III SA/Lu 96/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia 29 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2024 r., nr [...], Wojewoda Lubelski (dalej jako "organ odwoławczy"), stwierdził niedopuszczalność odwołania od pisma Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie (dalej jako "organ I instancji") z dnia 15 października 2024 r. nr [...] w sprawie odmowy naniesienia wzmianki dodatkowej o przysposobieniu w akcie urodzenia. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Pismem z dnia 25 lipca 2024 r. M. K. M. (dalej jako "skarżąca") zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie o uznanie wyroku Trybunału Sądowego w Brive-la-Gaillarde (Correze) z dnia 22 marca 2024 r. dotyczącego przysposobienia zwykłego i dołączenie do aktu urodzenia skarżącej wzmianki dodatkowej o przysposobieniu. Pismem z dnia 15 października 2024 r. Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie poinformował wnioskodawczynię o odmowie uwzględnienia wniosku. W piśmie tym podniesiono, że art. 114 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 z późn. zm.) przewiduje wyłącznie przysposobienie osoby małoletniej, dla jej dobra. Nie ma natomiast możliwości przysposobienia osoby dorosłej. Wyrok Trybunału Sądowego w Brive-la-Gaillarde (Correze) z dnia 22 marca 2024 r. nie podlega zatem uznaniu z mocy prawa, ponieważ jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Organ pouczył stronę, o prawie wystąpienia na podstawie art. 1148 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 z późn. zm.), dalej jako "k.p.c.", do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie, czy orzeczenie podlega albo nie podlega uznaniu. Skarżąca wniosła odwołanie do Wojewody Lubelskiego od powyższego pisma przyjmując, że stanowi ono decyzję administracyjną. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2024 r. Wojewoda Lubelski stwierdził niedopuszczalność odwołania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku odmowy naniesienia wzmianki dodatkowej, rozstrzygnięcie zapada przed sądem powszechnym. Kierownik urzędu stanu cywilnego nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie wydaje decyzji administracyjnej. Choć dołączenie wzmianki dodatkowej przez kierownika urzędu stanu cywilnego jest czynnością materialno-techniczną, to jednak powołany powyżej przepis art. 108 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 594), dalej jako "p.a.s.c." w związku z art. 1146 k.p.c. stanowi wyjątek od ogólnie przyjętej zasady określonej w art. 2 ust. 6 p.a.s.c. Od pismo Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie z dnia 15 października 2024 r. nie przysługuje zatem odwołanie. Strona niezadowolona z treści wyjaśnień zawartych w rzeczonym piśmie może dochodzić swoich praw w trybie postępowania przed sądem powszechnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Wojewody Lubelskiego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako "k.p.a." w zw. z art. 108 ust. 4 p.a.s.c. polegające na błędnym stwierdzeniu, że pismo Zastępcy Kierownika USC w Lublinie z dnia 15 października 2024 r. nie jest decyzją administracyjną i nie służy na nie odwołanie – w sytuacji, gdy z przepisów p.a.s.c, k.p.a. oraz k.p.c. wynika, że odmowa dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia następuje w drodze decyzji administracyjnej oraz, że od powyższej zasady nie przewiduje się wyjątków. Decyzja rozstrzygająca o istocie sprawy w tym przedmiocie jest zatem decyzją wydaną w pierwszej instancji, od której stosownie do art. 127 § 1 k.p.a. przysługuje odwołanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubelski podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Wojewody Lubelskiego z dnia 29 listopada 2024 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania od pisma Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie z dnia 15 października 2024 r. informującego skarżącą o odmowie dołączenia do aktu urodzenia skarżącej wzmianki dodatkowej o przysposobieniu. Stosownie do art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym oraz podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje m.in. przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie przysługuje od decyzji. Kryterium kwalifikującym akt organu administracji publicznej do kategorii decyzji administracyjnej jest zewnętrzne, władcze i jednostronne rozstrzygnięcie o prawach lub obowiązkach jednostki, spełniające wymaganie posiadania tego minimum elementów przewidzianych przez przepisy prawa procesowego, które będzie jeszcze wystarczające, aby zaliczyć akt do decyzji istniejących w obrocie prawnym (por. B. Adamiak [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2012, str. 486). Odwołanie jest zatem niedopuszczalne, gdy czynność organu administracji publicznej nie jest decyzją administracyjną, a stanowi np. czynność materialno-techniczną. Jeżeli sprawa nie podlega załatwieniu przez wydanie decyzji administracyjnej, a strona wniosła odwołanie od informacji udzielonej jej przez organ I instancji, organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania, na podstawie art. 134 k.p.a. