I SA/Ol 142/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 8 marca 2009 r. skarżący W. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 995,34 zł netto miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, ruchomości większej wartości czy zasobów pieniężnych Argumentując wniosek wskazał na bardzo trudną sytuację materialną i finansową. Podniósł, iż znajduje się pod stałą opieką lekarską z powodu choroby nadciśnieniowej oraz arytmii serca, w związku z czym ponosi koszty badań i zakupu lekarstw. Dodał również, że ostatnio poniósł dodatkowe koszty związane z wizytami u stomatologa. Skarżący korzysta z pomocy synów oraz przyjaciół, która pozwala mu na egzystencję. Oświadczył, ze stara się o przyznanie miejsca w domu opieki. Do wniosku załączył rachunek za badanie lipidogramu z dnia 19.01.2009r. w wysokości 42 zł oraz rachunek za pantonogram szczęki żuchwy w wysokości 80 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 20.03.2009r. W. R. wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń w zakresie: szczegółowych miesięcznych wydatków, tytułu prawnego do zamieszkiwanej nieruchomości, bądź oświadczenia w tym zakresie, tj. czy nieruchomość tę wynajmuje czy zamieszkuje nieodpłatnie, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz oświadczenia w zakresie ewentualnych polis ubezpieczeniowych. W wykonaniu wezwania wnioskodawca oświadczył, iż jego miesięczne koszty utrzymania przedstawiają się następująco: opłata za telefon komórkowy ok. 75-100 zł miesięcznie, koszty komunikacji miejskiej i podmiejskiej – ok. 200 zł, zakup leków, dodatkowe badania – około 350 zł, kredyt bankowy -100,37 zł, środki czystości w tym lecznicze pasty do zębów – ok. 100 zł, wyżywienie 450 zł. W kwestii otrzymywanej pomocy od synów i przyjaciół wskazał, iż polega ona na ich gościnności i poczęstunku. Odnośnie mieszkania wnioskodawca wskazał, iż nie posiada żadnego prawa do lokalu, w którym zamieszkuje, nie posiada stałego miejsca pobytu i zamieszkania, jak również nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Dodał także, iż posiada znikome udziały w Spółce A o wartości nominalnej 200 zł, która to spółka od dwóch lat wykazuje bilansową stratę. Oświadczył również, iż posiada jeden rachunek bankowy, nie posiada lokat dewizowych jak również polis ubezpieczeniowych. Do złożonych oświadczeń skarżący przedłożył wyciągi z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, umowę pożyczki na kwotę 2.700 zł zawartą w dniu 02.12.2008r. rachunek za badanie lipidogramu z dnia 30.03.2009r. oraz rachunek za leki na kwotę 49,34 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy -jako zainteresowanego- jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Prawo pomocy zostanie bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. W badanej sprawie W. R. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący posiada stałe i regularne źródło dochodu w postaci otrzymywanej emerytury. Ponadto uzyskiwany dochód pozostaje do wyłącznej dyspozycji skarżącego, nie prowadzi on bowiem z nikim wspólnego gospodarstwa domowego jak również, nikt nie pozostaje na jego utrzymaniu. Dodatkowo analiza przedstawionych przez wnioskodawcę wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżący wydatkuje kwotę większą niż uzyskuje, tj. suma jego kosztów utrzymania wynosi około 1.300 zł natomiast wysokość otrzymywanej emerytury wynosi 995 zł. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Niewyjaśniona zatem została faktyczna sytuacja finansowa skarżącego dotycząca środków pieniężnych pozostających miesięcznie do jego dyspozycji. Ponadto skarżący nie wyjaśnił dostatecznie okoliczności dotyczących mieszkania, w którym zamieszkuje, tj. czy zamieszkuje nieodpłatnie, jakie opłaty związane z mieszkaniem ponosi. Z przedstawionego przez niego zestawienia miesięcznych wydatków wynika bowiem, iż nie ponosi żadnych opłat związanych z zamieszkiwaniem w przedmiotowej nieruchomości. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zamieszkuje w lokalu mieszkalnym wynajmowanym bezpłatnie od syna. Okoliczność ta stawia skarżącego w korzystniejszej sytuacji w stosunku do ogółu obywateli, którzy ponoszą koszty wynajmu mieszkania, czynszu oraz opłat związanych z jego użytkowaniem takich jak np. opłaty za energię, gaz, wodę itp. Dlatego też uznano, że przy braku obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów związanych z wynajmowaniem i utrzymaniem mieszkania, skarżący powinien podjąć starania by wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Sytuacja bytowa skarżącego jest bowiem stabilna, posiada on miejsce zamieszkania, uzyskuje stałe dochody w postaci emerytury. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swoich dzieci, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe stwierdzenie uzasadnia również istniejąca aktualnie sytuacja oraz możliwość udzielania skarżącemu przez syna znacznej pomocy, również o wymiarze finansowym, w zakresie nieodpłatnego zamieszkiwania w jego mieszkaniu oraz opłacania przez niego kosztów z tym związanych. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację materialną i życiową, zwrócić należy przede wszystkim uwagę, że skarżący posiadał i posiada dodatkowe wystarczające źródła finansowania swoich wydatków (takie jak pożyczka), umożliwiające opłacenie także kosztów sądowych. W grudniu 2008r. wnioskodawcy udzielona została pożyczka w wysokości 2.700 zł, przeznaczona w kwocie 1.886,46 zł na cele konsumpcyjne oraz w kwocie 500,42 zł na spłatę kredytu zaciągniętego rok wcześniej. Część uzyskanych z tego tytułu środków nie została spożytkowana ( ok. 750 zł) i pozostaje nadal na rachunku bankowym skarżącego. Powyższe potwierdzają salda końcowe za okresy rozliczeniowe, i tak za okres od 13.12.2008r do 12.01.2009r. saldo końcowe wynosiło 2.333,84 zł, od 13.01.2009r. do 12.02.2009r. wynosiło 744,23 zł, oraz za okres od 13.02.2009r. do 12.03.2009r. wynosiło 754,61 zł. Tym samym stwierdzić należy, iż skarżącemu na koniec miesięcznych okresów rozliczeniowych, po poniesieniu niezbędnych wydatków i kosztów utrzymania, pozostaje do dyspozycji kwota ok. 750 zł. Dlatego też należy wskazać, iż nietrafne jest przekonanie skarżącego, że pewne swoje wydatki może sfinansować np. pożyczką, ale już koszty sądowe powinno sfinansować mu Państwo. Tym bardziej w sytuacji gdy na rachunku skarżącego pozostają środki wystarczające na pokrycie kosztów sądowych, uwzględniając przy tym, iż skarżący jest obowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tut. sądem ( w wysokości 100 zł i 500 zł). Nie ma bowiem racjonalnego uzasadnienia dla sytuacji, w której skarżący część swoich wydatków traktuje priorytetowo natomiast inne oczekuje, aby były pokrywane z budżetu Państwa. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (jest to zatem dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. Nadto przywołać w tym miejscu należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.), zgodnie z którym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W związku z powyższym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.