III SPP/Lu 181/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych - w zakresie sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 grudnia 2024 r. postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2024 r. Pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zarejestrowanym pod sygn. akt III SPP/Lu 25/24, skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 25 czerwca 2024 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zarejestrowanym pod sygn. akt III SPP/Lu 118/24, skarżąca ponownie zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek powyższy został zakwalifikowany jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt III SPP/Lu 25/24. Postanowieniem z dnia 8 października 2024 r. referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt III SPP/Lu 25/24. Rozpoznając sprzeciw od tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 13 listopada 2024 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W dniu 25 września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wydał postanowienie odrzucające skargę strony. Trzecim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w piśmie z dnia 24 października 2024 r., zarejestrowanym pod sygn. akt III SPP/Lu 181/24, skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do sporządzenia zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 25 września 2024 r. o odrzuceniu skargi. W piśmie tym podniosła, że niniejszy wniosek jest oparty na innych okolicznościach niż poprzednie wnioski. Na przesłanym w zakreślonym terminie urzędowym formularzu z dnia 10 grudnia 2024 r. skarżąca ponowiła żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu złożonego wniosku podniosła, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W dalszej części urzędowego formularza podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i pełnoletnim bratem. Wykazała, że w skład jej majątku wchodzi samochód osobowy marki [...] (r. prod. 2008), który jest niezbędny do zaspokojenia jej potrzeb życiowych w związku z niepełnosprawnością ruchową oraz rachunek inwestycyjny, którego wartość portfela (akcje, środki pieniężne) wynosi [...] zł. Podała, że jej matka jest współwłaścicielką w ˝ części nieruchomości rolnej o pow. 0,99 ha. Skarżąca wykazała, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto oraz pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł. Oświadczyła, że ojciec pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł i rentę w wysokości [...] zł, matka otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł, a brat otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł. Ponadto babka skarżącej wspomaga finansowo rodzinę na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Wydatki gospodarstwa domowego skarżąca określiła na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z 17 grudnia 2024 r. referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 czerwca 2024 r. sygn. akt III SPP/Lu 25/24 odmawiającego przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy wyjaśnił w uzasadnieniu, że skarżąca nie wykazała, aby wystąpiły przesłanki z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", umożliwiające zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2024 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zmienił się bowiem stan prawny, a skarżąca nie wykazała by jej sytuacja materialna uległa istotnemu pogorszeniu w stosunku do tej, która była przedmiotem oceny przy rozpoznaniu pierwszego wniosku o prawo pomocy. W zakresie wniosku o ustanowienie adwokata, w ocenie starszego referendarza, skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca ma własne stałe źródło dochodu, zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek ruchomy (samochód [...] i papiery wartościowe na kwotę [...]zł. Rodzice skarżącej posiadają własne dochody (renta, świadczenie pielęgnacyjne, zasiłki), zaś w skład majątku rodziny oprócz lokalu mieszkalnego wchodzi również nieruchomość rolna. Ponadto rodzina posiada dodatkowe środki finansowe przekazywane rodzinie przez babkę skarżącej w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Z kolei koszty utrzymania zajmowanego mieszkania winny obciążać nie tylko skarżącą, ale i osoby wspólnie z nią zamieszkujące Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W ocenie sądu sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie na postanowienie starszego referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sadowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). W myśl art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby było zaskarżone, a nawet prawomocne. Postanowienie w przedmiocie prawa pomocy jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, które może być zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy. Zatem kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, obejmujący takie samo żądanie jak w poprzednim wniosku, referendarz sądowy słusznie potraktował jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia L. z dnia 25 czerwca 2024 r. Zmiana bądź uchylenie prawomocnego postanowienia wydanego przez referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie 25 czerwca 2024 r. odmawiającego przyznania M. C. prawa pomocy, mogły nastąpić wyłącznie w przypadku, gdyby skarżąca wykazała, że jej sytuacja materialna bądź prawna uległa zmianie. Przy czym pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Z treści wskazanego wyżej przepisu wynika też bezsprzecznie, że to na wnioskodawcy spoczywa wykazanie, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc jego sytuacja materialna – uległy modyfikacji na tyle ważkiej, że uzasadniają one zmianę postanowienia. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12, orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Podkreślić ponadto trzeba, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. W niniejszej sprawie trafnie wywodzi referendarz, że po pierwsze bezpodstawne jest twierdzenie skarżącej, iż wniosek oparty jest na innych okolicznościach niż wcześniejszy wniosek, skoro na poparcie tego twierdzenia skarżąca nie podała nowych okoliczności świadczących o zmianie na gorsze jej sytuacji majątkowej czy dochodowej, jak też w żaden sposób nie udokumentowała takiej zmiany. Ponadto, odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, starszy referendarz wskazał, że skarżąca ma własne stałe źródło dochodu, zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek ruchomy (samochód [...] i papiery wartościowe na kwotę [...]zł. Rodzice skarżącej posiadają własne dochody (renta, świadczenie pielęgnacyjne, zasiłki), zaś w skład majątku rodziny oprócz lokalu mieszkalnego wchodzi również nieruchomość rolna. Ponadto rodzina posiada dodatkowe środki finansowe przekazywane rodzinie przez babkę skarżącej w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Z kolei koszty utrzymania zajmowanego mieszkania winny obciążać nie tylko skarżącą, ale i osoby wspólnie z nią zamieszkujące. Zatem trafne jest stanowisko referendarza sądowego, że treść kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazuje na nowe okoliczności faktyczne świadczące o pogorszeniu sytuacji materialnej skarżącej, które miałyby wpływ na zmianę prawomocnego postanowienia o odmowie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ustalenia starszego referendarza pozostają aktualne także wobec wniosku o ustanowienie adwokata. Sąd podkreśla, że pozostawanie przez osobę składającą wniosek w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że okoliczności sprawy uległy zmianie. Przy czym, jak już była mowa, przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 746/14, LEX nr 1502259). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca nadal, pomimo złożenia już kolejnego wniosku w sprawie i uzyskania wiedzy co do dokumentów istotnych dla oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyjaśniła (wykazała) swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Nie złożyła żadnych dowodów (dokumentów) ją potwierdzających, a przede wszystkim takich, które by wykazywały jej istotne pogorszenie. Podsumowując, sąd podziela stanowisko referendarza sądowego przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skoro skarżąca nie podał nowych okoliczności wskazujących, że jej sytuacja majątkowa uległa znaczącej zmianie (pogorszeniu), zmiana prawomocnego postanowienia z dnia 25 czerwca 2024 r. jest niemożliwa. Jakiekolwiek rozważania w sytuacji, gdy nie doszło do zmiany okoliczności, tj. pogorszenia sytuacji majątkowej skarżącej – miałyby charakter polemiki z prawomocnym rozstrzygnięciem i motywami, na których referendarz się oparł przy rozstrzyganiu. Starszy referendarz sądowy trafnie końcowo wskazał także, że dla skuteczności wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., nie jest wymagane sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata lub radcę prawnego (wniesienie środka zaskarżenia na takie postanowienie nie jest objęte przymusem adwokacko-radcowskim). Zwrócić trzeba uwagę, że pełnomocnikowi skarżącej razem z ww. postanowieniem Sądu, przesłano prawidłowe pouczenie o przysługującym prawie wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu postanowienia z uzasadnieniem. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 165 i art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.