III SA/Lu 65/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Zalewski po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. G. C. Spółki [...] w O. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry - na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. F. G. C. Spółki [...] w O. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie w całości od opłat sądowych. Spółka wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych oraz nie posiada środków trwałych, które mogłyby być spieniężone. Jedynymi posiadanymi przez nią środkami trwałymi, są automaty do gier, które jednak zostały w przeważającej części zatrzymane przez urząd celny. Tym samym skarżąca została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej a w konsekwencji zarabiania. Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada zdolności kredytowej, a jej jedyny wspólnik wykluczył możliwość dokapitalizowania spółki. Trudności te występują od dłuższego czasu, co uniemożliwiło skarżącej poczynienie oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowego. W dalszej części wniosku wskazała, że kapitał zakładowy skarżącej wynosi [...] złotych, wartość środków trwałych wynosi [...] złotych a strata za ostatni rok bilansowy wynosi [...] złotych. Skarżąca posiada zobowiązania z tytułu kar pieniężnych w kwocie [...] złotych, zobowiązania wobec kontrahentów z tytułu najmu i dzierżawy wynoszą ponad [...] złotych. W aktach sprawy znajduje się sprawozdanie finansowe skarżącej za rok 2013 i 2014, bilans za rok 2013, rachunek zysków i strat za okres od [...] r. do dnia [...] r., informacje dodatkowe do sprawozdania finansowego za rok 2013 i bilansu za rok 2014, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej oraz upomnienia. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja majątkowa i finansowa spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazał, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania. O możliwościach płatniczych skarżącej świadczy fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Skarżąca nie wykazała, aby wyczerpała wszelkie możliwości pozyskania środków finansowych umożliwiających jej ponoszenie opłat sądowych. W szczególności nie decyduje o tym oświadczenie wspólnika o wyłączeniu możliwości dokapitalizowania spółki. Spółka F. G. C. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Spółka zarzuciła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie pomimo, że zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniosła o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu spółka wskazała, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreśliła, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie ok [...] zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to [...] zł. Uiszczenie przez wpisu od skargi oznaczać będzie zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym jej przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, a więc w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r. sygn. FZ 463/04, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08). W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (vide postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżąca jest spółką [...], której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, aktywa obrotowe - [...] zł, a środki w kasie i na rachunku na koniec 2014 r. wyniosły [...] zł. Za rok obrotowy 2014 według bilansu spółka uzyskała przychód w kwocie [...] zł oraz wykazała stratę w wysokości [...] zł. Z przedłożonych przez spółkę sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r. wynika, że zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa uległy powiększeniu z kwoty [...] zł w 2013 r. do kwoty [...] zł. Zwiększeniu uległa też poniesiona przez spółkę strata, z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł. Według oświadczenia spółki, łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu tych kar to ok [...] zł, zaś łączna kwoty wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych stanowi kwotę [...] zł. W tym miejscu wyjaśnić należy, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że spółka utraciła płynność finansową, skarżąca nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód, który za rok 2014 wyniósł [...] zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego czy wartość środków trwałych. Pozycje te wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł, znacznie przewyższając wartość wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł - § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Odnosząc się do zajęcia jedynego rachunku bankowego spółki należy stwierdzić, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wskazuje, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że działalność spółki nie została zawieszona, spółka nie wskazała także, by został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Ponadto, pomimo straty spółka zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje. Chociaż, jak stwierdziła w sprzeciwie, część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, to jednak kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W świetle powyższych okoliczności brak jest podstaw do uznania, że skarżąca wykazała przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie z dnia 17 lutego 2016 r.