I SA/Ol 138/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. M. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 16 maja 2016r., sygn. akt I SA/Ol 138/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A.M. (dalej powoływana m.in. jako skarżący, wnioskodawca), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r., w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r. W skardze zawarł również wniosek o zwolnienie od opłaty od skargi. Następnie wnioskiem z dnia 7 marca 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 5-letnią córką. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada majątku, jak i dochodów. Nie ponosi także kosztów, "wszystko opłaca konkubina". Nie posiada umów leasingu, najmu, dzierżawy. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu zagranicznego. W ramach prowadzonej działalności dokonał dostawy towaru za prawie 3 miliony zł., co oznacza 700.000 zł z tytułu zwrotu VAT. Jednakże UKS zakwestionował dostawę towarów i wstrzymał wypłatę zwrotu z tytułu VAT. Podniósł, że jest na utrzymaniu konkubiny , choć domaga się alimentów na rzecz córki. Dodał, że jest zadłużony, nie posiada żadnego majątku. Pismem z dnia 23 lutego 2016 r. skarżący na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. , poz. 718, cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia jego braków formalnych poprzez wypełnienie bądź skreślenie każdej niezacienionej rubryki formularza PPF. Jednocześnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawca zobowiązany został do złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. uzupełnionym następnie poprzez osobiste podpisanie pismem z dnia 8 kwietnia 2016 r. oświadczył, że: - nie rozumie skierowanych do niego pytań, - z nikim nie rozmawia, mieszka w opuszczonym domu, - K. D.nie jest jego konkubina. W złożonym oświadczeniu na formularzu PPF, iż K. D. jest jego konkubina napisał, gdyż sądził, że do siebie wrócą. W związku z powyższym nie jest w stanie wskazać informacji jakich wymaga Sąd, - nie jest w stanie określić dochodów K. D. albowiem nie ma do nich dostępu, - matka wnioskodawcy utrzymuje się z renty w wysokości 1000 zł, siostra wnioskodawcy przebywa w Niemczech, nie utrzymuje z nią kontaktów, - oświadczył, że jest błąd w adresie pod jakim przebywam, "chodzi o K.". Wyjaśnił, że jest to siedlisko, opuszczony dom po byłej żonie, gdzie można się jedynie przespać i "rozpalić drewnem w starym kaflowym piecu". W związku z powyższym stwierdził, iż jest nędzarzem, - nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, - nie pozostaje z K. D. we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada nieruchomości jak i ruchomości ponad kwotę 5.000 zł, -nie ma rachunków bankowych, te firmowe są zajęte, nie otrzymuje dochodów, - w zakresie udokumentowania swojego zadłużenia wnioskodawca wyjaśnił, że "stracił firmę, prestiż, rodzinę, dom, samochód tylko z powodu, że zdaniem UKS-u nie doszło do transakcji kupna-sprzedaży, co uniemożliwiło mu skorzystanie z preferencyjnej stawki 0% VAT". Do pisma załączył kopię: - oświadczenia K.D., że nie jest konkubiną A.M. i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. K. D. oświadczyła również, że od października 2015 r. skarżący ma zasądzone alimenty na dziecko, - kopię wezwania z dnia 23.03.2016 r. - kopię odpisu formularza PPF z dnia 7 marca 2016 r, Postanowieniem dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 138/16 Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał m.in., że w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić, że skarżący wykazał spełnienie przez siebie przesłanek do przyznania prawa pomocy, ponieważ pierwotnie złożone oświadczenie, na urzędowym formularzu, jest bardzo lakoniczne, również złożone na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. oświadczenie nie wyjaśniło wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji zarówno życiowej jak i materialnej wnioskodawcy. Skarżący został wezwany do przedstawienia oświadczenia o wysokości i źródłach uzyskiwanego dochodu jak i do wskazania zarówno rodzaju jaki wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że kwestia ta jest zasadnicza dla rozpoznania wniosku skarżącego, bez tych informacji nie sposób odnieść się w jakikolwiek sposób do możliwości finansowych wnioskodawcy i ewentualnie możliwości udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza przedstawionych przez wnioskodawcę wyjaśnień w tym zakresie nie sposób uznać za rzetelne. Przede wszystkim w formularzu PPF wnioskodawca wyjaśnił, że nie uzyskuje dochodów, wszelkie koszty jego utrzymania ponosi konkubina. Następnie na wezwanie do określenia wysokości uzyskiwanych dochodów przez konkubinę skarżącego, wnioskodawca wyjaśnił, że konkubina nie utrzymuje go już, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wyjaśnił przy tym z