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny czy pismo Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie z dnia 15 października 2024 r. skierowane do skarżącej stanowi decyzję administracyjną, od której przysługuje odwołanie. Stosownie do art. 2 ust. 5 p.a.s.c. czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego innych niż akty stanu cywilnego dokonuje się w formie decyzji administracyjnej albo czynności materialno-technicznej. Odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, zgodnie z art. 2 ust. 6 p.a.s.c., następuje w formie decyzji administracyjnej. Stosownie do art. 24 ust. 1 p.a.s.c., wpis wpływający na treść lub ważność aktu stanu cywilnego dołącza się do aktu stanu cywilnego w formie wzmianki dodatkowej. Wzmiankę dodatkową, zgodnie z art. 24 ust. 2 p.a.s.c., dołącza się na podstawie: 1) prawomocnych orzeczeń sądów; 2) ostatecznych decyzji administracyjnych i decyzji administracyjnych o zmianie imienia lub nazwiska; 3) odpisów aktów stanu cywilnego; 4) protokołów sporządzanych przez kierowników urzędów stanu cywilnego albo konsulów z czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, które wymagają dołączenia wzmianek dodatkowych do aktów stanu cywilnego; 5) odpisów zagranicznych dokumentów stanu cywilnego lub innych dokumentów pochodzących od organów obcego państwa, niewymagających uznania; 6) innych dokumentów mających wpływ na treść lub ważność aktu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domaga się dołączenia do aktu urodzenia wzmianki dodatkowej o przysposobieniu orzeczonym wyrokiem Trybunału Sądowego w Brive-la-Gaillarde (Correze) z dnia 22 marca 2024 r. Instytucja uznawania orzeczeń sądów państw obcych wydanych w sprawach cywilnych została uregulowana w Kodeksie postępowania cywilnego. Stosownie do art. 1145 k.p.c., orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146. Zgodnie z art. 1146 § 1 k.p.c., orzeczenie nie podlega uznaniu, jeżeli: 1) nie jest prawomocne w państwie, w którym zostało wydane; 2) zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich; 3) pozwanemu, który nie wdał się w spór co do istoty sprawy, nie doręczono należycie i w czasie umożliwiającym podjęcie obrony pisma wszczynającego postępowanie; 4) strona w toku postępowania była pozbawiona możności obrony; 5) sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami zawisła w Rzeczypospolitej Polskiej wcześniej niż przed sądem państwa obcego; 6) jest sprzeczne z wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu polskiego albo wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu państwa obcego, spełniającym przesłanki jego uznania w Rzeczypospolitej Polskiej, zapadłymi w sprawie o to samo roszczenie między tymi samymi stronami; 7) uznanie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). Jednocześnie, zgodnie z art. 1148 ust. 2 k.p.c., każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Z powyższych przepisów wynika, że zasadą jest, że orzeczenia sądów państw obcych podlegają uznaniu w Polsce z mocy prawa, chyba że zaistnieją przeszkody określone w art. 1146 k.p.c. Oznacza to, że nie ma konieczności przeprowadzania odrębnego postępowania i wydania aktu przez polski organ, aby orzeczenie zagraniczne wywierało skutki prawne na terytorium Polski. Oceny, czy zagraniczne orzeczenie podlega uznaniu z mocy prawa dokonuje organ, przed którym wyłoni się tego typu zagadnienie, przy czym ocena ta nie wiąże innych organów. Zaineresowana strona może jednak wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu w sposób wiążący dla innych podmiotów, sądów i organów (zob. wyrok NSA z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt. II OSK 2372/13). Zgodnie z art. 108 ust. 1 p.a.s.c. jeżeli orzeczenie sądu państwa obcego lub rozstrzygnięcie innego organu państwa obcego podlega uznaniu na podstawie przepisów k.p.c., wiążących Rzeczpospolitą Polską wielostronnych i dwustronnych umów międzynarodowych lub prawa Unii Europejskiej, kierownik urzędu stanu cywilnego dołącza wzmiankę dodatkową do aktu stanu cywilnego lub zamieszcza przypisek przy tym akcie. Natomiast w myśl art. 108 ust. 4 p.a.s.c., kierownik urzędu stanu cywilnego, który odmawia na podstawie art. 1146 Kodeksu postępowania cywilnego dokonania czynności na podstawie orzeczenia organu państwa obcego, zawiadamia na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej wnioskodawcę o przyczynach odmowy, informując o prawie wystąpienia w trybie art. 1148 tego Kodeksu do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie, czy orzeczenie organu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Kwestia formy prawnej odmowy dołączenia na podstawie orzeczenia sądu państwa obcego wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia, ze względu na zaistnienie jednej z przeszkód uznania zagranicznego orzeczenia wymienionych w art. 1146 § 1 pkt 1-7 k.p.c. była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II OSK 3373/19, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że kierownik urzędu stanu cywilnego dokonuje czynności materialno-technicznej dołączenia wzmianki do aktu stanu cywilnego w przypadku niestwierdzenia przeszkód z art. 1146 k.p.c. Natomiast jeżeli dojdzie do przekonania, że w danej sprawie zachodzi jedna z negatywnych przesłanek uznania zagranicznego orzeczenia wymienionych w art. 1146 § 1 pkt 1-7 k.p.c., powinien poinformować o tym zainteresowanego w formie pisemnej, bez wydawania decyzji administracyjnej. O tym natomiast, czy dane orzeczenie podlega uznaniu decyduje kierownik urzędu stanu cywilnego, przed którym wyłoni się tego rodzaju zagadnienie i który zobowiązany jest do własnej oceny i weryfikacji orzeczenia sądu państwa obcego, pod kątem art. 1146 § 1 pkt 1-7 k.p.c. