I SA/Ol 112/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 6 lutego 2013r., złożonym wraz ze skargą, skarżąca A. P., reprezentowana przez adwokata A. K., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 1.705 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Ojciec skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł miesięcznie, matka skarżącej nie uzyskuje dochodów, wnioskodawczyni pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1600 zł miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 200 m2 Rodzice wnioskodawczyni są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 0,6 ha oraz działki budowlanej o powierzchni 0,18 ha. Innego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro skarżąca nie posiada. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie jej kosztów postępowania. Podniosła, iż jedynym jej źródłem dochodu jest jej wynagrodzenie w kwocie minimalnej, które jest niższe od wymaganego wpisu sądowego. Wyjaśniła, iż nie ma żadnych oszczędności, a dom którego jest właścicielką, jest obciążony hipoteką przewyższającą jego wartość. Nieruchomości, będące własnością rodziców również obciążone są hipotekami, których wysokość przekracza ich wartość. Ponadto grunty te wykorzystywane są przez ojca wnioskodawczyni do prowadzenia działalności gospodarczej. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku, zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż posiadany dom jednorodzinny położony na działce o pow. 0,0448 ha, skarżąca nabyła od rodziców w 2008r. za cenę 150.000 zł. Kwotę 50.000 zł uregulowała z własnych środków, natomiast pozostała część została sfinansowana ze środków uzyskanych z kredytu. Miesięczna rata spłaty, które regulowane są na bieżąco wynosi 846,77 zł, Wartość rynkowa ww. nieruchomości według wyceny banku wyniosła 425.000 zł. Natomiast zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni z dnia 11.12.2012r. aktualna wartość rynkowa nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym wynosi 400.000 zł. Powyższa nieruchomość zabezpieczona jest hipoteką umowną kaucyjną w kwocie 248.173,80 zł na rzecz "[...]", hipotekami przymusowymi zwykłymi w kwotach: 43,40 zł, 97,80 zł, 661,10 zł, 138,90 zł, 13,50 zł, 1.655,70 zł na rzecz ZUS Oddział w "[...]" Inspektorat w "[...]" oraz hipotekami przymusowymi w kwotach: 258.362 zł, 1.263 zł, 10.146 zł, 75.061zł, 2.175 zł z tytułu zaległości podatkowych. Suma obciążeń, po uwzględnieniu wyegzekwowania części należności, wynosi 594.353,20 zł, co przekracza wartość rynkową nieruchomości o 194.353,20 zł. Rodzice wnioskodawczyni są współwłaścicielami działki budowlanej położonej w "[...]" przy ul. "[...]" o wartości 130.000 oraz działki rolnej położonej w "[...]" o wartości 600.000 zł. Nieruchomości obciążone są częściowo hipotekami, wartość nieobciążona nieruchomości przy ul. "[...]" wynosi 82.552,82 zł., wartość nieobciążona nieruchomości przy ul."[...]" wynosi 520.897,32 zł. Skarżąca od 05.11.2008r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Usługowo-Produkcyjne P. A. w zakresie produkcji wyrobów tartacznych, pozostałych wyrobów stolarskich, opakowań drewnianych, pozostałych wyrobów z drewna, korka, słomy i materiałów używanych do wyplatania. Działalność wykonywana jest w hali produkcyjnej położonej przy ul. "[...]", stanowiącej własność rodziców. Przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącą w 2010r. przy przychodzie 1.592.370,92 zł, osiągnęło dochód 1.373.423,32 zł (114.451,94 zł miesięcznie), w 2011r. przy przychodzie 578.782,25 zł, osiągnęło dochód 399.335,30 zł ( 33.277,94 zł miesięcznie), w okresie styczeń – czerwiec 2012r. poniosło stratę w wysokości 4.446,66 zł. Wnioskodawczyni nie spłaca żadnych zobowiązań kredytowych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. cyt. dalej jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosi skarżąca w niniejszej sprawie, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Podkreślić należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Zgodzić należy się ze skarżącą, że rodzina utrzymuje się z niewysokich dochodów w postaci jej wynagrodzenia oraz dochodów ojca w łącznej wysokości 3.600 zł., które wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Z tego względu sytuacja skarżącej uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na inne okoliczności sprawy, takie jak posiadany przez skarżącą majątek oraz możliwości pozyskania środków umożliwiających pokrycie kosztów sądowych. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy referendarz sądowy bierze pod uwagę nie tylko aktualnie uzyskiwane dochody, ale także stan majątkowy osoby wnioskującej, osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, oraz osób mających wpływ na jej sytuację finansową. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na uzyskiwanie przez skarżącą bardzo wysokich dochodów w latach 2010 i 2011. W świetle tej okoliczności, nie znajduje uzasadnienia powoływanie się skarżącej na obecne trudności firmy, poniesienie straty w 2012r. oraz obecny brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Istotne bowiem jest, iż skarżąca osiągnęła w latach 2010 i 2011 dochód w łącznej wysokości 1.772.758,60 zł. Tym samym skarżąca miała możliwości poczynienia oszczędności na poczet przyszłych kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.705 zł. Przy osiągnięciu tak znaczących dochodów w niedawnym okresie czasu, skarżąca nie może powoływać się na aktualny brak środków finansowych. Zauważyć należy, że obecne trudności finansowe prowadzonej działalności gospodarczej mogą mieć jedynie charakter przejściowy, skarżąca nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, możliwe zatem jest osiąganie dochodów z przedsiębiorstwa. Trudnej sytuacji finansowej skarżącej nie uzasadnia również posiadanie licznych zobowiązań: kredytowych, podatkowych, składkowych, zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek uzyskane w latach ubiegłych dochody wystarczały również na pokrycie przedmiotowych należności. Skarżąca posiada również majątek w postaci nieruchomości, której obciążenia przekraczają wprawdzie jej wartość rynkową, jednakże nie zmieniają faktu, że stanowi ona jej własność. Brak zagrożenia egzystencji w niniejszej sprawie potwierdza również okoliczność, iż wnioskodawczyni spłaca zobowiązanie kredytowe, dając mu pierwszeństwo przed należnościami wobec Skarbu Państwa. Ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawczyni posiada środki, które pozwalają jej na zaciąganie zobowiązań i ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym, a obowiązek poniesienia kosztów związanych z wniesieniem skargi, przerzucał na Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Wskazać również należy, iż rodzice skarżącej posiadają znaczny majątek w postaci nieruchomości, który częściowo jest obciążony hipotekami, ale ich wysokość, nie przekracza wartości posiadanego majątku nieruchomego. Rodzice skarżącej są właścicielami nieruchomości o łącznej wartości nieobciążonej 603.450,14 zł. Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowania "stan majątkowy" strony, użytego w art. 252 p.p.s.a., nie należy interpretować wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z pojęciem "jej majątku". Pojęcie to jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Biorąc zatem pod uwagę majątek nieruchomy rodziców skarżącej wskazać należy, iż może on przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, w sytuacji braku bieżących środków finansowych. Dlatego też pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżąca może również oczekiwać ze strony rodziców, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Wskazać również należy, iż sytuacja bytowa skarżącej nie jest zagrożona, skarżąca pracuje i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie, ojciec skarżącej również uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, działalność gospodarcza wnioskodawczyni nie jest zawieszona i możliwe jest również osiąganie z tego tytułu dochodów. Skarżąca ma również zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, iż stan majątkowy wnioskodawczyni oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1.705 zł. Ponadto wnioskodawczyni w latach 2010 - 2011r. dysponowała łącznie kwotą 1.772.758,60 zł. Trudno zatem zaliczyć skarżącą do osób charakteryzujących się ubóstwem i wymagających pomocy Państwa. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.