III SA/Lu 870/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 22 maja 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynął wniosek skarżącego W. H. o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Skarga ta wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12 została przez tutejszy Sąd oddalona. We wniosku skarżący podał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W skład jej majątku wchodzi dom o pow. 88 m2 zniszczony w wyniku awarii sieci wodociągowej, mieszkanie o pow. 39 m2 (odrębna własność) oraz nieruchomość rolna o pow. 2,51 ha, która według oświadczenia strony jest zaniedbana i nieużytkowana. Dochód strony stanowi natomiast emerytura w kwocie 3.132,00 zł brutto miesięcznie. Ponadto skarżący oświadczył, że koszty utrzymania wynoszą: czynsz - 6720 zł rocznie, energia elektryczna -2400 zł rocznie, woda - 800 zł rocznie, telefon 2500 zł rocznie, abonament RTV - 480 zł rocznie. Dodał, że posiada zadłużenie z tytułu opłat mieszkaniowych w kwocie 5000 zł oraz zadłużenia w banku oraz osób fizycznych. Ponadto ponosi koszty dojazdów i opłat spowodowane przewlekłością postępowania zawisłego przez Sądem Pracy (9600 zł rocznie) oraz koszty leczenia (2400 zł rocznie). Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i ustanowienie adwokata, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając z tej perspektywy wniosek skarżącego, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Rozpocząć należy od wskazania, że koszty sądowe niniejszego postępowania (z uwagi na jego etap) ograniczają się wyłącznie do wpisu od skargi kasacyjnej i wynagrodzenia pełnomocnika. Wysokość tego wpisu wynosi 100 zł. Wysokość wynagrodzenia adwokata działającego za stronę ustalana jest natomiast między stronami, przy uwzględnieniu etapu postępowania, rodzaju sprawy i czynności podjętych przez niego. Posiłkowo można jedynie wskazać, iż koszt zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) koszt ustanowienia adwokata do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz uczestniczenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynosi 240 zł netto. Nie są to zatem kwoty wysokie, a co więcej wartość wpisu od skargi kasacyjnej stanowi najniższą kwotę wpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przy czym, co wynika z akt sprawy skarżący uiszczał już dwukrotnie w toku postępowania koszty w takiej wysokości (wpis od skargi i opłata kancelaryjna od wniosku za odpis wyroku z uzasadnieniem). Już to przeczy samo w sobie tezie, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, skoro zostały one już w znacznej części poniesione. Najistotniejsze jednak jest to, że skarżący posiada stały dochód którego wysokość (3.132,00 zł brutto miesięcznie) w przeliczeniu na ilość osób z niego się utrzymujących (tylko skarżący) wcale nie jest niska. Jednocześnie skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz dysponuje majątkiem o znacznych rozmiarach (dom, mieszkanie oraz działka rolna o pow. 2,51 ha). Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, tym bardziej jeżeli majątek ten nie jest obciążany prawami osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Bez znaczenia zatem jest podnoszona okoliczność, że grunty rolne skarżącego są nieużytkowane. Istotny jest sam fakt ich posiadania i potencjalna możliwość ich wykorzystywania w sposób przynoszący zyski. Wyrażonej oceny nie zmienia również okoliczność posiadania przez skarżącego zobowiązań wobec banku oraz osób fizycznych. W tym kontekście należy bowiem wskazać, że konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią innych zobowiązań pieniężnych nie stanowi przesłanki przyznania jej prawa pomocy, z uwagi na to, że brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne zobowiązania publicznoprawne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06).Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Konkludują, w ocenie referendarza brak jest podstaw do uznania, iż skarżący nie jest w stanie ponieść, zarówno kosztów wpisu od skargi kasacyjnej jak i kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy.