III SA/Lu 589/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie: WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), WSA Anna Strzelec, Protokolant: Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz na podstawie art. 5 ust. 3b i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Inspektora Wydziału Komunikacji Departamentu Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta C. decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. (nr [...]) w przedmiocie zatrzymania skarżącemu R. P. prawa jazdy kategorii "B" wydanego dnia [...] listopada 1999 r. przez Starostę C. (nr [...]/[...]; nr druku: [...]). Do wydania powyższych decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy: W dniu [...] marca 2019 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w C. zwrócił się do Starosty [...] z wnioskiem o zatrzymanie R. P. prawa jazdy, jako dłużnikowi alimentacyjnemu uchylającemu się od zobowiązań alimentacyjnych. Do wniosku tego dołączono odpis ostatecznej decyzji wnioskującego organu z dnia [...] grudnia 2018 r. (nr [...]) o uznaniu R. P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jako podstawę prawną złożonego wniosku organ wskazał art. 5 ust. 3b pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czyli ustalenie, że dłużnik alimentacyjny posiada prawo jazdy. Starosta C. po wszczęciu postępowania ustalił, że sprawa ze względu na miejsce zamieszkania zainteresowanego należy do właściwości miejscowej Prezydenta Miasta C., dlatego przekazał sprawę temu organowi celem jej rozpoznania. Po przeprowadzeniu postępowania działający z up. Prezydenta Miasta C. Inspektor Wydziału Komunikacji Departamentu Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta C. decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. orzekł o zatrzymaniu R. P. prawa jazdy kategorii "B" wydanego dnia [...] listopada 1999 r. przez Starostę C. (nr [...]/[...]; nr druku: [...]). Organ wyjaśnił, że decyzją ostateczną R. P. uznany został za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z tego względu wezwany został przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w C. celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Na wywiad się nie stawił się i nie złożył oświadczenia majątkowego. Ponadto nie wywiązywał się w okresie 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco zasądzonych alimentów, co ustalono na podstawie informacji o dokonanych wpłatach wydanej w dniu [...] listopada 2018 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. w toczącej się sprawie egzekucyjnej sygn. [...]. Z tej przyczyny na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zachodziła według organu pierwszej instancji podstawa do zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego R. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że przepisy dotyczące zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu mają charakter obligatoryjny. Przesłanki decydujące o zatrzymaniu prawa jazdy zostały spełnione. W aktach sprawy znajduje się bowiem wniosek właściwego organu o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oraz odpis decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2018 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wprawdzie decyzja ta została doręczona dłużnikowi alimentacyjnemu w trybie tzw. "doręczenia zastępczego", to jednak stała się ostateczna. Tego rodzaju decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest zaś decyzją o charakterze związanym. Natomiast zarzuty dłużnika nie miały żadnego znaczenia, bowiem dla rozstrzygnięcia sprawy nie miało znaczenia, że odebranie prawa jazdy uniemożliwi skarżącemu zatrudnienie w celu uzyskania środków do życia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Lublinie skarżący R. P. zaskarżył powyższą decyzję w całości. Zarzucił temu rozstrzygnięciu naruszenie: 1) art. 11 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, w tym w szczególności ustalenia w sposób jednoznaczny stanu faktycznego sprawy oraz zaniechaniu szczegółowego uzewnętrznienia w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej wyników poczynionych ustaleń; 2) art. 77 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie materiału dowodowego zebranego w sposób niezupełny; 3) art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewykazaniu dowodów, na których organ oparł swoją decyzję, w szczególności poprzez brak informacji o decyzji niezbędnej do zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom nieuprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł nadto, że zatrzymanie prawa jazdy nie zapewni skuteczności wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych, a jedynie uniemożliwi mu wykonywanie pracy. Nie przyczyni się to także do możliwości wypełnienia ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. W ocenie skarżącego, organ nie zrealizował zasady przekonywania ponieważ nie odniósł się do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i okoliczności podnoszonych w odwołaniu. W konsekwencji tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w całości oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasada, bowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie wymaga zwrócenia uwagi, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem kontroli tej działalności pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie podlega to, czy zaskarżony akt organu administracji odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie było obciążone wadami prawnymi uzasadniającymi uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia, bądź też stwierdzenie jego nieważności. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W świetle powyższych kryteriów zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organowi skutecznie można postawić uzasadniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to odpowiednio miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując oceny zaskarżonego aktu we wskazanych wyżej granicach stwierdzić należy, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak też decyzja wydana przez organ pierwszej instancji są zgodne z prawem. Przede wszystkim organy nie dopuściły się naruszenia wskazanych w skardze reguł proceduralnych (art. 11, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), bowiem sprawa ze swej istoty wymagała jedynie dokonania ustaleń ograniczonych przesłankami zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Nie są to zaś ustalenia skomplikowane. Ustaleń tych organy dokonały niewadliwie, we właściwym zakresie, a na ich podstawie wysnuły prawidłowe wnioski, które zostały należycie umotywowane. