III SO/Lu 19/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach p o s t a n a w i a 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...](dwieście) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem z dnia 7 października 2015 r. (data nadania) skarżący wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej (sklep spożywczo-przemysłowy) w kwocie [...]zł brutto oraz wynagrodzenie za pracę jego córki w wysokości [...] zł brutto. Małżonka skarżącego jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Rodzina zamieszkuje w domu o pow. 80 m2, którego koszty utrzymania oscylują w granicach [...] zł miesięcznie. Pozostałe środki wydaje na żywność, odzież, obuwie i środki czystości. Skarżący z uwagi na dolegliwości zdrowotne ponosi również koszty zakupu lekarstw i leczenia. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca może nastąpić, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.). Przez wskazany uszczerbek, należy natomiast rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Innymi słowy dopiero pozbawienie strony środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania uzasadnia przyznanie omawianego zwolnienia. Tym samym sam uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę [...]złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi [...] zł - zgodnie z treścią § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie [...]zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Uwzględniając zatem wskazane wartości w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej oraz fakt, że uiszczenie wpisu od skargi jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę [...]zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi i wpisu od skargi kasacyjnej w ich pełnej wysokości, tj. odpowiednio [...] zł i [...] zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza strony skarżącej nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą (sklep spożywczo-przemysłowy) z której uzyskuje jakkolwiek nieduży, lecz stały dochód, który pozwala na utrzymanie rodziny. Z akt sprawy nie wynika by skarżący zalegał z jakimikolwiek płatnościami z tego tytułu. W skład dochodu rodziny wchodzi również wynagrodzenie córki skarżącego z tytułu wykonywanej pracy. Uwzględniając powyższe należało uznać, że dochód strony jest w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym jego gospodarowaniu pokryć również ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty [...]zł tytułem wpisu sądowego. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony skarżącej, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.