III SO/Lu 2/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zakresie wniosku R. N. o wyłączenie sędziów p o s t a n a w i a: I. oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]; II. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie T. S.. Pismem z dnia [...] listopada 2021 r. R. N. wniósł o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] od orzekania w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sprawa toczy się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w [...] pod sygnaturą akt [...] [...]. Skarżący wskazał, że wniosek dotyczy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w [...] sędziów: J. B., M. N., G. P., P. P., J. S., K. G.-B., P. G., M. J., M. K., M. K., E. M.-S., M. M., E. P., J. Z., P. Z., J. S., J. S. i S. Ś.. W związku ze złożeniem wniosku, sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] J. B., M. N., G. P., P. P., J. S., K. G.-B., P. G., M. J., M. K., M. K., E. M.-S., M. M., E. P., J. Z. i P. Z. oraz orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w [...] sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego: J. S., J. S. i S. Ś. złożyli przewidziane w art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a.") pisemne wyjaśnienia, oświadczając, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, iż mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Wyjaśnień nie złożył sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] T. S., bowiem jak wynika z zawartej w aktach sprawy informacji, sędzia T. S. został do dnia [...] grudnia 2022 r. delegowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego Postanowieniem z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt I GW 1/22 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 tej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Podkreślenia wymaga, że instytucja wyłączenia sędziego, zarówno na wniosek, jak i z mocy prawa, służy zagwarantowaniu rozpoznania sprawy przez sąd w składzie utworzonym przez sędziów, którzy nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mają związków z rozpoznawaną sprawą. Istota wyłączenia sędziego sprowadza się więc do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2019 r., sygn. akt II FSK 2111/17). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w przypadku wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, art. 18 p.p.s.a. podaje wyczerpująco przyczyny tego wyłączenia i czyni to w sposób niepozostawiający wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie żadna z przyczyn wyłączenia sędziego na mocy tego przepisu nie zachodzi. W szczególności wskazane we wniosku o wyłączenie sprawy, które były rozpoznawane wcześniej przez objętych tym wnioskiem sędziów, nie należą do spraw, o których mowa w art. 18 § 1 pkt 6 i 6a. W świetle zaś art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego z innych przyczyn następuje tylko w przypadku zaistnienia tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Okoliczności mogące wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, to zobiektywizowane przesłanki, w oparciu o które wątpliwości co do bezstronności sędziego mogą zostać uznane za realne. Zaznaczyć należy, że do zastosowania wskazanego przepisu nie wystarcza występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 40/15). Jak podkreśla się w orzecznictwie, o zasadności wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. decyduje ustalenie okoliczności charakteryzujących się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej (pozytywnej lub negatywnej), której podstawą jest stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej itp., oraz wszelkich obiektywnych okoliczności dających podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1293/18, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 80/16). Natomiast art. 20 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę składającą wniosek obowiązek uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Jak wynika z uzasadnienia wniosku złożonego w niniejszej sprawie, zarzuty skarżącego oparte są na wywodzonym przez skarżącego braku bezstronności sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżący żąda wyłączenia sędziów: G. P., M. N., P. P., J. B., J. S. oraz J. S. z uwagi na orzekanie przez tych sędziów w innych sprawach sądowoadministracyjnych, w których skarżący był stroną, a które to sprawy są w ocenie skarżącego powiązane ze sprawą niniejszą. W odniesieniu do pozostałych sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie skarżący powołuje się na utrzymywanie kontaktów służbowych i stosunki prywatne, koleżeńskie i przyjacielskie z wymienionymi powyżej sędziami. Zdaniem skarżącego przesądza to o braku bezstronności i uzasadnia konieczność wyłączenia sędziów od rozpoznania sprawy ze skargi skarżącego. Podkreślić jednak należy, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r., sygn. I OZ 31/19). Nie jest zatem wystarczające samo podejrzenie strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego. O wyłączeniu sędziego nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości. Za okoliczność mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie nie można natomiast uznać faktu rozpoznania przez sędziów innych spraw sądowoadministracyjnych, w których skarżący był stroną. Okoliczność tego rodzaju nie stanowi o braku bezstronności sędziów i w konsekwencji nie uzasadnia ich wyłączenia. O braku bezstronności nie świadczy także utrzymywanie stosunków służbowych oraz potencjalnych i nieudowodnionych w sprawie stosunków koleżeńskich i prywatnych przez sędziów orzekających w jednym sądzie. Fakt, że skarżący nie zgadza się z wcześniejszymi orzeczeniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] nie stanowi przesłanki żądania wyłączenia orzekających w tym Sądzie sędziów od orzekania w kolejnej sprawie, w której R. N. jest stroną skarżącą. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszy wniosek o wyłączenie sędziów, wniosek ten oparty jest na subiektywnych, a nie obiektywnych przesłankach. Wymaga podkreślenia, że przekonanie strony co do tego, iż sędzia prowadzi proces wadliwie czy nieobiektywnie, nie jest przesłanką żądania wyłączenia sędziego. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenia wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 648/09). Okoliczności podniesione we wniosku skarżącego w istocie nie obejmują przyczyn wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Skarżący daje wyraz niezadowoleniu z treści orzeczeń wydawanych w innych sprawach dotyczących skarżącego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z udziałem sędziów objętych wnioskiem. Tego rodzaju kwestie nie mogą zaś stanowić argumentów przemawiających za wyłączeniem konkretnego sędziego od orzekania w sprawie. W rozpoznawanej sprawie sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie złożyli pisemne oświadczenia, w których stwierdzili, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, iż mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Zdaniem Sądu, złożony w sprawie niniejszej wniosek nie zawiera argumentacji, która podważałaby wiarygodność tych oświadczeń. Podsumowując, w niniejszej sprawie nie występują okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia sędziów. W konsekwencji i na podstawie art. 18, art. 19 oraz art. 22 § 2 i 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w punkcie I postanowienia. Jak wynika z ustaleń Sądu, sędzia WSA T. S. do dnia [...] grudnia 2022 r. jest delegowany do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tych okolicznościach rozstrzyganie w przedmiocie wniosku o wyłączenie wymienionego sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt [...] [...] jest bezprzedmiotowe. Wobec powyższego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt II sentencji postanowienia.