I SA/Ol 105/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. D. – B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. D. – B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2009r. i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości podatkowe postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 22 maja 2015r. skarżąca A. K. D. – B., reprezentowana przez radcę prawnego G. R., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 6.275 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w niepełnym wymiarze godzin (12/18 etatu) w wysokości 423 zł po zajęciach komorniczych. Uzyskuje także dochód z tytułu wynajmu własnego mieszkania w wysokości 1.460 zł netto. Łączny dochód wnioskodawczyni wynosi 1.885 zł . Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni około 56 m2 w "[...]", przy ul. "[...]" o wartości około 200.000 zł, obciążonego hipotekami na kwotę ponad 3.500.000 zł. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawczyni wskazała na następujące miesięczne wydatki: opłaty za wynajmowane mieszkanie około 600 zł (za wodę, eksploatację, fundusz remontowy, prąd), opłaty za mieszkanie, które zamieszkuje około 540 zł (za wodę, eksploatację, fundusz remontowy, prąd), opłaty za telewizję kablową około 65 zł, opłaty za telefon około 45 zł, opłata za ubezpieczenie PZU 45 zł, opłata za związek zawodowy "S" około 13 zł, opłata za ubezpieczenie nieruchomości, której jest właścicielem około 150 zł (rocznie), koszty utrzymania związane z wyżywieniem, zakupem środków czystości itp. około 950 zł, podatek od wynajmowania mieszkania 120 zł. wnioskodawczyni wskazała, że koszty jakie miesięcznie ponosi przekraczają niejednokrotnie jej dochody. Wskazała, że w takich sytuacjach wspierają ją finansowo dziadkowie. Dodała, że opłata sądowa prawie czterokrotnie przewyższa jej przychody i z tych względów nie jest w stanie jej ponieść. Do wniosku załączono zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia (k. 53), wyciąg z ksiąg wieczystych dotyczący ustanowionych hipotek (k. 54-55). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 5 czerwca 2015r., a następnie pismem z dnia 24 czerwca 2015r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą, z okresu ostatnich trzech miesięcy od 01.03.2015r. do 31.05.2015r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, w związku z korzystaniem przez skarżącą z pomocy finansowej dziadków (w zakresie utrzymania gospodarstwa domowego), o zakresie i częstotliwości tej pomocy, należy również uprawdopodobnić, iż osoby te posiadają zdolność finansową na udzielanie pomocy, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym przez skarżącą majątku nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5000 zł (w przypadku pojazdów podania ich marki, modelu i roku produkcji), zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2012 r. do 22.05.2015 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - kopii dokumentów potwierdzających wszelkie zajęcia środków finansowych, egzekucję lub spłatę zobowiązań publicznych i prywatnych oraz wyjaśnień w zakresie podstaw (tytułów) do obciążenia mieszkania skarżącej na kwotę ponad 3.500.000,00 zł, - w związku z faktem, iż skarżąca korzysta bądź korzystała z usług profesjonalnych pełnomocników (doradcy podatkowego oraz radcy prawnego) należy przedłożyć oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłat za usługi prawne. - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto współmałżonka ze wskazaniem źródeł, z których dochód jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie; - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia ( w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku współmałżonka w okresie od dnia 1 stycznia 2012 r. do chwili obecnej: tj. nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, - w przypadku pozostawania w związku małżeńskim przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez współmałżonka za okres ostatnich trzech miesięcy (od 01.03.2015r. do 31.05.2015r.); - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca zamieszkuje z mężem, jeżeli tak czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe; - przedłożenia dokumentów, z których wynika obowiązek alimentacyjny wobec małoletniego dziecka oraz potwierdzających fakt ponoszenia alimentów, wskazania gdzie i z kim dziecko zamieszkuje, - ewentualnych innych danych odnośnie "stanu rodzinnego", która to rubryka (nr 6) nie została wypełniona przez skarżącą w formularzu PPF - wyjaśnień czy skarżąca jest właścicielem lub posiada inny tytuł prawny do nieruchomości jaką jest dom, a także przedmiotów wartościowych, ponieważ pola odnośnie tych składników majątkowych w rubryce nr 7 formularza PPF ("Majątek") nie zostały przez nią w jakikolwiek sposób wypełnione. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 czerwca 2015r. skarżąca wyjaśniła, iż nie prowadzi własnego rachunku bankowego. Konta które posiadała w "[...]" i "[...]" zamknęła w 2014r.. Poza mieszkaniem przy ul. "[...]", na którym ciąży hipoteka, nie posiada innego majątku. Samochód , którego była współwłaścicielem, został sprzedany we wrześniu 2013r..Do oświadczenia załączono kserokopię postanowienia Naczelnika US "[...]" z dnia 8 sierpnia 2014r. (k. 67-), kserokopię umowy sprzedaży samochodu marki "[...]" z dnia 16 września 2013r. za kwotę 25.000 zł (k. 68), kserokopię decyzji ZUS w przedmiocie rewaloryzacji renty dziadka skarżącej, z której wynika wysokość świadczenia w kwocie 4.478,57 zł miesięcznie (k. 69), kserokopię decyzji ZUS w przedmiocie rewaloryzacji emerytury babci skarżącej, z której wynika wysokość świadczenia w kwocie 1.392,23 zł miesięcznie (k. 70), kserokopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego (k. 71-74), kserokopię postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w "[...]" z dnia 28 października 2014r. (k. 75-77), kserokopię upomnienia Naczelnika US w "[...]" z dnia 24 lipca 2014r. (k. 78-80), kserokopię postanowienia Naczelnika US w "[...]" z dnia 26 listopada 2014r. (k. 81-83). W odpowiedzi na wezwanie z dnia 24 czerwca 2015r. skarżąca wyjaśniła, iż pozostaje w faktycznej separacji z mężem. Mąż uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 4.800 zł netto, spłaca kredyt hipoteczny w wysokości około 400 CHF tj. około 1.650 do 2000 zł miesięcznie. Do spłaty pozostało około 61.000 CHF. Pozostałą kwotę przeznacza na bieżące koszty utrzymania siebie i syna. Wskazała, że jej małżonek jest właścicielem mieszkania przy ul."