I SA/Ol 137/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 29 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.C. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" o Nr "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 30 maja 2008r., sygn. akt I SA/Ol 137/08, wydanym w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę S.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Strona skarżąca pismem z dnia 7 czerwca 2008 r. wniosła o sporządzenie uzasadnienia powołanego wyżej wyroku. W załączeniu przedłożyła wniesiony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, iż dzierżawi nieruchomości rolne od Agencji Nieruchomości Rolnych. W związku z powtarzającymi się klęskami suszy od 2000 r. gospodarstwo skarżącego boryka się ze spłatą zobowiązań podatkowych, czynszów dzierżawnych, a także rat kredytów klęskowych. W 2007 r. straty w plonach zbóż i roślin strączkowych wyniosły od 45 do 100%. Wartość tych strat została oszacowana przez rzeczoznawcę na ok. 109.00 zł. Ponadto strona wskazała, iż spłata zaciągniętych kredytów klęskowych jest ciągle odraczana. Kredyt zaciągnięty ze względu na klęskę suszy w 2003 r. powinien być spłacony do 2005 r. Do spłaty z tego tytułu pozostała jednakże jeszcze kwota 37.000 zł. Natomiast spłata kredytu klęskowego zaciągniętego w 2006 r. została odroczona do lutego 2010 r. Odnośnie stanu rodzinnego, strona oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną K.C., która od 4 lat choruje na nadciśnienie tętnicze, co pociąga za sobą koszty wizyt lekarskich i lekarstw w wysokości ok. 300 – 400 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił również, że posiada dom o powierzchni 55 m². W skład dzierżawionego gospodarstwa wchodzą nieruchomości o pow. 158,61 ha (w tym uprawy – 122,94 ha oraz nieużytki i grunty zakrzewione), 2 budynki gospodarczo – magazynowe, ciągnik rolniczy oraz kombajn zbożowy. W dniu 8 lipca 2008 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego a potwierdzających: - wysokość zaciągniętych kredytów, wysokość spłacanych rat kredytów lub informację o długości okresu odroczenia spłaty kredytów i wysokości pozostałych do spłaty kwot kredytów; -wysokość wszystkich uzyskiwanych dochodów za ostatnie 12 m – cy; - rodzaj i wysokość miesięcznych wydatków (również koszty leczenia żony skarżącego – K.C.) poprzez przedłożenie dokumentów uwiarygodniających fakt ponoszenia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości; - nieotrzymywania świadczeń z pomocy społecznej poprzez przedstawienie zaświadczenia wydanego przez właściwy organ administracji publicznej. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż powyższe wezwanie zostało odebrane w dniu 14 lipca 2008 r. Siedmiodniowy termin do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy upływał zatem w dniu 21 kwietnia 2008 r. Jednakże skarżący nie złożył w zakreślonym terminie żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak również należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 79/08). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 p.p.s.a. Przyznanie tego prawa jest uzależnione od spełnienia przez ubiegającą się stronę ściśle określonych w ustawie warunków. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Treść przywołanego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania osobie fizycznej pomocy prawnej jest skuteczne wykazanie przez nią braku środków pieniężnych wystarczających na sfinansowanie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodzić należy się również z tym, że według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, iż w niniejszej sprawie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wystosowano wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, które to zostało doręczone skarżącemu w dniu 14 lipca 2008 r. Jednakże skarżący nie złożył w zakreślonym terminie żądanych dokumentów. Oceniając zatem sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy jedynie na podstawie złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie to, wobec nieprzedłożenia potwierdzających jego treść dokumentów źródłowych, do których przedstawienia skarżący został zobligowany, nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący o możliwości wezwania strony do przedstawienia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, nakłada na nią obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów musi mieć zatem wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (p. B.Dauter, S.Babiarz, M.Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis – Nexis, Warszawa 2007, s. 244). Uznać zatem należy, iż skoro powołane przez stronę okoliczności dotyczące stanu majątkowego i faktycznych dochodów nie zostały udokumentowane i tym samym uprawdopodobnione, dokonanie przez Sąd oceny stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych strony, jest w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, niemożliwe. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem Sądu. Jak zaznaczono już w dotychczasowym orzecznictwie to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX – nr 220289). Podkreślenia wymaga, iż oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie dysponował wiedzą na temat uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, w dodatku skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania Sądu w tym zakresie. Wątpliwości budzi również brak informacji we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie ewentualnie otrzymywanych przez stronę, jako dzierżawcę gospodarstwa rolnego, płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Wiedzy w tym zakresie dostarcza jedynie oświadczenie złożone przez stronę w toku postępowania podatkowego o otrzymaniu w 2008 r. płatności w wysokości 80.170 zł, co pozwala stwierdzić, iż wbrew treści wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 czerwca 2008 r., posiada ona źródła dochodów. Podobnie strona nie wyjaśniła kwestii ponoszonych miesięcznie wydatków, w tym wysokości rat kredytów klęskowych czy wydatków na leczenie żony. Odnosząc się zatem do podniesionej we wniosku z dnia 7 czerwca 2008 r., zasadniczej okoliczności, w której skarżący upatruje uzasadnienia dla złożonego wniosku tj. obciążenia zaciągniętymi kredytami klęskowymi, stwierdzić należy, iż wobec nieusunięcia przez stronę braków wniosku zarówno w zakresie uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków, również tych związanych ze spłatą kredytu, niemożliwa jest ocena aktualnej sytuacji finansowej skarżącego. Ponadto wskazać należy, iż dla oceny sytuacji majątkowej strony nie bez znaczenia pozostaje okoliczność posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 158,61 ha, w tym uprawy – 122,94 ha. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości rolnych wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne gospodarowanie tymi gruntami. Strona posiada również dom o powierzchni 55 m², dwa budynki gospodarczo – magazynowe, jak i majątek ruchomy służący do pracy w gospodarstwie tj. ciągnik rolniczy i kombajn zbożowy. Zatem, mając na uwadze również przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Reasumując, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa zaś, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. Niedopełnienie przez stronę tego obowiązku powoduje, iż ocena stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych strony jest niemożliwa i w konsekwencji skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.