III SA/Lu 56/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie WSA Jerzy Drwal, SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 marca 2012 r. sprawy ze skargi L. K. – C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek i odsetek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2011 r. nr [...], którą odmówiono L.K. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 17.345,94 zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie 17.304 zł. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że podstawą decyzji odmownej był brak całkowitej nieściągalności oraz brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – określonych w art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.; dalej jako: u.s.u.s.). Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów oraz dokumentów będących już w posiadaniu Zakładu wynika, że zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym objęte jest aktualnie postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego, a ponadto skarżąca jest właścicielką nieruchomości, która może stanowić zabezpieczenie na poczet istniejącego zadłużenia. Z dokonanych ustaleń wynika, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług księgowych i handlu od dnia 15 stycznia 2002 r., z której w 2008 r. osiągnęła przychód w kwocie 69.738,56 zł, w 2009 r. w kwocie 84.942,57 zł, a w 2010 r. w kwocie 99.330,54 zł, przy czym uzyskany w tym okresie dochód kształtował się następująco: w 2008 r. – 22.797,76 zł, w 2009 r. – 37.122,91 zł, a w 2010 r. – 34.565,14 zł. Aktualne dochody z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, to jest za okres styczeń-sierpień 2011 r. wyniosły 17.560,28 zł, co daje średnią kwotę 2.195,03 zł miesięcznie. Dodatkowo dłużniczka zgłoszona jest do ubezpieczeń jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia i średnia podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do lipca 2011 r. wyniosła 3.000 zł, a za okres od sierpnia do października 2011 r. – 1.666,66 zł. Na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.C., mamą M.B. oraz babcią S.B. i posiada na utrzymaniu syna. Ustalono, że wszyscy pełnoletni członkowie rodziny posiadają stałe dochody. Mąż skarżącej pobiera wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w kwocie 1.386 zł brutto, a ponadto figuruje w bazie danych Zakładu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 1 sierpnia 2011 r. Matka skarżącej pobierała świadczenie rehabilitacyjne, a aktualnie zgłoszona jest do ubezpieczenia jako pracownik, ze średnią podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okres od września do listopada 2011 r. w kwocie 1.515,80 zł, natomiast babcia pobiera emeryturę w kwocie 780 zł. W ocenie organu aktualnie zamieszkujące ze skarżącą pełnoletnie osoby osiągają swoje dochody i powinny współuczestniczyć w ponoszeniu wydatków związanych ze stałymi opłatami. Zakład uwzględnił przy ocenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni wskazane przez nią miesięczne wydatki związane z opłatami stałymi, które wynoszą 544 zł (energia – 218 zł, gaz butla – 52 zł, podatek od nieruchomości 98 zł, woda 56 zł, wywóz szamba 120 zł), a także wydatki związane z leczeniem w kwocie 300-400 zł miesięcznie oraz spłatą raty w związku z zadłużeniem z tytułu zaciągniętych kredytów w banku w łącznej kwocie 935 zł miesięcznie. Analizując dochody rodziny w kontekście ponoszonych wydatków organ stwierdził, że po dokonaniu opłat stałych związanych z utrzymaniem, pozostają środki na utrzymanie, w tym także na zakup lekarstw. Podkreślono, że z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, iż skarżąca dokonuje odliczeń od dochodu wydatków na cele rehabilitacyjne – za 2010 r. w kwocie 2.280,00 zł. Ponadto zobowiązana nie wykazała żadnych zaległości z tytułu opłat stałych jak również nie korzysta z żadnych form pomocy oferowanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Powyższe ustalenia – w ocenie organu – wskazują, że sytuacja finansowa skarżącej jest stabilna i nie może stanowić podstawy do umorzenia zadłużenia na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Odnosząc się do dalszej przesłanki umorzenia należności organ stwierdził, że przedłożone przez skarżącą dokumenty potwierdzają problemy zdrowotne skarżącej, ale nie stanowią dowodu, że ze względu na stan zdrowia została ona uznana za całkowicie i trwale niezdolną do pracy, a przez to pozbawiona możliwości uzyskania dochodu. Nie stwierdzono również, aby bezwzględna konieczność uregulowania zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa skarżącej, a co za tym idzie do utraty jednego źródła dochodu. W okresie powodzi z 2003 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą i nadal ją prowadzi osiągając z tego tytułu przychody. W skardze wniesionej do Sądu skarżąca L.K. uznając stanowisko organu za krzywdzące, wniosła o indywidualne podejście do jej wniosku. Podniosła, że prowadzona przez nią działalność jest dla niej oraz syna jedynym źródłem utrzymania. Umowa zlecenia, na którą powołał się organ nie jest kontynuowana. Ojciec dziecka wyprowadził się i utrzymuje jedynie sporadyczne kontakty z synem. Wskazała, że od 15 września 2011 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim z uwagi na remisję choroby – reaktywne zapalenie stawów. Szczegółowo przedstawiła przebieg choroby i jej wpływ na codzienne funkcjonowanie, a także niewielkie rokowania na poprawę zdrowia. Ujawniły się dodatkowo inne choroby, takie jak problemy z tarczycą i (zapalenie tarczycy Hashimoto). Ponadto podtrzymała wszystkie przedstawione w toku postępowania administracyjnego fakty i dokumenty. Zaznaczyła jednocześnie, że w jej ocenie Zakład nie przeprowadził w sposób właściwy postępowania oraz nie wyciągnął prawidłowych wniosków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja prawa nie narusza, dlatego skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (odsetek od zaległości) należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma natomiast uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, to jest zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia należności. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej granicach trzeba stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów postępowania administracyjnego, ani też przepisów prawa materialnego – ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej jako "u.s.u.s.") oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Co do zasady – stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. – należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Prawidłowe jest ustalenie organu, że w przypadku skarżącej nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy. Przepis art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy wymienia enumeratywnie przypadki całkowitej nieściągalności, które dają fakultatywną możliwość umorzenia należności. Są to takie okoliczności jak: śmierć dłużnika, który nie pozostawił żadnego majątku, oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z określonych przyczyn, zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ustalenie, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, czy ustalenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Żadna z tych okoliczności nie zachodzi w sprawie niniejszej. Pozostaje poza sporem, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług księgowych i handlu od dnia 15 stycznia 2002 r., z której do chwili obecnej osiąga dochody, szczegółowo ustalone i wskazane w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zatrudnia w ramach prowadzonej działalności pracowników, a działalność ta pomimo stanu zdrowia skarżącej nie jest zagrożona. Dlatego należy podzielić stanowisko organu, że należycie zebrany i oceniony przez organ materiał dowodowy, nie pozwalał na przyjęcie całkowitej nieściągalności, a zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym objęte jest aktualnie postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego, zaś skarżąca jest właścicielką nieruchomości, która może być przedmiotem egzekucji. Prawidłowo rozważył również organ to, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, mogą być również umarzane, ale tylko w uzasadnionych przypadkach i wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe zasady umarzania ma tej podstawie, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie oraz ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Według § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z akt sprawy wynika, że w rozpoznawanej sprawie organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek (odsetek), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalona została wielkość środków na utrzymanie, którymi dysponuje skarżąca, z uwzględnieniem dochodów dorosłych domowników i stałych wydatków. Skarżąca nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Zakład uwzględnił wszystkie wskazane przez skarżącą miesięczne wydatki związane ze stałymi opłatami, a także wydatki związane z leczeniem w kwocie 300-400 zł miesięcznie oraz wynikające ze spłaty rat kredytowych wobec banku. Dokonując analizując dochodów rodziny w kontekście ponoszonych wydatków organ zasadnie przyjął, że po dokonaniu opłat stałych, skarżącej pozostają dostateczne środki na utrzymanie, w tym także na zakup lekarstw. Jak trafnie zauważył organ, skarżąca realizuje wszelkie swoje zobowiązania, poza zaległością objętą wnioskiem o umorzenie, a w takiej sytuacji nie ma uzasadnionych podstaw do traktowania zaległych zobowiązań publicznoprawnych łagodniej niż zobowiązań prywatnoprawnych, które skarżąca spełnia. Mając na względzie wysokość dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskiwanych przez skarżącą oraz dochodów członków rodziny wspólnie z nią zamieszkujących, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, nie można uznać, że skarżąca znajduje się w sytuacji, która uzasadniałaby decyzję o umorzeniu należności. Przeczy temu chociażby fakt, iż poziom dochodów samej skarżącej (bez uwzględnieni dochodów innych dorosłych domowników) istotnie przewyższa poziom minimalnego wynagrodzenia za pracę, które w 2011 roku wynosiło 1.386 zł brutto, a które w 2012 roku wynosi 1500 zł brutto (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. – Dz. U. Nr 194, poz. 1288; § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. – Dz. U. Nr 192, poz. 1141;). Zmiana sytuacji rodzinnej skarżącej na skutek wyprowadzenia się z domu jej męża, nie zmienia prawidłowości ustaleń faktycznych organu przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że mąż A.C. zgodnie z jej oświadczeniem osiąga dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.386 zł (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej – k. 19-21 akt administracyjnych), a zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Oznacza to, że mąż skarżącej jest na mocy art. 128 w związku z art. 133 § 1 k.r.o. zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych względem małoletniego dziecka. Jak już wyjaśniono, nie istnieją przesłanki do podważania zasadności zaskarżonej decyzji ze względu na stan zdrowia skarżącej. Nie nasuwa bowiem zastrzeżeń argumentacja organu odnosząca się do wymienionej i niekwestionowanej przez organ okoliczności. Treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wymienia wśród przyczyn, które mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek, przewlekłą choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przewlekła choroba zobowiązanego może zatem stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W przypadku, gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania, a w takiej właśnie sytuacji pomimo choroby znajduje się skarżąca. Celem tej regulacji jest udzielenie pomocy zobowiązanym znajdującym się w szczególnie trudnym położeniu. Natomiast w takiej sytuacji skarżąca się nie znajduje, która cierpi na różne schorzenia, lecz pomimo tego osiąga dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uwzględniając możliwość ratalnej spłaty należności z tytułu zaległych składek (odsetek), nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że zmuszona ona zostanie – na skutek wydania zaskarżonej decyzji – do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Nie przemawiają za tym żadne dowody, a przeczy temu stanowisku to, że skarżąca od lat zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne reguluje terminowo, zaś zaległość dotyczy lat 2003-2005. Wszystkie omówione wyżej okoliczności uprawniają w ocenie Sądu do stwierdzenia, że dokonana przez organ analiza sytuacji skarżącej, tak majątkowej, rodzinnej, jak i zdrowotnej – nie pozwala na przypisanie zaskarżonej decyzji naruszenia prawa, a tym samym postawienie podzielenie zarzutu skarżącej dotyczącego wadliwości stanowiska organu. W okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodziły wyjątkowe, nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 k.p.a., organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisu art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie zachodziły zatem podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając przytoczone motywy na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.