I SA/Ol 136/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu stwierdził, że obecnie nie wykonuje pracy zarobkowej, nie pobiera także zasiłku dla bezrobotnych. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, rzeczy, które łatwo można spieniężyć. Wskazał, że jest w trakcie podziału nieruchomości w związku z orzeczonym zniesieniem współwłasności małżeńskiej. W stosunku do posiadanych nieruchomości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką uczących się dzieci. W skład majątku wchodzi dom o powierzchni 360 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1,2 ha oraz dom letniskowy o powierzchni 100 m2. Dodał, że rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę strony w wysokości "[...]" miesięcznie. Z uzyskiwanego dochodu spłacane są kredyty zaciągnięte przez rodzinę. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 29 kwietnia 2013 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i jego rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty ewentualnej eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.12.2012 r. do 30.04.2013 r., oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należało podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, - odpisów deklaracji podatkowych za rok 2012 i 2013, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawcę i jego żonę, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (01 listopada 2012r.- 30 kwietnia 2013r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało przedłożyć zaświadczenie potwierdzające tę okoliczność, - oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącego i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadanych ruchomości o wartości powyżej 3.000 zł w okresie od 01.01.2012 r. do 30.04.2013 r., - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie toczącego się postępowania komorniczego tj. przedstawienie tytułów wykonawczych, nadto określenie jakie środki egzekucyjne zostały przez komornika zastosowane, w jakiej wysokości zostały już spłacone wierzytelności, a jakie pozostały jeszcze do ściągnięcia, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie miejsca położenia nieruchomości rolnej o powierzchni 1,2 ha oraz domku letniskowego (wskazanie adresu) oraz określenie ich przybliżonej wartości rynkowej, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 28 maja 2013 r. wyjaśnił, że obecnie korzysta wyłącznie z energii elektrycznej do ogrzewania i przygotowywania posiłków. Oświadczył, że nie korzysta z Internetu, telefonu stacjonarnego, TV-sat. Nie korzysta także z samochodu osobowego ani odpłatnego leczenia. Stwierdził, że nie posiada osobistego rachunku bankowego. Wyjaśnił, że zarówno on jak i członkowie jego rodziny nie posiadają polis na życie. Opłaca jedynie ubezpieczenie w PZU SA – składka 99 zł na kwartał. Oświadczył, że korzystają z doraźnej pomocy najbliższej rodziny. Nadto sprzedaje drobne przedmioty użytkowe. Wskazał, że nie posiada ruchomości o wartości powyżej 3.000 zł. Odnosząc się do wezwania wyjaśnił także, że posiadana nieruchomość rolna położona jest w "[...]". Jest nieuprawiana i nie przynosi dochodów. Z przedmiotowej nieruchomości prowadzona jest egzekucja przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym. Skarżący określił wartość nieruchomości na kwotę 400.000 zł. Natomiast dom letniskowy położony jest w miejscowości "[...]". Wartość ½ nieruchomości skarżący określił na kwotę 200.000 zł. Z nieruchomości tej prowadzona jest egzekucja przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym. Skarżący oświadczył, że koszty utrzymania domu i wyżywienia bez opłat za energię elektryczną wynoszą ok. 1.500 zł miesięcznie. Do pisma załączył: - odpis faktury VAT za energię elektryczną z dnia 23.04.2013 r., z której wynika należność do zapłaty w wysokości 3.233,03 zł oraz konieczność opłacania przewidywanych należności za okres od 16.04.2013 r. do 16.09.2013 r. na kwoty od 475,92 zł do 592,55 zł (co miesiąc), - odpis faktury VAT za energię elektryczną z dnia 23.10.2012 r., - odpis protokołu opisu i szacowania nieruchomości z dnia 15.02.2013 r., z którego wynika, że nieruchomość gruntową zabudowaną budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym położoną w "[...]" w oparciu o opinię biegłego oszacowano na kwotę 1.700.000 zł, w tym część nieruchomości o powierzchni 2464 m2 zabudowaną domem jednorodzinnym na kwotę 1.208.363,90 zł, oraz część niezabudowaną o powierzchni 12085 m2 na kwotę 521.588,60 zł, - odpis protokołu opisu i oszacowania części ułamkowej nieruchomości położonej "[...]" zabudowaną budynkiem mieszkalnym o powierzchni 147.37 m2 i budynkiem drewnianym o powierzchni 45,48 m2 wraz z wyciągiem z operatu szacunkowego ww. nieruchomości, z którego wynika, że wartość rynkowa ½ udziału w nieruchomości przynależnego skarżącemu określono na kwotę 203.100 zł, - odpis wyroku Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia "[...]" w przedmiocie m.in. ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami A.K. i M.K., - odpisu deklaracji PIT-37 za 2012 r., z którego wynika, że skarżący w 2012 r. nie uzyskał dochodów podlegających opodatkowaniu, - zaświadczenie o wysokości dochodu za 2011 r., z którego wynika, że skarżący w 2011 r. uzyskał dochód brutto w wysokości "[...]", - odpis decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. za nieruchomość położoną "[...]" na łączną kwotę 712 zł, - odpis decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. za nieruchomość położoną w "[...]" na łączną kwotę 794 zł, - odpis potwierdzenia zapłaty za składki w PZU SA na kwotę 99 zł, - odpisy wyciągów z rachunku bankowego M. K. za okres od 01.11.2012 r. do 30.04.2013 r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych, a więc o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje bowiem zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy, zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie mogły zostać uznane za dające podstawę do ustalenia zaistnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić bowiem należy, że skarżący oraz pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonka posiadają znaczny majątek, którego wartość rynkową biegli rzeczoznawcy oszacowali na kwoty: ponad 1.700.000 zł oraz ½ udziału na kwotę 203.100 zł a więc całość nieruchomości na kwotę 406.200 zł. Podkreślić należy, że wnioskodawca wyjaśnił, że z nieruchomości tych prowadzona jest egzekucja przez komorników sądowych, co niewątpliwie wpływa na sytuację materialną wnioskodawcy. Jednakże wnioskodawca nie wyjaśnił, pomimo wezwania w jakiej wysokości posiada zobowiązania i czy posiadany majątek wystarcza na spłatę zaciągniętych zobowiązań. Bez takich danych orzekający o przyznaniu prawa pomocy, może jedynie wnioskować na podstawie posiadanych oświadczeń, że strona posiada znaczny majątek i w takim przypadku nie można uznać, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że fakt pozostawania w rozdzielność majątkowej ze współmałżonkiem nie zmienia oceny co do możliwości opłacenia kosztów sądowych przez skarżącego samodzielnie bez pomocy środków z Budżetu Państwa. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm.), do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Podkreślić należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska, w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. W sytuacji gdy z majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja i tylko on jest dłużnikiem, współmałżonka nadal posiada swój udział, który nie jest objęty egzekucją. Może zatem samodzielne dysponować i zarządzać swoim majątkiem. Tym samym żona wnioskodawcy ma możliwości wesprzeć materialnie męża. Dodatkowo należy stwierdzić, że wyjaśnienia wnioskodawcy co do ponoszonych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz uzyskiwanych dochodów budzą szereg wątpliwości, co do rzetelności przedstawionych w nich informacji. Zauważyć bowiem należy, że z oświadczenia strony wynika, że cała czteroosobowa rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy w wysokości "[...]" brutto tj. ok. "[...]" zł miesięcznie. Z tego dochodu pokrywane są zarówno koszty związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego jak i spłata zaciągniętych przez rodzinę wnioskodawcy rat kredytów. Przy czym wnioskodawca oświadczył, że bieżące koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 1.500 zł bez opłat za energię elektryczną. Nadto na podstawie przesłanych wyciągów z rachunku bankowego żony wnioskodawcy ustalono, że z tytułu spłaty rat kredytu (karty kredytowej) żona skarżącego miesięcznie wydatkuje ok. 750 zł. Tym samym na bieżące wydatki czteroosobowej rodzinie pozostaje kwota ok. "[...]". Biorąc pod uwagę fakt, że skarżący zamieszkuje w domu o powierzchni ponad 300 m2 użytkowych, gdzie tylko z tytułu opłat za energię eklektyczną za ostatnie sześć miesięcy zobowiązany był do zapłaty średnio ponad 700 zł miesięcznie nie mówiąc o innych obowiązkowych opłatach takich jak: woda, ścieki, wywóz nieczystości stałych czy też gaz. Strona nie złożyła w tym zakresie żadnych wyjaśnień, nie przedstawiła też żadnych dokumentów potwierdzających wysokość opłacanych z tego tytułu rachunków. Podkreślić należy, że z przedstawionego operatu szacunkowego wynika, że nieruchomość położona w "[...]" wyposażona jest w instalacje: elektryczną, wodociągową – z sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej- do lokalnego szamba, gazową- z sieci oraz w c.o i c.w – piec gazowy dwufunkcyjny. Zatem bez wątpienia poza rachunkami za energię elektryczną skarżący zobowiązany jest do ponoszenia także innych opłat za media. Wątpliwości tych nie usuwa oświadczenie wnioskodawcy, iż korzysta z doraźnej pomocy najbliższych i uzyskuje dochody ze sprzedaży drobnych przedmiotów użytkowych. Skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób tych twierdzeń, do czego został wezwany. Zauważyć przy tym należy, że oświadczenie to, po części jest niezgodne z oświadczeniem złożonym na formularzu wniosku, gdzie stwierdził m.in. "nie posiadam środków pieniężnych, ani rzeczy, które łatwo można spieniężyć". Taka postawa skarżącego spowodowała, że nie sposób przy zaistniałych wątpliwościach, co do rzetelności złożonych oświadczeń uznać, że strona spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna wyjaśnić jakie aktualnie uzyskuje dochody oraz określić ich wysokość, ponadto określić wysokość jak i rodzaj ponoszonych stałych kosztów utrzymania. Zaznaczyć trzeba, że istotne dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy jest także, żeby dane były jak najbardziej aktualne dla momentu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 16 października 2012 r. 34216/07 Pieta przeciwko Polsce, skarga nr 3416/07 odnośnie opłat sądowych stwierdził m.in., że "od stron w postępowaniu cywilnym ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych". (patrz: M. Koszowski, Granice prounijnej wykładni prawa krajowego, Rejent 2012, nr 10). Orzeczenie to odnosi się także do kwestii przyznania prawa pomocy w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. Wskazać należy, że dokumenty te jak i oświadczenia żądane w wystosowanym do strony wezwaniu na podstawie art. 255 p.p.s.a. były niezbędne i konieczne do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. W związku z powyższym, w sytuacji posiadania tak znacznej wartości majątku oraz nie wywiązania się z ciążącego na skarżącym obowiązku przestawienia pełnych i wiarygodnych wyjaśnień odnośnie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia czy spełnione zostały ustawowe warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.