I SA/Ol 11/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 marca 2017r., sygn. akt I SA/Ol 11/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. - obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 – sentencja postanowienia W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" skarżący M. B., reprezentowany przez adwokat M. Z., zawarł również wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym opłacić wpisu od skargi, gdyż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Organy dokonały zajęcia wszystkich środków na rachunku bankowym skarżącego i to niezależnie od ustanowionych uprzednio zabezpieczeń na majątku strony. Taki stan rzeczy powoduje, że wnioskodawca nie posiada środków na uiszczenie jakichkolwiek należności a ponadto ma ogromne trudności z zaspokojeniem swoich podstawowych potrzeb i kontynuacją prowadzonej działalności. Nieudzielenie skarżącemu pomocy będzie skutkować możliwością dochodzenia swoich praw przed sądem. Do skargi wnioskodawca załączył formularz wniosku PPF z dnia 7.12.2016 r, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.500 zł netto miesięcznie. Z dochodów tych ponosi następujące wydatki: spłaca kredyt hipoteczny w kwocie 1.800 zł miesięcznie ( do spłaty pozostała kwota ok. 150.000 zł), opłaca czynsz -500 zł i opłaty – 200 zł. Nadto wnioskodawca oświadczył, że posiada dwa mieszkania – o powierzchni 58 m² położone w W. i wartości 300.000 zł oraz o powierzchni 34,7 m² położone w miejscowości S. i wartości 50.000 zł. Poza tym posiada dwie nieruchomości rolne położone w miejscowości Z. o łącznej wartości 400.000 zł. Dodatkowo wyjaśnił, że decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. dokonano zabezpieczenia na nieruchomościach rolnych oraz lokalu w Z. poprzez ustanowienie na nich hipoteki przymusowej. Mieszkanie zaś w W. obciążone jest kredytem hipotecznym w kwocie ok. 150.000 zł oraz hipoteką przymusową. Nadto rachunek bankowy skarżącego został zajęty w toku prowadzonego postępowania. W uzasadnieniu wniosku ponownie wskazał na brak możliwości poniesienia kosztów sądowych z uwagi na wysokość uzyskiwanych dochodów, brak oszczędności, nie możliwość uzyskiwania dochodów i sprzedaży posiadanych nieruchomości z uwagi na obciążenie ich kredytami i hipotekami przymusowymi. Nadto wskazał na niepewność uzyskiwanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej z uwagi na uzależnienie od uzyskiwanych zleceń i kontraktów. Do wniosku załączył: zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 18.11.2016 r.- kwota dochodzonych należności – 336.914,56 zł. Pismem z dnia 31 stycznia 2017 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej i życiowej, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W wyznaczonym terminie, skarżący nie złożył oświadczenia na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 6 marca 2017r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, iż złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Podniósł, iż rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa strony nie została ustalona w sposób jednoznaczny, co uniemożliwiało dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Referendarz zwrócił uwagę na wątpliwości co do rzetelności przedstawionego oświadczenia. Z zestawienia oświadczeń strony wynikało bowiem, że strona z dochodów w kwocie 1.500 zł netto miesięcznie ponosi stałe wydatki w wysokości 2.500 zł. Tym samym niezbędnym było wyjaśnienie z jakich źródeł pochodzą środki na sfinansowanie tej różnicy. Skarżący nie ustosunkował się też w żaden sposób do kwestii posiadanego ewentualnie majątku w okresie od 1.01.2015 do dnia doręczenia wezwania, nie przedstawił także wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, nie złożył również oświadczenia o braku takowych. Również nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej potwierdzających wysokość uzyskiwanych przychodów, ponoszonych kosztów za okres od stycznia do grudnia 2016 r. Wobec nieprzedłożenia dodatkowych oświadczeń na wezwanie referendarz sądowy uznał, że brak było odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy i przyjęcie, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy . Na tej podstawie referendarz stwierdził, iż oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Zadaniem referendarza nie jest natomiast prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego są po prostu nie wystarczające. