III SA/Lu 641/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis,, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r. sprawy ze skargi G. C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku z dnia 25 maja 2015 r. o doręczenie odpisów dokumentów I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz G. C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] odmawiające uwzględnienia wniosku strony z dnia 25 maja 2015 r. o wydanie kserokopii protokołów przesłuchania świadków. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Celnej wskazał, że w dniu 25 maja 2015 r. do Naczelnika Urzędu Celnego w [...] wpłynął wniosek pełnomocnika strony – [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] o wydanie kserokopii protokołów przesłuchania świadków, włączonych w poczet materiału dowodowego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Postanowieniem z dnia z dnia [...] czerwca 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] odmówił uwzględnienia wniosku strony z dnia 25 maja 2015 r. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] wniosła zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w [...]. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Celnej w [...] uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa. Organ podniósł, że stosownie do art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. W myśl art. 178 § 3 Ordynacji podatkowej strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt uwierzytelnionych odpisów. Jednakże ostatnio wymieniony przepis nie nakłada na organ obowiązku przesyłania kserokopii dokumentów stanowiących materiał dowodowy, gdyż taka forma udostępniania materiału dowodowego nie mieści się w granicach określonych przepisami Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Celnej w [...] zauważył, że w przypadku negatywnego rozpatrzenia wniosku strony w przedmiocie wynikającym z art. 178 Ordynacji podatkowej – rozstrzygnięcie organu następuje w formie postanowienia, które podatnik ma prawo zakwestionować w odwołaniu od decyzji. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., zarzucając naruszenie: - art. 120 Ordynacji podatkowej, poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia nieznanego procedurze; - art. 178 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, poprzez nieuzasadnione zastosowanie tych przepisów do wniosku strony opartego na art. 178 § 3 Ordynacji podatkowej; - art. 179 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, mimo, że wskazane przepisy stanowią jedyną podstawę do wydania orzeczenia odmawiającego stronie prawa do zapoznania się z dokumentami w formie wybranej przez stronę, a proceduralnie dozwolonej. Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji i nakazanie organowi wydania żądanych przez stronę odpisów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów, niż w niej podniesione. Przedmiot kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie, którym po rozpatrzeniu zażalenia organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające uwzględnienia wniosku strony o wydanie kserokopii protokołów przesłuchania świadków. Stosownie do art. 216 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm.) w sprawach dotyczących poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania podatkowego organ podatkowy wydaje postanowienie. W tej formie organ prowadzący postępowanie uzewnętrznia swoje stanowisko w odniesieniu do wniosków składanych przez stronę w kwestiach incydentalnych. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że nie wszystkie postanowienia wydane na podstawie art. 216 § 2 Ordynacji podatkowej podlegają zaskarżeniu w samodzielnym trybie. Zgodnie bowiem z art. 236 § 1 Ordynacji podatkowej na postanowienie wydane w toku postępowania przysługuje zażalenie tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi. Mając na względzie przedmiot postanowienia organu pierwszej instancji utrzymanego w mocy zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem Dyrektora Izby Celnej w [...] wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności pracownika tego organu (§ 2 art. 178). W myśl art. 178 § 3 Ordynacji podatkowej strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Według zaś § 4 tego artykułu organ podatkowy może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po identyfikacji strony w sposób, o którym mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Przepis art. 178 Ordynacji podatkowej zawiera zatem szczegółowo określone gwarancje dotyczące zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Wskazany przepis nie zawiera jednak norm przewidujących wniesienie zażalenia na postanowienie odmawiające uwzględnienia wniosku strony w tym przedmiocie. Instytucję zażalenia Ordynacja podatkowa przewiduje jedynie w przypadku dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także dokumentów wyłączonych z akt przez organ podatkowy ze względu na interes publiczny. Wynika to jednoznacznie z treści art. 179 Ordynacji podatkowej. Stosownie do art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zgodnie z § 2 tego artykułu odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. W myśl § 3 na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie. Zatem, na mocy art. 179 § 3 Ordynacji podatkowej, zażalenie przysługuje jedynie na wydane w oparciu o art. 179 § 2 postanowienie odnoszące się do dokumentów wymienionych w § 1 art. 179 Ordynacji. W razie odmowy zapoznania się z takimi dokumentami, a także w razie odmowy sporządzenia z tych dokumentów notatek, kopii, odpisów, uwierzytelnienia odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów, stronie przysługuje środek zaskarżenia w postaci zażalenia. W świetle powołanych przepisów brak natomiast podstawy prawnej do uznania przysługiwania zażalenia na postanowienie wydane w oparciu o normy art. 178 Ordynacji podatkowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2006 r., I FSK 1070/05, LEX nr 254935, z dnia 3 marca 2005 r., FSK 690/04, LEX 251131 oraz z dnia 6 grudnia 2012 r., II FSK 898/11, LEX nr 1311680). Podkreślenia wymaga, że brak dopuszczalności zażalenia w tym przypadku nie oznacza braku możliwości kontroli postanowienia organu. Przepis art. 237 Ordynacji podatkowej stanowi bowiem, że postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć w odwołaniu od decyzji. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie chodziło o dokumenty objęte tajemnicą państwową lub dokumenty wyłączone z akt ze względu na interes publiczny. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] odmawiając uwzględnienia wniosku strony nie powoływał się na okoliczności, o których mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej. Zatem kwestię wydania żądanych przez stronę odpisów (kserokopii) regulował art. 178 Ordynacji podatkowej. Ponieważ, jak wskazano wyżej, w przepisie tym nie przewidziano środka zaskarżenia na postanowienie odmawiające uwzględnienia wniosku strony, zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] należało uznać za niedopuszczalne. Organ odwoławczy, przed rozpoznaniem środka zaskarżenia ma zawsze obowiązek sprawdzenia jego dopuszczalności (art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej). Z treści ostatnio powołanych przepisów Ordynacji podatkowej wynika, że w przypadku gdy strona wniosła zażalenie na postanowienie niezaskarżalne, rzeczą organu odwoławczego jest stwierdzić jego niedopuszczalność w drodze postanowienia. Dyrektor Izby Celnej w [...] nie dokonał jednak badania dopuszczalności zażalenia w myśl powołanych przepisów, a rozpoznając niedopuszczalne zażalenie wydał zaskarżone postanowienie bez podstawy prawnej, co skutkuje jego nieważnością (art. 247 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 roku poz. 490 z późn. zm.) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 z późn. zm.).