III SA/Lu 900/14

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - Anna Puton-Mazurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Jednocześnie ze skargą skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Do oświadczenia skarżący załączył dwie decyzje ZUS o ustaleniu wysokości renty oraz akt notarialny o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wniosek powyższy został potraktowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym skarżącego wezwano do wypełnienia urzędowego formularza (druk PPF). W zakreślonym terminie skarżący nadesłał wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczając, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu skarżący podniósł, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową. Zdaniem skarżącego ze względu na bezprawne działania [...] Agencji Wspierania Przedsiębiorczości jego firma utraciła płynność finansową, wskutek czego w 2014 r. doszło do likwidacji firmy. Skarżący podniósł, że w wyniku tej sytuacji został zmuszony do utrzymywania się jedynie z renty wynoszącej [...] zł. Ponadto jego stan zdrowia uległ pogorszeniu i jest pod stałą opieką lekarską. W dalszej części wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Wykazał, że w skład jego majątku wchodzi dom o pow. [...] m2 wraz z działką o pow. [...] m2, udział w [...] części domu o pow. [...] m2, udział w [...]części działki o pow. [...] m2 oraz udziały w [...] Sp. z o.o. Skarżący zaznaczył, że kwota [...] zł zysku spółki za 2013 r. została przeznaczona na pokrycie strat z lat poprzednich. Podniósł również, że ze względu na spór z [...] Agencją Wspierania Przedsiębiorczości, na posiadanych nieruchomościach została ustanowiona hipoteka, w związku z czym nie ma możliwości uzyskania kredytu. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał pismo z dnia 14 października 2014 r. (data wpływu do sądu) oraz część dokumentów źródłowych, do złożenia których został zobowiązany. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 ( 3 p.p.s.a.). Ciężar dowodu zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie tego prawa, wobec czego powinna ona przedstawić argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oznacza, że ciężar tych kosztów w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego i powszechnego obowiązku ich ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też instytucja przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiąca pomoc państwa powinna być stosowana w sytuacjach wyjątkowych wobec osób, które pomimo największych starań, nie mogą tych kosztów uiścić ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego przedstawioną w urzędowym formularzu i wynikającą z przedstawionych dokumentów stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu i oświadczenia nr 1 skarżącego nadesłanego na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący posiada znaczny majątek w skład którego wchodzi kilka nieruchomości (dom o pow. [...] m2 wraz z działką o pow. [...] m2, udział w [...] części domu o pow. [...] m2, udział w [...]części działki o pow. [...] m2 oraz [...]% udziałów w firmie [...] Spółka z o.o. w Warszawie o wartości [...] zł. Z kolei według oświadczenia skarżącego nr 3, skarżący nie posiada w [...] S.A. żadnych akcji, a funkcję prezesa zarządu pełnił tam do dnia [...] r. nie pobierając z tego tytułu wynagrodzenia. Natomiast spółka [...] w 2012 r. osiągnęła zysk w wysokości – [...] zł, a w 2013 r. – [...] zł (według rachunku zysków i strat dołączonego do druku PPF). Nie jest zatem wiarygodne twierdzenie skarżącego zawarte we wniosku PPF, że zysk spółki za 2013 r. został spożytkowany na pokrycie strat z lat poprzednich, ponieważ skarżący nie wykazał, aby spółka generowała straty. Z nadesłanego rachunku zysków i strat wynika bowiem, że spółka również w poprzednim roku obrotowym osiągnęła zysk. Odnosząc się do faktu ustanowienia na posiadanych przez skarżącego nieruchomościach hipoteki, stwierdzić należy, że nie pozbawia to skarżącego prawa do korzystania z nieruchomości i dysponowania nimi. W ocenie referendarza mało wiarygodne jest również oświadczenie skarżącego o utrzymywaniu się jedynie z renty w wysokości [...] zł brutto. Z dołączonej do oświadczenia z dnia 8 sierpnia 2014 r. decyzji ZUS z [...] r. wynika, że wysokość renty skarżącego wynosi [...] zł brutto i [...] zł do wypłaty (po dokonaniu potrąceń ustawowych oraz zaległych składek na ubezpieczenie społeczne). Natomiast na wydatki związane z samym utrzymaniem domu (nie licząc podatku od nieruchomości) skarżący wydaje według pisma z dnia 14 października 2014 r. kwotę [...]zł. W tym samym piśmie skarżący podniósł, że ponosi również koszty leczenia, które w zależności od potrzeb wynoszą ok. [...]