I SA/Ol 112/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy A.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 6 lutego 2013 r. skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan rodzinny, majątek i dochody podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Jej ojciec prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Matka nie uzyskuje dochodów, zaś wnioskodawczyni pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1600 zł miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 200 m2, zaś rodzice nieruchomości rolnej o powierzchni 0,6 ha oraz działki budowlanej o powierzchni 0,18 ha. Innego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro skarżąca nie posiada. Uzasadniając wniosek strona podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Jedynym źródłem jej dochodu jest wynagrodzenie w kwocie minimalnej, niższe od wymaganego wpisu sądowego. Według oświadczenia, skarżąca nie ma żadnych oszczędności, a jej dom obciążony jest hipoteką przewyższającą wartość nieruchomości. Hipotekami przekraczającymi wartość nieruchomości obciążone są również grunty będące własnością rodziców, które wykorzystywane są do prowadzenia działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw. Nie zgadzając się z argumentacją rozstrzygnięcia podkreśliła, że środki finansowe jakimi dysponuje pozwalają jedynie na zaspakajanie bieżących potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni spłaca zobowiązanie kredytowe zabezpieczone hipoteką na domu, w którym zamieszkuje wraz z rodzicami. W przypadku jego nie spłacania, potrzeby rodziny będą zagrożone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Kierując się przesłankami przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe warunki do skorzystania z tego uprawnienia. Jak wynika z akt administracyjnych, posiadany dom jednorodzinny położony na działce o pow. 0,0448 ha, skarżąca nabyła od rodziców w 2008r. za cenę 150.000 zł. Kwotę 50.000 zł uregulowała z własnych środków, natomiast pozostała część została sfinansowana ze środków uzyskanych z kredytu. Miesięczna rata spłaty, które regulowane są na bieżąco wynosi 846,77 zł. Wartość rynkowa ww. nieruchomości według wyceny banku wyniosła 425.000 zł. Natomiast zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni z dnia 11 grudnia 2012r. aktualna wartość rynkowa nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym wynosi 400.000 zł. Powyższa nieruchomość zabezpieczona jest hipoteką umowną kaucyjną w kwocie 248.173,80 zł na rzecz Banku A, hipotekami przymusowymi zwykłymi w kwotach: 43,40 zł, 97,80 zł, 661,10 zł, 138,90 zł, 13,50 zł, 1.655,70 zł na rzecz ZUS oraz hipotekami przymusowymi w kwotach: 258.362 zł, 1.263 zł, 10.146 zł, 75.061zł, 2.175 zł z tytułu zaległości podatkowych. Suma obciążeń, po uwzględnieniu wyegzekwowania części należności, wynosi 594.353,20 zł, co przekracza wartość rynkową nieruchomości o 194.353,20 zł. Rodzice wnioskodawczyni są współwłaścicielami działki budowlanej położonej w L. przy ul. "[...]" o wartości 130.000 oraz działki rolnej położonej w L. przy ul. "[...]" o wartości 600.000 zł. Nieruchomości obciążone są częściowo hipotekami, wartość nieobciążona nieruchomości przy ul. "[...]" wynosi 82.552,82 zł., wartość nieobciążona nieruchomości przy ul. "[...]" w L. wynosi 520.897,32 zł. Skarżąca od 5 listopada 2008 r. prowadzi działalność gospodarczą - Przedsiębiorstwo B, w zakresie produkcji wyrobów tartacznych, pozostałych wyrobów stolarskich, opakowań drewnianych, pozostałych wyrobów z drewna, korka, słomy i materiałów używanych do wyplatania. Działalność wykonywana jest w hali produkcyjnej położonej przy ul. "[...]" w L., stanowiącej własność rodziców. Przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącą w 2010 r. przy przychodzie 1.592.370,92 zł, osiągnęło dochód 1.373.423,32 zł (114.451,94 zł miesięcznie), w 2011r. przy przychodzie 578.782,25 zł, dochód 399.335,30 zł ( 33.277,94 zł miesięcznie), w okresie styczeń – czerwiec 2012r. poniosło stratę w wysokości 4.446,66 zł. Wnioskodawczyni nie spłaca żadnych zobowiązań kredytowych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W tym miejscu wskazać należy, iż wpis sądowy w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł (§ 2 ust.3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wysokość dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawczynię oraz jej ojca, wynikające z akt administracyjnych dane dotyczące rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej oraz wysokość wpisu sądowego do uiszczenia którego strona jest zobowiązana, zabezpieczenie odpowiednich środków pieniężnych na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych, jest możliwe. Argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie jest podnoszony przez stronę fakt regulowania na bieżąco zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Powyższe wskazuje, że zobowiązania wobec banku wnioskodawczyni traktuje preferencyjnie względem zobowiązań publicznoprawnych jakimi są koszty postępowania sądowego. Przepisy prawa nie przewidują zaś pierwszeństwa spłaty zobowiązań prywatnoprawnych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi takimi jak koszty postępowania sądowego. Podkreślić należy, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych winien w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, strona powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Zauważenia wymaga, iż wnioskodawczyni wraz z rodzicami jest właścicielką znacznego majątku nieruchomego. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). Mając na uwadze również wysokość uzyskanych dochodów w 2011 r. (399.335,30 zł) oraz zaproponowaną przez skarżącą we wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych w podatku od osób fizycznych wysokość raty miesięcznej – 2.000 zł, uznać należy, iż skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów postępowania. Sąd zwraca również uwagę, że skarżąca nie wyjaśniła dlaczego nie może sfinansować kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego pokryła bądź zobowiązana będzie pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, działającego również w toku postępowania administracyjnego. Tym samym, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżąca natomiast nie wykazała, by poniesienie kosztów sądowych w jej sytuacji finansowej rodziło ryzyko powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.