[...]" obciążonego hipoteką na rzecz banku na kwotę 308.042,55 zł. Skarżąca podała, że nie posiada wyciągów z rachunków bankowych męża. Z jej wiedzy wynika, że nie uzyskuje on innych dochodów poza wynagrodzeniem za pracę. Uzyskała informację, że nie posiada także lokat terminowych ani papierów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wynika z aktu notarialnego REP "A" Nr "[...]", wobec skarżącej prowadzona jest egzekucja. Wskazała, że nie jest właścicielką domu, nie posiada także przedmiotów wartościowych. Do wyjaśnień załączono wypis z aktu notarialnego z dnia 20 października 2014r., z którego wynika zobowiązanie skarżącej do płacenia na rzecz syna kwoty 800 zł miesięcznie (k. 90). Ponadto przedłożono wyciąg z ksiąg wieczystych dotyczący ustanowienia hipoteki kaucyjnej na nieruchomości położonej przy ul. "[...]", której właścicielem jest mąż wnioskodawczyni. (k. 91-93), w którym skarżąca zamieszkuje Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód lub majątek. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Referendarz sądowy nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż wnioskodawczyni nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zawsze do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Wskazać trzeba na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Dlatego też nieuprawnione jest zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej męża w pełnym zakresie, szczególnie że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet bowiem jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa, nie zwalnia to małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. W takim przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka, czego skarżąca nie umożliwiła w warunkach niniejszej sprawy. Wytłumaczeniem zaniechania dostarczenia żądanej dokumentacji (wyciągów z rachunków bankowych męża) nie może być zatem faktyczna separacja czy nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Zwłaszcza, że nie nastręcza większych trudności pozyskanie wyciągów z rachunków bankowych. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez męża skarżącej środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia, czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia środków pieniężnych na koszty sądowe. Nieprzedłożenie żądanych dokumentów źródłowych pozbawia natomiast rozpoznającego wniosek możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącą oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Dodać również należy, że z przedstawionych okoliczności faktycznych wynika, że separacja (faktyczna) małżonków ma jedynie charakter formalny. Skarżąca bowiem zamieszkuje w mieszkaniu męża, partycypuje w kosztach utrzymania lokalu, własne mieszkanie wynajmuje uzyskując dodatkowe dochody. W tej sytuacji nie przekonuje także zawarcie z mężem umowy o alimenty w formie aktu notarialnego. Wskazać również należy, że wątpliwości w zakresie zaprezentowanej przez skarżącą sytuacji rodzinnej, miały swoje podstawy w przedstawianiu tej sytuacji różnie na kolejnych etapach rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w formularzu w momencie składania wniosku zostały podważone w wyniku kolejnych wyjaśnień skarżącej. Zwrócić należy uwagę, że pomimo ponownego wezwania skarżącej, jej sytuacja rodzinna nadal pozostała niewyjaśniona. Wnioskodawczyni nie wyjawiła bowiem czy zamieszkuje z mężem, wskazała ogólnikowo, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Z przedłożonych dokumentów można jedynie wywnioskować, że skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. "[...]" i że jest to mieszkanie należące do jej męża. Czy jej małżonek w nim zamieszkuje tego nie wyjaśniła (pomimo stosownego wezwania), nie można tego również bezsprzecznie stwierdzić w sytuacji, gdy na umowie sprzedaży samochodu widnieje inny adres zamieszkania małżonka ("[...]"- k. 68). Należy podkreślić, że Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wypada wskazać, że już na etapie składania wniosku przedstawione w nim dane winny cechować się rzetelnością i transparentnością, które w razie pewnych ubytków, winny zostać niezwłocznie uzupełnione, szczególnie w odpowiedzi na wezwanie Sądu. W niniejszej sprawie nie można oprzeć się wrażeniu, że jak największa ilość danych miała pozostać niewyjawiona, prezentując taką postawę trudno oczekiwać pozytywnego rozpoznania wniosku. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione i wyjaśnione. Na marginesie zauważyć należy, że okoliczności przedstawione przez skarżącą, które zostały wykazane, nie wskazują, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest na tyle trudna, żeby nie mogła ona poczynić pewnych oszczędności również tytułem należnych kosztów sądowych czy ich części. Wskazać bowiem należy, że małżonkowie posiadają dwa mieszkania, z których jedno służy pozyskaniu dodatkowych środków pieniężnych, uzyskują stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, wynajęcia mieszkania i alimentów (w łącznej wysokości około 7.483 zł). Skarżąca jak wskazała może także liczyć na pomoc finansową dziadków, którzy uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur (5.870 zł). Dokonana wyżej ocena sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni, której konsekwencją była odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, miała na uwadze stosunkowo znaczną wysokość wpisu w niniejszej sprawie, jak również wysokość obciążających skarżącą zobowiązań. Niemniej jednak, jak wskazywano, niewyjaśnienie w pełni swojej sytuacji materialnej bądź wątpliwości co do jej wiarygodności, nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.