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepis art. 108 ust. 4 p.a.s.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 2 ust. 6, dotyczy bowiem odmowy dokonania konkretnej czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego – takiej, której podstawą jest orzeczenie sądu państwa obcego, a przyczyną odmowy – wystąpienie jednej z negatywnych przesłanek uznania orzeczenia zagranicznego sądu, wymienionych w art. 1146 k.p.c. W takiej sytuacji ustawa przewiduje odmienną niż decyzja administracyjna formę działania kierownika USC – pisemne powiadomienie. Ustawodawca przewidział również inne wyjątki od ww. zasady ogólnej przewidującej dla odmowy dokonania czynności formę decyzji administracyjnej, np. art. 64 ustawy (odmowa przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa) i art. 89 ustawy (odmowa: przyjęcia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński, wydania zaświadczenia o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa, wydania zezwolenia na zawarcie małżeństwa, sporządzenia aktu małżeństwa czy wydania zaświadczenia stwierdzającego, że zgodnie z prawem polskim można zawrzeć małżeństwo). Wymienione wyżej regulacje, zamiast formy decyzji administracyjnej przewidują pisemne powiadomienie stron wraz z informacją o prawie do złożenia wniosku o stosowne rozstrzygnięcie do sądu powszechnego. Co ważne, wszystkie te przepisy dotyczą sytuacji, w których istota problemu dotyczy zagadnień z zakresu prawa cywilnego (uznawanie zagranicznych orzeczeń) czy rodzinnego i opiekuńczego (uznawanie ojcostwa, zawieranie małżeństwa), zastrzeżonych do kompetencji sądów powszechnych. W tej sytuacji, zdaniem NSA, nie można przyjąć, że ustawodawca przewidział w tych przypadkach dwie odrębne drogi kwestionowania działań kierownika USC – jedną administracyjną i sądowoadministracyjną, poprzez wniesienie odwołania, a następnie skargi do sądu administracyjnego, a drugą polegającą na złożeniu wniosku do sądu powszechnego. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie powyższa argumentacja w pełni zasługuje na aprobatę. Przepis art. 108 ust. 4 p.a.s.c. jest wyjątkiem od reguły określonej art. 2 ust. 6 p.a.s.c., co oznacza, że kierownik urzędu stanu cywilnego, gdy dojdzie do przekonania, że w sprawie zachodzi jedna z negatywnych przesłanek uznania zagranicznego orzeczenia wymienionych w art. 1146 § 1 pkt 1-7 k.p.c., powinien poinformować o tym zainteresowanego w formie pisemnej. Pismo takie nie stanowi decyzji administracyjnej. Strona może natomiast wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Kwestia dopuszczalności uznania zagranicznych orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych została zastrzeżona do kompetencji sądów powszechnych (art. 11481 § 1 k.p.c.) i nie ma podstaw prawnych do przyjęcia podwójnej drogi zaskarżania działań kierownika urzędu stanu cywilnego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, możliwość wydania orzeczenia w tej samej sprawie cywilnej przez sąd powszechny oraz sąd administracyjny doprowadziłaby do chaosu prawnego i przyczyniłaby się do pogorszenia sytuacji prawnej jednostki. Odnosząc się natomiast do powołanego przez stronę skarżącą w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 338/19, w którym sąd uznał, że odmowa dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia w związku z wystąpieniem jednej z przesłanek negatywnych uznania orzeczenia sądu państwa obcego wydanego w sprawie cywilnej, określonych w art. 1146 k.p.c., następuje w drodze decyzji administracyjnej, wyjaśnić należy, że wyrok ten nie jest prawomocny, został bowiem uchylony wyżej omówionym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2022 r., sygn. akt II OSK 3373/19. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Lublinie prawidłowo poinformował skarżącą pismem z dnia 15 października 2024 r. o odmowie dołączenia do aktu urodzenia wzmianki dodatkowej o przysposobieniu, wyjaśniając powody odmowy oraz pouczając o prawie złożenia wniosku do sądu powszechnego. Pismo to nie stanowi decyzji administracyjnej i nie przysługuje od niego odwołanie. W konsekwencji Wojewoda Lubelski zasadnie stwierdził niedopuszczalność wniesionego przez skarżącą odwołania. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.). Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W świetle art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W sprawie niniejszej przedmiotem skargi było postanowienie wymienione w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.