I SA/Ol 124/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2012r. skarżący D. G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, iż dzierżawi nieruchomość rolną o powierzchni 1,3 ha. Nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Skarżący nie osiąga żadnego dochodu. Od 2002r. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w "[...]" bez prawa do zasiłku, sam także poszukuje pracy. Wyjaśnił, iż utrzymuje się z prac dorywczych oraz dzięki pomocy rodziny, dodał, iż stołuje się u matki. Wskazał, iż ciążą na nim zobowiązania z tytułu grzywien, które spłaca w formie prac społeczno-użytecznych. Argumentując wniosek powołał się na bardzo trudną sytuację finansową uniemożliwiającą opłacenie wpisu od skargi. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 20.04.2012r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń i dokumentów: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu (budynku), w którym zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal, budynek ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu i wysokości, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie: sposobu wykorzystywania i przynoszenia ewentualnych dochodów (w tym także z płatności obszarowych) z posiadanej nieruchomości rolnej, - oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów przez matkę wnioskodawcy, w związku ze złożonym oświadczeniem, iż korzysta z jej pomocy oraz treścią art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, - oświadczenia w zakresie pomocy uzyskiwanej od rodziny (formy pomocy oraz wysokości w przypadku pomocy finansowej), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie uzyskiwanych dochodów z prac dorywczych oraz o charakterze okresowym. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wyjaśnił, iż lokal w którym zamieszkuje wynajmuje od Gminy "[...]". Skarżący zamieszkuje z byłą żona, która opłaca czynsz za wynajmowane mieszkanie. Wnioskodawca ponosi koszty związane z opłaceniem gazu i prądu – około 200 zł miesięcznie. Ponosi również koszty telefonu i Internetu w wysokości 140 zł miesięcznie. Wyżywienie i odzież zapewnia mu najczęściej matka. Koszty eksploatacji samochodu określił na kwotę 100 zł miesięcznie. Ubezpieczony jest w KRUSie, kwartalna składka wynosi 360 zł. Wyjaśnił również, że dzierżawa łąki od Agencji Rolnej nie przynosi dochodu z uwagi na niewielką powierzchnię nieruchomości. Wnioskodawca oświadczył, że matka, na której utrzymaniu częściowo pozostaje otrzymuje 2.572,28 zł emerytury, natomiast jego babcia, z którą zamieszkuje matka otrzymuje miesięcznie emeryturę w wysokości 2.964,14 zł. Pomoc rodziny skarżący określił na kwotę 500 zł miesięcznie, w zależności od ponoszonych przez niego wydatków. Dodatkowo podał, iż nie korzysta z Ośrodka Pomocy Społecznej. Odnośnie wysokości dochodu uzyskiwanego z prac dorywczych wnioskodawca wyjaśnił, iż był to dochód ze sprzedaży paliwa sprowadzanego z Rosji i wynosił około 500 zł miesięcznie. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 2p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżący nie znajduje się w sytuacji wymagającej pomocy ze strony Państwa, w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych. Referendarz sądowy nie kwestionuje wyjaśnień skarżącego w zakresie pozostawania bez pracy, nie uzyskiwania stałych dochodów, braku majątku oraz zasobów finansowych. Z tego względu sytuacja skarżącego wydawać mogłaby się trudna i uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę, iż sytuacja najbliższych mu osób, na których utrzymaniu częściowo pozostaje, jest dobra. Skarżącego wspomaga bowiem finansowo matka, która otrzymuje emeryturę w wysokości 2.572,28 zł, a zamieszkująca z nią matka (babcia skarżącego) otrzymuje emeryturę w wysokości 2.964,14 zł. Nie jest natomiast istotne, że wnioskodawca nie prowadzi z tymi osobami wspólnego gospodarstwa domowego w ścisłym tego słowa znaczeniu, skoro wpływają one na sytuację materialną wnioskodawcy. Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowania "stan majątkowy" strony, użytego w art. 252 p.p.s.a., nie należy interpretować wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z pojęciem "jej majątku". Pojęcie to jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Biorąc zatem pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez matkę i babcię wnioskodawcy dochodów z tytułu emerytur (łącznie 5.536,42 zł), jak również okoliczność faktycznego utrzymywania syna, nie będzie nadużyciem stwierdzenie, że również w tym zakresie, tj. w zakresie uiszczenia kosztów sądowych (100 zł) lub ich części, matka może wspomóc finansowo syna, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. Nie bez znaczenia, dla rozpoznawanego wniosku, są także takie ustalenia jak te, iż skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, a także, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów z posiadanej nieruchomości rolnej, czynią bowiem uprawnionym wniosek, że sytuacja skarżącego nie jest tak dramatyczna, aby zagrożona była sfera jego elementarnych potrzeb. Rozpoznając niniejszy wniosek uwzględniono również, iż skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w trzech sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( I SA/Ol 123/12, I SA/Ol 124/12, I SA/Ol 125/12 ), oraz że łączna wysokość wpisów sądowych w tych sprawach wyniesie 300 zł. W związku z powyższym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.