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 256 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy określone w art. 244 § p.p.s.a. Zdaniem pełnomocnika skarżącego w złożonym oświadczeniu wykazał on, iż nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 2.135 zł. Podkreślił, iż w uzasadnieniu wniosku przytoczył okoliczności wskazujące na brak możliwości poniesienia kosztów sądowych. Stwierdził, że do wniosku zostało załączone oświadczenie, które w sposób szczegółowy opisało sytuację materialna wnioskodawcy. Ponownie stwierdził, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.500 zł netto. Wysokość uzyskiwanych dochodów uzależniona jest od wielu czynników dla przykładu wskazał na współpracę z kontrahentami lub uzyskiwane zlecenia. Powyższe powoduje, że uzyskiwane dochody są niepewne. Wyjaśnił także, że posiadane nieruchomości lokalowe i gruntowe są obciążone kredytem i taka sytuacja dotyczy lokalu położonego w Warszawie lub też hipotekami ustanowionymi na skutek wydanych decyzji przez organ podatkowy, co stanowi formę zabezpieczenia na czas prowadzonego postępowania. Pełnomocnik wyjaśnił, że posiadane środki pieniężne w kwocie 82.000 zł na rachunku bankowym na skutek decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" również zostały zabezpieczone. Jedynymi wolnymi środkami, którymi dysponuje skarżący jest dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.500 zł, z którego to ponosi ciężar opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, spłaca inne zobowiązania oraz ponosi bieżące koszty utrzymania. Dodatkowo stwierdził, że uzyskiwane dochody przez skarżącego są poniżej minimalnego wynagrodzenia za pracę, które zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9.09.2016 r. na 2017 r. wynosi 2000 zł. Powyższe skutkuje koniecznością korzystania z pomocy rodziny . Na zakończenie przytoczył fragment wyroku NSA z dnia 3.06.2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, z którego jego zdaniem wynika, że w sytuacji gdy jak w przypadku wnioskodawcy nie ma możliwości osiągania dochodów z posiadanego majątku, które zostały zabezpieczone hipoteka, przy ocenie sytuacji materialnej Sąd winien uwzględnić wysokość uzyskiwanych dochodów. W tej sytuacji gdy wnioskodawca osiąga dochody poniżej minimalnego wynagrodzenia za pracę nadto posiadany majątek nie daje mu żadnych możliwości finansowych, spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, Sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga jednakże, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Sąd podziela stanowisko referendarza, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ocenę powyższą uzasadnić należy tym, że przedstawione przez skarżącego informacje i wyjaśnienia są niepełne i tym samym niewystarczające dla przyjęcia, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy. Analiza treści art. 246 § 1 p.p.s.a. pozwala na stwierdzenie, że wprost przenosi on na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody 1.500 zł netto miesięcznie. Ponosi wydatki w postaci spłaty rat kredytu w kwocie 1.800 zł miesięcznie, czynsz 500 zł i "opłaty" 200 zł czyli łącznie -2.500 zł miesięcznie. Jest właścicielem dwóch lokali mieszkalnych oraz dwóch nieruchomości rolnych o łącznej wartości 750.000 zł. Przy czym zaznaczył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zabezpieczenia na posiadanym majątku, nadto z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego mieszkanie położone w W. zabezpieczone jest hipoteką przymusowa. Organ podatkowy dokonał również zabezpieczenia na rachunku bankowym wnioskodawcy. Innego majątku nie posiada. Referendarz sądowy, uznając informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające, zasadnie skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a., jednakże wnioskodawca pomimo wezwania i przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył żadnych oświadczeń i dokumentów. Nie przedłożył ich również składając sprzeciw. Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. wnioskodawca powinien udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Niewątpliwie na podstawie treści samego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego. Powoływanie się przez skarżącego na bardzo trudną sytuację materialna, niskie dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej i konieczność spłaty rat kredytu nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy, w sytuacji, gdy nie są w sposób wiarygodny wykazane wszystkie źródła utrzymania i wydatki wnioskodawcy. Mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie przedłożył dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej tj. dokumentów dotyczących wysokości uzyskiwanego przychodu/dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanego majątku zarówno w okresie od 01.01.2015 r. do dnia doręczenia wezwania jak i w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. A nade wszystko wnioskodawca w żaden sposób nie wytłumaczył w jaki sposób opłaca bieżące wydatki z tytułu spłaty rat kredytu i opłat za mieszkanie w wysokości łącznej, jak sam określił – 2.500 zł z dochodu jak twierdzi w kwocie 1.500 zł. netto miesięcznie. Lakoniczne stwierdzenie w sprzeciwie, że "korzysta obecnie często z pomocy rodziny" nie stanowi rzetelnego i wiarygodnego wyjaśnia rozbieżności w składanych przez wnioskodawcę oświadczeniach. Nie przedstawiając ww. oświadczeń i dokumentów źródłowych wnioskodawca uniemożliwił dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej jego faktycznej sytuacji materialnej, a tym samym nie pozwolił uznać jego ogólnikowych i niepełnych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy za wiarygodne. Wskazać należy, że strona składająca do sądu administracyjnego wniosek o przyznanie jej prawa pomocy musi liczyć się z koniecznością przedstawienia swojej sytuacji osobistej i majątkowej nie tylko w sposób zgodny z jej najlepiej pojętą starannością, ale i podać takie informacje i poprzeć je stosownymi dokumentami, które Sąd uzna za konieczne do oceny zasadności przyznania stronie prawa pomocy. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wbrew argumentacji zawartej w sprzeciwie, nie można uznać, że skarżący wypełnił rzetelnie formularz wniosku jak i udzielił wszystkich koniecznych informacji w celu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie stwierdził, iż lakoniczne oświadczenie zawarte w skardze na decyzję i na formularzu PPF jak i nie przedstawienie dodatkowych wyjaśnień na wezwanie spowodowało, że nie mogą one być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Nie można ustalić w sposób jednoznaczny ani tego, jaka jest wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy skoro twierdzi, że uzyskuje dochody w wysokości 1.500 zł netto jednocześnie oświadcza, że tylko z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego ponosi miesięcznie wydatek w kwocie 1.800 zł., ani tego jak przedstawiają się jego wydatki, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania. Odnosząc się do argumentów powołanych w sprzeciwie, należy stwierdzić, że poza powtórzeniem podanych już wcześniej informacji wnioskodawca w żaden sposób nie uprawdopodobnił powoływanych przez siebie okoliczności. Sąd nie neguje okoliczności, że dochód w wysokości 1.500 zł netto miesięcznie jest dochodem w granicach minimalnego wynagrodzenia za pracę, które od 1 stycznia 2017 r. wynosi 2000 zł brutto – tj. 1459 zł netto, nie mniej jednak tych twierdzeń wnioskodawca w żaden sposób nie uprawdopodobnił, poprzestając wyłącznie na "gołosłownym" oświadczeniu. Podobnie wnioskodawca, nie wyjaśnił z jakich środków opłaca wydatki, które nie licząc już wydatków na wyżywienie, środki czystości czy też odzież przekraczają o 1.000 zł deklarowane dochody. Odnosząc się zaś do kwestii braku możliwości uzyskania dochodów z posiadanego majątku, z uwagi na objęcie go zabezpieczeniem przez organy podatkowe stwierdzić należy, że także ten argument nie stanowi wystarczającego powodu dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt wpisania hipotek nie dotyka bowiem skarżącego w sposób finansowy, nie generuje dodatkowych kosztów, nie pomniejsza jego dochodu jak również posiadanego majątku, a także nie wyklucza możliwości uzyskiwania z niego dodatkowego dochodu, czy to w postaci przykładowo czynszu za najem nieruchomości lokalowych lub czynszu dzierżawnego z dzierżawy nieruchomości rolnych. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Rolą sądu nie jest poszukiwanie argumentów i dokumentów w aktach sprawy obrazujących rzeczywistą sytuację majątkową strony. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze przedstawienie przez skarżącego informacji oraz nienależyte wypełnienie wezwania referendarza budzą wątpliwości w postawie skarżącego, który to powinien ubiegając się o przyznanie prawa pomocy przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki, posiadany majątek. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymał w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.