jakich środków żyje, jakie ponosi koszty utrzymania. Podkreślono, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby korzystał z czyjeś pomocy finansowej czy też pomocy organizacji i instytucji do tego powołanych. Kierując się doświadczeniem życiowym nie sposób dać wiarę wnioskodawcy, że nie ponosi on jakichkolwiek wydatków, a co się z tym wiąże jakie uzyskuje dochody na ich pokrycie i z jakiego źródła. Referendarz sądowy stwierdził, należy, że każdy bez względu na sytuację życiową ma wydatki ich rodzaj i wysokość uzależniona jest od możliwości finansowych i potrzeb, jest to nieodzowny element życia, koszty te ponosi samodzielnie ze swoich dochodów lub też finansują je instytucje lub organizacje do tego powołane lub też korzysta ze wsparcia innych osób. Podkreślono, że skarżący poza lakonicznym oświadczeniem, iż "stracił firmę, prestiż, rodzinę, dom, samochód" nie wyjaśnia jaki posiadał majątek w okresie od 1.01.2014 r. do 23.03.2016 r. Złożone oświadczenie, że nie posiada aktualnie majątku o wartości ponad 5 tysięcy zł, nie jest kompletną odpowiedzią na wezwanie. Wnioskodawca nie przedstawił także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Stwierdzić należy, że okoliczność, iż rachunki firmowe zostały zajęte nie zwalniała go z obowiązku przedstawienia wyciągów z tych rachunków. Zwrócono także uwagę, że niewyjaśniona pozostaje także kwestia posiadanego przez wnioskodawcę ewentualnie zadłużenia, kwestia płacenia alimentów na dziecko. Poza bowiem lakonicznym oświadczeniem konkubiny, że od października 2015 r. wnioskodawca ma zasądzone alimenty, wnioskodawca nie przedstawił ani kopii dokumentu potwierdzającego ten fakt jak i potwierdzenia zapłaty jakichkolwiek sum z tego tytułu. Podkreślono, że skarżący nie wyjaśnił w sposób wiarygodny wątpliwości dotyczących jego aktualnego miejsca zamieszania. W złożonym bowiem na wezwanie oświadczeniu twierdzi, że zamieszkuje ("przebywa") w miejscowości K. gmina D., w domu swojej byłej żony, jednocześnie zarówno w skardze jak i formularzy PPF jako adres do doręczeń wskazuje ul. T.. Wskazano, że jak wynika to z akt sprawy regularnie odbiera kierowaną do niego korespondencję właśnie pod tym adresem (k. nr 19, k. nr 32). Adres ten jest tożsamy z adresem wskazanym przez konkubinę skarżącego, z którą jak oświadczył wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Także konkubina K. D. składając oświadczenie z dnia 1.04.2016 r. oświadczyła, że A. M. zamieszkuje w innym miejscu "wymagałam od niego aby się wyprowadził ponad 6 miesięcy temu". W ocenie referendarza sądowego w sytuacji gdy na podstawie oświadczenia wnioskodawcy nie sposób ustalić skąd skarżący bierze środki na utrzymanie, gdzie faktycznie zamieszkuje, jaki posiadał majątek, jakimi środkami dysponował na rachunku bankowym i jakiego rodzaju operacji bankowych dokonywał, brak było podstaw do stwierdzenia, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał że podtrzymuje wszystkie swoje argumenty w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co w konsekwencji prowadziło do odmowy przyznania mu prawa pomocy. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej dokonał wybiórczego ich przedstawienia. Również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego i znając konsekwencje nie przedstawienia rzetelnej sytuacji finansowej skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, co pozwoliłoby na zbadanie jego sytuacji majątkowej i życiowej. Jeszcze raz należy wskazać, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, przedłożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Strona musi bowiem wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez nią informacji dokonywana jest merytoryczna ocena wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy uniemożliwia uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewyjaśnienie kwestii posiadanego przez wnioskodawcę ewentualnie zadłużenia, kwestii płacenia alimentów na dziecko, aktualnego miejsca zamieszkania, ponoszenia wydatków, oraz kwestii z czego wnioskodawca się utrzymuje nie pozwala na ustalenie w jakiej faktycznie sytuacji majątkowej i życiowej skarżący się znajduje. Zarówno lakoniczne oświadczenie skarżącego jak i jego byłej konkubiny nie wyjaśnia w sposób wiarygodny wątpliwości dotyczących aktualnego miejsca zamieszania wnioskodawcy. Wybiórcze przedstawienie przez skarżącego informacji oraz nienależyte wypełnienie wezwania referendarza budzą wątpliwości w postawie wnioskodawcy, który to powinien ubiegając się o przyznanie prawa pomocy przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki, posiadany majątek. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy w sposób prawidłowy zbadał sytuację finansową wnioskodawcy pod kątem zdolności poniesienia przez niego kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.