I SA/Ol 116/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 12 marca 2012r. skarżący K. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną A. K.. Skarżący oświadczył iż, uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.500 zł oraz z działalności gospodarczej w wysokości 620 zł. Małżonka skarżącego również uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.500 zł oraz z działalności gospodarczej w wysokości 585. Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 2 ha położonej w "[...]", budynku o powierzchni 600 m2 położonego w "[...]" oraz lokalu o powierzchni 62 m2 położonego w "[...]". Małżonka skarżącego jest właścicielką domu położonego w "[...]". Wskazał, iż majątek nieruchomy zajęty jest przez komornika i przeznaczony na licytację. Wnioskodawca przedstawił miesięczne koszty utrzymania w następujący sposób: energia 270 zł, woda 200 zł, gaz 140 zł, ogrzewanie 350 zł, leki 380 zł. łącznie koszty utrzymania wynoszą 1.340 zł. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący posiada 50 % udziałów w Spółce A o wartości 25.000 zł, 50 % udziałów w Spółce B o wartości 25.000 zł oraz 100% udziałów w Spółce C ( na podstawie pisma strony z dnia 02.12.2011r. – k. 147, tom V akt administracyjnych). W piśmie z dnia 02.12. 2011r. ( k. 73 - 74, tom V akt administracyjnych) skarżący określił wartość będących jego własnością nieruchomości, natomiast organ odwoławczy na podstawie informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalił wysokość obciążeń przedmiotowego majątku na dzień 07.12.2011r. (k. 142- 231, tom V akt administracyjnych). Odnośnie wykazanych przez skarżącego nieruchomości ustalono, iż lokal przy ul. "[...]" o wartości 450.000 zł obciążony jest hipotekami zwykłymi umownymi i przymusowymi na łączną kwotę 194.312,53 zł, wartość nieobciążona nieruchomości wynosi 255.687,47 zł. Nieruchomość rolna położona w "[...]" o wartości 700.000 zł obciążona jest hipotekami przymusowymi zwykłymi na łączną kwotę 176.947,59 zł, wartość nieobciążona nieruchomości wynosi 523.052,41 zł. Nieruchomość położona w "[...]" o wartości 400.000 zł obciążona jest hipotekami przymusowymi zwykłymi na łączną kwotę 308.191,30 zł, wartość nieobciążona nieruchomości wynosi 91.808,70 zł. Nieruchomość żony skarżącego położona "[...]" o wartości 600.000 zł ( pismo z dnia 29.07.2011r. k. 33, tom II akt administracyjnych) obciążona jest hipotekami zwykłymi: umownymi i przymusowymi na łączną kwotę 537.044,56 zł, wartość nieobciążona nieruchomości wynosi 62.955,44 zł. Łączna wartość nieruchomości posiadanych przez skarżącego i jego żonę wynosi 2.150.000 zł, są one obciążone na kwotę 1.216.495,98 zł, zatem wartość nieobciążona posiadanych nieruchomości wynosi 933.504,02. W związku z tym, iż skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie określił kosztów ponoszonych z tytułu zakupu wyżywienia, wysokość wydatków na ten cel - 1.000 zł - przyjęto na podstawie pisma z dnia 02.12.2011r. (k. 73-74, tom. V akt administracyjnych). Uwzględniono również wykazane w tym piśmie wydatki na zakup odzieży 100 zł, zakup środków czystości 150 zł oraz koszty podatku 133 zł, których nie wyszczególniono w formularzu wniosku PPF. Skarżący jest ponadto właścicielem środków trwałych o wartości 18.000 zł. Ustalono również, iż małżonka skarżącego posiada udziały w spółkach z o.o. o łącznej wartości 50.000 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W rozpoznawanej sprawie K.K. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania, co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jego sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych leżało poza zakresem jego możliwości finansowych. Wskazać bowiem należy, iż skarżący jak i jego żona posiadają stałe i regularne źródła dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę oraz przychodów z działalności gospodarczej. Łączne dochody rodziny wynoszą 4.205zł. Określając wydatki rodziny, skarżący wskazał na kwotę 1.340 zł miesięcznie za wyjątkiem kosztów wyżywienia, środków czystości, ubrania oraz podatku. Koszty tych wydatków przyjęto na podstawie pisma z dnia 02.12.2011r. na kwotę 1.383 zł. Łączne koszty miesięcznych wydatków wynoszą zatem 2.723. Uznano zatem, iż wymagalne na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w wysokości 500 zł mieszczą się w granicach możliwości finansowych skarżącego, również po poczynieniu wydatków na niezbędne koszty utrzymania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001r. sygn. akt SK 16/00 (publikowany LEX Omega nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. Ubiegający się o pomoc ze środków z Budżetu Państwa winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Ponadto wskazać należy, iż posiadanie przez skarżącego udziałów w spółkach A, B i C na łączną kwotę 100.000 zł, wyklucza możliwość uznania go za osobę na tyle ubogą, aby uzasadnione było zwolnienie go od kosztów sądowych. Posiadanie majątku, zwłaszcza takiego, który nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 563/09, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał zajęcia wspomnianych udziałów w spółkach. Wskazać również należy, iż wnioskodawca posiada znaczny majątek nieruchomy, jest bowiem właścicielem lokalu, nieruchomości rolnej oraz nieruchomości w postaci budynku, natomiast jego żona właścicielką domu o łącznej wartości 2.150.000 zł. Wskazane nieruchomości nie służą jedynie zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych. Mogą bowiem służyć uzyskiwaniu dodatkowych dochodów np. z tytułu najmu bądź dzierżawy, dodatkowo nieruchomość rolna może również przynosić dodatkowe korzyści z jej uprawy, niewykluczone jest również uzyskiwanie z tego tytułu płatności obszarowych. Nadto w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek taki majątek pozwala z łatwością uzyskać środki finansowe w kwocie odpowiadającej kwocie wpisu sądowego, tj. 500 zł np. w postaci pożyczki hipotecznej. Nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych fakt hipotecznego obciążenia nieruchomości strony skarżącej, chyba że wysokość obciążenia przewyższa wartość nieruchomości, a postępowanie skierowane na zaspokojenie wierzyciela hipotecznego zostało już wszczęte. Jednakże w przedmiotowej sprawie obciążenia te były znacznie niższe (1.216.495,98 zł) od wysokiej wartości nieruchomości ( 2.150.000 zł), nadto obciążenie nieruchomości hipoteką nie wyklucza możliwości czerpania z nich dochodów. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto również pod uwagę, iż zarówno A. K. jak i K. K. zobowiązani będą do uiszczenia wpisu sądowego, każdy po 500 zł ( sprawa o sygn. akt I SA/ Ol 115/12 i I SA/ Ol 116/12). Mając zatem na uwadze uzyskiwanie przez skarżącego, a także jego żonę stałych i regularnych dochodów, posiadany majątek o znacznej wartości, posiadanie udziałów w spółkach prawa handlowego, stwierdzić należy, że wnioskodawca dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, a także składnikami majątkowymi na pokrycie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.