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w przedmiocie zatrzymania skarżącemu posiadanego przez niego prawa jazdy kat. "B" (co nie było sporne) stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670, z późn. zm. – dalej jako "ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów" lub "ustawa"). Zarówno z samej nazwy, jak również treści wskazanej ustawy wynika, że celem jej uchwalenia była pomoc osobom uprawnionym do alimentów, bowiem dostarczanie środków utrzymania przez członków najbliżej rodziny osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, jest jednym z podstawowych obowiązków wskazanych w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 poz. 2086, z późn. zm.). Uwzględniając, że zobowiązani do alimentacji na rzecz uprawnionych członkowie najbliżej rodziny (szczególnie ojcowie), w warunkach krajowych często nie wypełniają tego obowiązku w całości albo w znacznej części, wskazana ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewidziała działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych (art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy). Jednym z takich działań będących instrumentem do dyscyplinowania zobowiązanych w omawianym zakresie, aby dobrowolnie spełniali ciążący na nich obowiązek alimentacyjny, jest instytucja zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych . organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Według zaś art. 5 ust. 3b ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600 i 2077) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Stosownie zaś do art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Jak zatem z powyższych przepisów wynika, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wówczas, gdy spełnione zostaną tylko dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie wobec zobowiązanego do alimentacji ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, drugą zaś, wystąpienie przez właściwy organ z wnioskiem do starosty (prezydenta miasta) o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Tym samym zauważyć wypada, że wykładnia językowa wskazanych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy jest decyzją o charakterze związanym (por. przykł. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2773/17 oraz z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 83/17). Oznacza to bowiem, że jeśli dłużnik alimentacyjny posiada prawo jazdy i został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, właściwy organ administracji zobowiązany jest do złożenia wniosku o zatrzymanie prawa jazdy takiemu dłużnikowi do innego właściwego organu. Dokładnie w takiej sytuacji znalazł się w tej sprawie skarżący. Dlatego wydane przez organy decyzje były prawidłowe, a w ich uzasadnieniach zasadnie ograniczono się wykazania, że zostały spełnione wskazane powyżej przesłanki zatrzymania prawa jazdy. Organ odwoławczy wyjaśnił należycie w uzasadnieniu swojej decyzji, że organ I instancji swoją decyzję wydał na podstawie wniosku Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia [...] marca 2019 r. z tego względu, że do wniosku tego dołączono decyzję ostateczną z dnia [...] grudnia 2018 r. o uznaniu skarżącego R. P. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. To, że decyzja taka została wydana i była ostateczna skarżący skutecznie nie zakwestionował. Z tego względu rozpoznające odwołanie skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykazało wystąpienie przesłanek zatrzymania stronie prawa jazdy w sposób zgodny z art. 107 § 3 k.p.a. i brak przesłanek negatywnych takiego rozstrzygnięcia (art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Nie były zaś usprawiedliwione w tym zakresie podniesione w skardze zarzuty skarżącego dotyczące nienależytego zebrania przez organy materiału dowodowego oraz naruszenia innych wskazanych w zarzutach reguł proceduralnych. Na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji wydanej w zgodzie z art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów nie mogły mieć wpływu argumenty podniesione przez skarżącego, a dotyczące tego, że skutkiem zatrzymania mu prawa jazdy będzie wyeliminowanie go z rynku pracy i pozbawienie jakichkolwiek środków do życia, co w rezultacie nie zapewni skuteczności wyegzekwowania od niego świadczeń alimentacyjnych. Otóż należy zauważyć, że organ administracji orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie może weryfikować jego sytuacji materialnej i osobistej. Tego rodzaju okoliczności ustalane są w odrębnym postępowaniu dotyczącym uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które jest postępowaniem odrębnym i poprzedza zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 287/15). Decyzja zaś w tym zakresie została już wydana przez uprawniony organ i skutecznie doręczona skarżącemu, wprawdzie w trybie art. 44 § 4 k.p.a., jednakże stała się ostateczna. Powyższego skarżący nie kwestionował. Te zatem okoliczności nie podlegały ponownej weryfikacji w niniejszym postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy, które było przedmiotem kontroli sądowej w tej sprawie. Niezależnie od tego należy również wskazać, że w omawianej ustawie przewidziano możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy (art. 5 ust. 6 ustawy). Zgodnie z tym przepisem, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, zaś dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub nastąpiła utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Skarżący został o tym poinformowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, który zwrócił na to uwagę. Podsumowując dotychczasowe rozważania stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu pierwszej instancji zostało wydane zgodnie z prawem, na właściwych podstawach materialnoprawnych, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w zgodzie z regułami proceduralnymi, które również nie zostały przez organy naruszone. W takiej zaś sytuacji skarga nie zawierała żadnych usprawiedliwionych podstaw, przez co nie mogła zostać uwzględniona. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie obowiązany był – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalić skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku.