III SA/Lu 565/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 27 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę W. S. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012. W dniu 5 stycznia 2016 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez przyznanie "prawnika z urzędu". Po wezwaniu Sądu skarżący wyjaśnił, że wnosi o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że jego jedynym dochodem są dopłaty bezpośrednie i ONW (6.577,85 zł rocznie) oraz że nie posiada renty, emerytury, ani zasiłku. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, bowiem żona mieszka u teściowej i opiekuje się bratem, który uległ wypadkowi samochodowemu. Wskazał również, że on sam opiekuje się w okresie zimowym matką, która ma I grupę inwalidzką. Skarżący oświadczył, że nie otrzymuje od żony, ani od matki żadnych pieniędzy. Odnośnie stanu majątkowego skarżący podał, że posiada dom drewniany o pow. 38 m2 i dom gospodarczy o pow. 35 m2, a działka na której stoją jest dzierżawiona od nadleśnictwa. Dodatkowo skarżący ma zapisane ¼ budynku mieszkaniowego po matce. Skarżący wykazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 3,14 ha (łąka) oraz nieruchomość o pow. 4,08 ha (łąka) dzierżawioną od nadleśnictwa, a także 35-letni ciągnik, kosiarkę konną i 12-letni samochód osobowy marki r.k.. Jako stałe miesięczne wydatki skarżący wykazał: koszty leczenia 200 zł, podatek rolny 20 zł, czynsz dzierżawny 500 zł rocznie, ubezpieczenie ciągnika, samochodu i domu 900 zł rocznie, paliwo 2.000 zł rocznie. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący nadesłał pismo z dnia 21 stycznia 2016 r. oraz część dokumentów do złożenia których został zobowiązany. Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 5 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu. W ocenie referendarza, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ze względu na szereg wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej dochodowej i rodzinnej strony, które nie zostały przez skarżącego wyjaśnione. Informacje udzielone przez skarżącego nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych. Zdaniem referendarza skarżący nie ujawnił w pełni swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. W terminie otwartym skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza, w którym podniósł, że jego żona pomimo próśb odmawia złożenia zaświadczenia o swoich dochodach z pracy, nie łoży też od roku żadnych kwot na utrzymanie. Skarżący podniósł także, że jest tylko współwłaścicielem samochodu marki R. K., na dowód czego przedłożył kserokopię dowodu rejestracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy został wniesiony po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z 15 stycznia 2014 r. II FZ 1526/13 LEX nr 1417309). Należy też podkreślić, że dokonując oceny przedstawionych przesłanek trzeba brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą czy przyszłą. W ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 28 stycznia 2015 r., II OZ 43/15, LEX nr 1640593). Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać szczerą wolę współpracy z sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, nie zatajając żadnych istotnych faktów w tym zakresie. Zdaniem Sądu trafne są konkluzje referendarza, że udzielone przez stronę informacje na temat sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej nie tworzą jasnego obrazu jej zdolności płatniczych, a argumenty podniesione w sprzeciwie w żaden sposób nie podważają trafności tych konkluzji referendarza. Po pierwsze, nie zostały usunięte wątpliwości dotyczące posiadanego przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości rolnych. Referendarz trafnie zauważył istotna rozbieżność między powierzchnią gruntów należących do skarżącego według zaświadczenia z urzędu gminy z 29 grudnia 2015 r. (9,70 ha fiz.) a informacjami podanymi przez skarżącego, z których wynika, że posiada grunty (w tym łąki) o łącznej pow. 7,22 ha. Po drugie, w kwestii sytuacji rodzinnej skarżącego ogranicza się on do suchych stwierdzeń, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej, a żona "od roku nie łoży ani grosza na jego utrzymanie". Informacje te są zbyt skąpe, aby w pełni ocenić obciążenia finansowe gospodarstwa domowego skarżącego. Trudno ocenić ich wiarygodność, bowiem skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających, że sam ponosi koszty utrzymania domu – np. w postaci rachunków za prąd, opał czy inne media, jeśli ponosi koszty z tego tytułu. Po trzecie, nie została wyjaśniona również sytuacja finansowa skarżącego. Skarżący przedłożył dwa wydruki z posiadanych rachunków bankowych. Pierwszy obejmuje okres od lipca do grudnia 2015 r. Jak trafnie wskazał referendarz, z analizy transakcji na rachunku wynika, że skarżący uzyskuje comiesięczne świadczenie z KRUS w postaci zasiłku chorobowego. Dochodu tego nie ujawnił w urzędowym formularzu. Drugi rachunek obejmuje okres jedynie dwóch miesięcy (lipca i sierpnia 2015 r.). Na podstawie tak skromnych danych, pochodzących sprzed pół roku nie da się rzetelnie ocenić sytuacji finansowej skarżącego, nie można więc ocenić, czy konieczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika stanowiłaby dla skarżącego nadmierne obciążenie. W konkluzji należy stwierdzić, iż w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż skarżący, wbrew obowiązkowi dochowania należytej staranności, nie przedstawił swojej sytuacji w sposób wyczerpujący i pełny, lecz wybiórczo i fragmentarycznie, w sposób budzący szereg uzasadnionych wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a.