona. Prezes Sądu Okręgowego nie jest organem administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym, należy bowiem do organów władzy wykonawczej. Z racji tego jednak, że pełni pewne funkcje administracyjne, w przypadkach wskazanych w obowiązujących przepisach może działać w formach przewidzianych dla "ustrojowych" organów administracyjnych i wówczas będzie takim organem w znaczeniu funkcjonalnym, z racji wykonywanych przez siebie funkcji. Prezes Sądu Okręgowego mógłby być uznany za organ kompetentny do wydawania zaświadczeń tylko przy założeniu, że powierzono mu takie kompetencje a materia sprawy podlega przepisom KPA, zatem zastosowanie będą miały również przepisy tego aktu dotyczące zaświadczeń. W badanej sprawie tak nie jest. Żądanie skarżącego w zakresie wydania zaświadczenia dotyczy urzędowego potwierdzenia faktów udokumentowanych aktami postępowania cywilnego, jakie toczyło się przed Sądem Rejonowym w J. P. w sprawie o sygn. akt [...]. Jak słusznie stwierdzili zarówno Prezes Sądu Rejonowego, jak i Prezes Sądu Okręgowego, kwestie dostępu stron postępowania cywilnego do akt sprawy są wyczerpująco uregulowane w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Skoro tak, to przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące zaświadczeń nie mają w tej sprawie w ogóle zastosowania. W konsekwencji nie tylko nie jest dopuszczalne dokonanie czynności materialno-technicznej, jaką jest wydanie zaświadczenia w tej sprawie, ale nie można także zastosować art. 219 KPA, stanowiącego podstawę postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia. Z racji wyczerpującego uregulowania kwestii objętej żądaniem skarżącego przepisami KPC regulującymi dostęp do akt sprawy sądowej, żadne przepisy KPA dotyczące wydawania zaświadczeń nie mogły być zastosowane. Podobne stanowisko zaprezentowały wcześniej m.in. NSA w postanowieniu z 20 listopada 2009 r. (I OZ 1066/09, niepubl.) oraz WSA w Poznaniu w postanowieniach z 7 kwietnia 2009 r. (IV SAB/Po 16/09) i z 12 maja 2009 r. (IV SAB 23/09; dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji prezesi sądów obydwu instancji, choć prawidłowo przyjęli niedopuszczalność wydania zaświadczenia żądanego przez skarżącego, z racji uregulowania tej kwestii odrębnymi przepisami, jednak błędnie uznali iż należy w tej sprawie wydać postanowienie na podstawie art. 219 KPA. Z wyżej przytoczonych względów nie było podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia, ani też poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w J. P. z [...] października 2009 r. Wydanie postanowienia bez podstawy prawnej musi skutkować stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 KPA. Prezesi sądów obydwu instancji dopuścili się niewątpliwie błędu, jednak był to błąd usprawiedliwiony zaistniałymi wątpliwościami interpretacyjnymi i dążeniem do rozstrzygnięcia sprawy w formie określonego aktu, który wnioskodawca, niezadowolony z treści rozstrzygnięcia mógłby zaskarżyć. Nie zmienia to jednak faktu, że zaskarżone do sądu postanowienie było wadliwe z powodu braku podstaw prawnych do jego wydania. W sferze prawa administracyjnego musi być bezwzględnie przestrzegana wynikająca z zasady praworządności reguła, iż organ administracji publicznej w sytuacji w której oddziałuję na sferę prawną jednostki może działać tylko wówczas i tylko w takiej formie, na jaka pozwalają mu obowiązujące przepisy prawa. Skoro prezesi sądów obydwu instancji takiego upoważnienia nie mieli, nie powinni rozstrzygać wniosku o wydanie zaświadczenia w formie postanowienia. Fakt, iż skarżący żądał wydania zaświadczenia nie oznaczał dla organów bezwzględnego obowiązku rozpoznania tego żądania w trybie przepisów KPA o zaświadczeniach. W pierwszej kolejności należało w ogóle ustalić, czy istnieją podstawy do stosowania przepisów, na których żądanie się opierało. Brak podstawy prawnej do wydania zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia z [...] października 2009 r. musiał skutkować stwierdzeniem ich nieważności. W tej sytuacji odpowiedź na żądanie skarżącego powinna przybrać nie formę postanowienia, lecz zwykłego pisma informującego o zasadach dostępu strony do akt sprawy sądowej. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Prezesa Sądu Rejonowego w J. P. z [...] października 2009 r.