III SA/Lu 795/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], odmawiającą W. P. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w kwocie 6 678,49 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] października 2011 r. w kwocie 1 698 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł. Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W piśmie z dnia [...] października 2011 r. W. P. wniósł o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w kwocie 6 678,49 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] października 2011 r. w kwocie 1 698 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 8,80 zł. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 105/12, uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że organ nie dokonał zestawienia dochodów i wydatków skarżącego, nie ustalił jaką kwotą dysponuje na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz nie rozważył czy spłata zobowiązań, w szczególności czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że odmowa umorzenia należności nastąpiła z uwagi na niewystąpienie przewidzianej w art. 28 u.s.u.s. sytuacji całkowitej nieściągalności, a także okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności – w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że W. P. jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura w wysokości 399,59 zł netto. Świadczenie emerytalne obciążone jest alimentami w kwocie 531,68 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz innych dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynikało, że skarżący w 2012 r. osiągał dodatkowo dochód w wysokości od 100 zł do 400 zł miesięcznie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie w oparciu o oświadczenia podatkowe ustalono, że w latach 2007-2009 skarżący osiągał dochód z tytułu świadczenia emerytalnego oraz prowadzenia działalności gospodarczej – odpowiednio – w roku 2007 w wysokości 15 615,77 zł, w roku 2008 – w wysokości 18 421,78 zł i w roku 2009 – w wysokości 17 216,55 zł. Stałe miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem wynoszą około 1400 zł (opłaty za energię elektryczną, telefon, raty w bankach i instytucjach), a koszty zakupu żywności i lekarstw – 450 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że W. P. ma zobowiązania finansowe wobec kilku banków. Skarżący udokumentował fakt zaległości w regulowaniu rat z umów kredytowych w Banku [...] i [...] Oddział w L. Organ zauważył, że zawierając umowy skarżący niewątpliwie spełniał warunki niezbędne do uzyskania kredytu, co dowodzi, iż posiadał środki finansowe na spłacenie należności. Powoływanie się zaś obecnie na istnienie zobowiązań finansowych z powyższego tytułu organ uznał za wyraz faworyzowania wierzycieli. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z pisemnym oświadczeniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. W. P. nie ma zaległości w opłacaniu podatków. Analizując dochody oraz ponoszone przez skarżącego wydatki związane ze stałymi miesięcznymi opłatami, organ stwierdził, że obciążają one w znacznym stopniu budżet skarżącego, jednak nie mogą stanowić przesłanki umorzenia należności. Organ zwrócił uwagę, że skarżący kupił synowi samochód oraz opłacił mu kurs samochodowy. Powyższe wydatki, w ocenie organu, nie mogą być uznane za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ ustalił również, skarżący jest właścicielem trzech samochodów o łącznej wartości 7 500 zł. Skarżący nie korzysta ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, co dodatkowo potwierdza, że nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do argumentów dotyczących problemów zdrowotnych skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej nie wynika, aby skarżący był niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał opieki. Ponadto stan zdrowia nie uniemożliwia skarżącemu prowadzenia działalności gospodarczej nieprzerwanie od maja 2011 r. W związku z przepisami art. 7 i art. 8 k.p.a. organ podkreślił, że słuszny interes strony nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia zadłużenia. Analizując istnienie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, ponieważ akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, uzupełnionej pismem z dnia [...] grudnia 2012 r., W. P. wyjaśnił, że nie posiada zaległości w Starostwie Powiatowym w Ł. i w istocie poniósł wydatki na kurs samochodowy syna. Podniósł, że ze względu na sytuację rodzinną oraz stan majątkowy nie jest w stanie opłacić zaległych należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej: u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem jednak ust. 3a, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym miejscu zaznaczyć należy, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wydana zostanie decyzja umarzająca należność w całości lub w części. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W orzecznictwie podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności kontrola ta polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej: k.p.a. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które przewiduje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Prawidłowe jest ustalenie, że w przypadku skarżącego nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy wymienia w pkt 1 – 6 okoliczności, które pozwalają na uznanie, że zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, że żadna z wymienionych powyżej okoliczności nie zachodzi w sprawie niniejszej. Jak słusznie zauważył organ, wobec należności formalnie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Skarżący osiąga dochód z tytułu świadczenia emerytalnego. Ponadto bezsporne jest, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,52 ha, współwłaścicielem zabudowanej działki o pow. 0,08 ha i współwłaścicielem budynku o pow. 26 m2, położonych w O. oraz właścicielem trzech samochodów (samochodu ciężarowego [...], samochodu osobowego [...] oraz samochodu osobowego [...]) o łącznej wartości ok. 7500 zł, na których istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia należności. Powoływane przez skarżącego okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej mogą być brane pod uwagę przy rozważaniu przesłanek umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), a także w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2) oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to oparte zostało o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Organ ustalił, że skarżący jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a stałym źródłem dochodu skarżącego jest emerytura. Skarżący prowadzi również nieprzerwanie od maja 2011 roku pozarolniczą działalność gospodarczą – [...]. Z oświadczenia skarżącego z dnia [...] czerwca 2012 r. i z dnia [...] sierpnia 2012 r. oraz księgi przychodów i rozchodów na 2012 r. wynika, że skarżący uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej dochód kształtujący się w granicach od 100 do 400 zł miesięcznie. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wynika, że skarżący nie korzysta z pomocy ośrodka. Skarżący reguluje zobowiązania finansowe względem banków i nie zalega z podatkami. Organ administracji prawidłowo ocenił w tej sytuacji, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Powyższe potwierdzają poniesione przez skarżącego wydatki na zakup samochodu osobowego dla syna, aby ułatwić mu dojazd do szkoły oraz na kurs nauki jazdy. Jak słusznie zauważył organ, nie są to wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika ponadto, by w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał również w sposób przekonujący, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie wykazał, by cierpiał na jakiekolwiek schorzenia, uniemożliwiające mu prowadzenie lub ograniczające możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Załączona dokumentacja medyczna wskazuje na problemy zdrowotne skarżącego, jednak nie wynika z niej, aby skarżący był niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał opieki osób drugich. Podkreślić w tym miejscu należy, że spłata zadłużenia, a w konsekwencji także odsetek od należności głównej, jest obowiązkiem skarżącego. Należy zauważyć, że należności mogą być regulowane w ratach o wysokości odpowiadającej możliwościom zobowiązanego. Nie można także pomijać argumentów organu dotyczących konieczności dbania o środki publiczne, będące w dyspozycji Zakładu. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.