-[...] zł miesięcznie. Porównując wykazane przez skarżącego dochody ([...] zł wypłacane tytułem renty) do wykazanych wydatków na utrzymanie domu i leczenie (ok. [...] – [...] zł), stwierdzić należy, że wydatki skarżącego kilkakrotnie przekraczają wykazane dochody. Przy czym należy zwrócić uwagę, że skarżący nie podał innych koniecznych kosztów utrzymania, które niewątpliwie musi ponosić, jak choćby dotyczących zakupu żywności. Skarżący nie ujawnił jednakże, z jakich źródeł, poza rentą, finansuje swe potrzeby w zakresie utrzymania koniecznego znacznie przekraczające wykazane dochody. Zdaniem referendarza, gdyby skarżący nie dysponował innymi środkami finansowymi, nie byłby w stanie nie tylko pokrywać kosztów utrzymania posiadanych nieruchomości, ale również opłacić niezbędnych kosztów w zakresie bieżącego utrzymania (wyżywienia, leczenia, itd.). Okoliczność, że skarżący posiada inne źródła finansowania, niewskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika pośrednio z przedłożonych wyciągów bankowych za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2014 r. (np. w dniu [...] r. skarżący dokonał wpłaty w kwocie [...] zł na swoje konto bankowe, a w dniu [...] r. wpłaty w kwocie [...] zł). Stwierdzić również należy, że skarżący nie wyjaśnił w pełni swej sytuacji rodzinnej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na druku PPF skarżący wskazał żonę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym zaznaczając, że pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej. Skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia wykazującego majątek żony, wyciągów z rachunków bankowych żony z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zeznań podatkowych żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W odpowiedzi skarżący nadesłał jedynie umowę majątkową małżeńską o ustanowieniu rozdzielności majątkowej (akt notarialny Repertorium A Nr [...] z dnia [...] r.). Ponadto w piśmie z dnia 14 października 2014 r. skarżący oświadczył, sprzecznie z oświadczeniem złożonym na druku PPF, że z żoną prowadzi odrębne gospodarstwo. Podał również, że jego żona nie posiada żadnego majątku i pozostaje w jeszcze gorszej niż on sytuacji finansowej. Analiza oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów, prowadzi do wniosku, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej i rodzinnej w sposób rzetelny, wyczerpujący. Skarżący nie wyjaśnił skąd czerpie środki na wykazane koszty utrzymania koniecznego, wielokrotnie przekraczające ujawnione dochody. Podał sprzeczne informacje na temat stanu rodzinnego, na druku PPF oświadczając że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a następnie w piśmie z 14 października 2014 r., że z żoną prowadzi odrębne gospodarstwo. Skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych żony, ani jej zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Powoływanie się na okoliczność rozdzielności majątkowej małżeńskiej jest bez znaczenia dla oceny zdolności skarżącego ponoszenia kosztów sądowych, bowiem majątek i dochody małżonki skarżącego, należy również brać pod uwagę przy ocenie jego możliwości płatniczych. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej, bowiem w świetle przepisów prawa rodzinnego, rozdzielność majątkowa małżeńska dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami, a nie wzajemnych obowiązków małżeńskich (por. postanowienie NSA z 23 lipca 2009 r. I FZ 272/09 LEX 552228). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z powyższych względów oraz na podstawie art. 258 ( 1 i ( 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak na wstępie.