I SA/Ol 122/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 27 marca 2012r. skarżący R. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 100 m² (3/4 domu obciążone jest prawem dożywocia rodziców). Nadto posiada nieruchomość rolną o powierzchni 33,05 ha, dodatkowo dzierżawi nieruchomość rolną o powierzchni 3,30 ha. Posiada również budynki gospodarcze, które tak jak dom, wymagają remontu. Nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, ani samochodu. Utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego w wysokości 8.000 zł rocznie oraz z otrzymywanych dopłat w wysokości 29.000 zł. Skarżący z uzyskanych dochodów w ciągu roku w łącznej wysokości 37.000 zł ponosi wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a dotyczące zakupów paliwa na kwotę 9.000 zł oraz nawozów i środków ochrony roślin na sumę 8.000 zł. Opłaty podatkowe wynoszą 1.000 zł, zaś energia elektryczna - 5.000 zł. Natomiast na ubezpieczenie budynków i składki KRUS wydatkuje 2.000 zł, a na remont maszyn 10.000 zł. W związku z czym pozostaje mu 2.000 zł na chleb. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż posiada zobowiązanie wobec rodzeństwa w kwocie 200.000 zł za przejęcie gospodarstwa rolnego po rodzicach oraz wobec rodziców w wysokości 30.000 zł, w związku z zaciągnięciem przez nich pożyczki na spłatę kredytu "klęskowego" skarżącego. Z przyczyn leżących po stronie organów inspekcji weterynaryjnej oraz ARMiR, nie otrzymał dopłat bezpośrednich w kwocie 30.000 zł za 2009 r. Podniósł także, iż nie otrzymał premii w wysokości 50.000 zł dla młodych rolników. Argumentując wniosek wskazał, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej posiada liczne zobowiązania, dotykają go utrudnienia ze strony organów i instytucji mających na celu pomoc rolnikom. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Jak wykazał wnioskodawca utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego oraz otrzymywanych dopłat. Roczny dochód skarżącego wynosi 37.000 zł netto, co daje miesięcznie kwotę 3.083 zł. Zauważyć należy, iż kwota ta pozostaje do wyłącznej dyspozycji skarżącego, albowiem nikt nie pozostaje na jego utrzymaniu, co więcej korzysta on z pomocy rodziców, którzy spłacają za niego kredyt w wysokości 30.000 zł. Rozpoznający wniosek wziął pod uwagę, iż z uzyskiwanego dochodu wnioskodawca ponosi również koszty utrzymania gospodarstwa, które wykazał w formularzu PPF. Biorąc jednakże pod uwagę wysokość uzyskiwanego dochodu stwierdzić należy, iż skarżący jest w stanie z uzyskiwanych środków finansowych poczynić oszczędności w swoich wydatkach w celu uiszczenia należnych kosztów sądowych (w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł) oraz ewentualnych, na tym etapie postępowania sądowego kosztów ustanowienia adwokata. Na marginesie zauważyć należy, iż na obecnym etapie sprawy nie jest konieczne reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika, albowiem w postępowaniu przed sądem I instancji nie jest wymagane posiadanie szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski). Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Zauważyć również należy, iż wnioskodawca posiada majątek w postaci domu, zabudowań gospodarczych oraz nieruchomości rolnej o pow. 33,05 ha. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Stanowiska w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy nie zmienia również okoliczność posiadanych przez skarżącego zobowiązań wobec rodziców oraz rodzeństwa. Zobowiązania te mają charakter prywatnoprawny i nie mają pierwszeństwa przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa, jakimi są koszty sądowe. Rozpoznając niniejszy wniosek uznano zatem, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiła skarżącemu uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 100 zł oraz poniesienie ewentualnych kosztów profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli w ocenie wnioskodawcy jego ustanowienie jest niezbędne. Za dokonaną oceną przemawia wskazany przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód za 2011 r. w wysokości 37.000 zł, uzyskany z gospodarstwa rolnego oraz dopłat, posiadany majątek nieruchomy oraz fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej, z dzierżawionymi gruntami, 36 ha. Zwolnienie od kosztów i przerzucenie na budżet Państwa obowiązku ich ponoszenia, prowadziłoby więc w istocie do zaakceptowania tego, że regulowanie wszelkich płatności, czy spłata jakichkolwiek zobowiązań ma pierwszeństwo przed obowiązkiem poniesienia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania przed sądem administracyjnym, które strona sama zainicjowała. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.