I SA/Ol 142/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. R. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2009r. (doręczonym w dniu 28.04.2009r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącemu W. R. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Pismem z dnia 2 maja 2009r. złożonym w terminie skarżący wniósł sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. postanowienie to utraciło moc. Sprzeciw nie jest środkiem odwoławczym, jest to środek prawny, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania kwestii przyznania prawa pomocy przez Sąd. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawca nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 995,34 zł netto miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, ruchomości większej wartości czy zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek wskazał na bardzo trudną sytuację materialną i finansową. Podniósł, iż znajduje się pod stałą opieką lekarską z powodu choroby nadciśnieniowej oraz arytmii serca, w związku z czym ponosi koszty badań i zakupu lekarstw. Dodał również, że ostatnio poniósł dodatkowe koszty związane z wizytami u stomatologa. Skarżący korzysta z pomocy synów oraz przyjaciół, która pozwala mu na egzystencję. Oświadczył, ze stara się o przyznanie miejsca w domu opieki. Do wniosku załączył rachunek za badanie lipidogramu z dnia 19.01.2009r. w wysokości 42 zł oraz rachunek za pantonogram szczęki żuchwy w wysokości 80 zł. W wykonaniu wezwania wystosowanego przez referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżący złożył oświadczenie, iż jego miesięczne koszty utrzymania przedstawiają się następująco: opłata za telefon komórkowy ok. 75-100 zł miesięcznie, koszty komunikacji miejskiej i podmiejskiej – ok. 200 zł, zakup leków, dodatkowe badania – około 350 zł, kredyt bankowy -100,37 zł, środki czystości w tym lecznicze pasty do zębów – ok. 100 zł, wyżywienie 450 zł. W kwestii otrzymywanej pomocy od synów i przyjaciół wskazał, iż polega ona na ich gościnności i poczęstunku. Odnośnie mieszkania wnioskodawca wskazał, iż nie posiada żadnego prawa do lokalu, w którym zamieszkuje, nie posiada stałego miejsca pobytu i zamieszkania, jak również nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Dodał także, iż posiada znikome udziały w Spółce A o wartości nominalnej 200 zł, która to spółka od dwóch lat wykazuje bilansową stratę. Oświadczył również, iż posiada jeden rachunek bankowy, nie posiada lokat dewizowych jak również polis ubezpieczeniowych. Do złożonych oświadczeń skarżący przedłożył wyciągi z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, umowę pożyczki na kwotę 2.700 zł zawartą w dniu 02.12.2008r. rachunek za badanie lipidogramu z dnia 30.03.2009r. oraz rachunek za leki na kwotę 49,34 zł. W sprzeciwie wnioskodawca podniósł, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania i prosi o ich zmniejszenie do kwoty 150 zł. Zaznaczył, że przedstawiona analiza jego wydatków wskazuje, iż opłaty i koszty są przykładowe w danym okresie i w każdym miesiącu bywają różne. Dodał, że nie był w stanie przedstawić wszystkich rachunków i paragonów, ponieważ wcześniej nie były mu one potrzebne. Przedstawione dowody były jedynie przykładowe i nie mogą budzić żadnych wątpliwości. Podniósł, iż przy obecnym stanie zdrowia więcej wydaje na leki i wizyty lekarskie niż na żywność. Wskazał, iż większe koszty utrzymania od uzyskiwanej emerytury wynikają z przykładowego ich podania. Dlatego też podkreślał, iż korzysta częściowo z pomocy przyjaciół i rodziny. Do złożonego sprzeciwu skarżący załączył wyciąg bankowy za miesiąc kwiecień 2009r., oraz oświadczył, iż "na życie" w miesiącu maju pozostaje mu kwota 893,15 zł. Posiadane wcześniej środki przeznaczył na opłatę dwóch wizyt u stomatologa specjalisty chorób przyzębia oraz zakup leków. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zamieszkuje w lokalu mieszkalnym wynajmowanym bezpłatnie od syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.) wynika, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Mając na uwadze powyższe, uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący posiada stałe i regularne źródło dochodu w postaci otrzymywanej emerytury. Uzyskiwany dochód pozostaje do wyłącznej dyspozycji skarżącego, nie prowadzi on bowiem z nikim wspólnego gospodarstwa domowego jak również, nikt nie pozostaje na jego utrzymaniu. Dodatkowo korzysta z pomocy przyjaciół i rodziny. Zdaniem Sądu wysokość otrzymywanej emerytury (995 zł netto), korzystanie z pomocy rodziny i przyjaciół, jak również brak konieczności ponoszenia znacznych kosztów związanych z użytkowaniem, posiadaniem czy wynajmowaniem mieszkania, pozwala i pozwalała skarżącemu na poczynienie oszczędności umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem (w wysokości 100 zł i 500 zł). W tym miejscu wskazać należy, iż co najmniej od dnia 19 stycznia 2009r. ( tj. dnia złożenia pierwszej ze skarg) skarżący mógł spodziewać się konieczności uiszczenia należnych kosztów sądowych i zabezpieczyć środki pieniężne na ten cel. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej i materialnej wnioskodawcy jest zaciągnięcie przez niego w grudniu 2008r. pożyczki w wysokości 2.800 zł. przeznaczonej w kwocie 1.886,46 zł na cele konsumpcyjne oraz w kwocie 500,42 zł na spłatę kredytu zaciągniętego rok wcześniej. Okoliczność powyższa świadczy po pierwsze o możliwości zaciągania tego typu zobowiązań oraz ich spłaty. Po drugie potwierdza, iż w chwili składania skarg do Sądu skarżący posiadał środki niezbędne, do uiszczenia należnych kosztów sądowych, a tego nie uczynił Sąd nie znajduje racjonalnego uzasadnienia dla sytuacji, w której skarżący część swoich wydatków traktuje priorytetowo natomiast oczekuje, aby inne były pokrywane z budżetu Państwa. Nie ma przy tym znaczenia, że środki uzyskane z pożyczki zostały już spożytkowane. Zauważyć należy, iż złożone oświadczenia budzą wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Skarżący oświadczył bowiem, iż przedstawione wydatki mają charakter jedynie przykładowy. Tym samym nie można dokładnie określić bilansu pomiędzy wydatkami a dochodami skarżącego, jak również ustalić jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Jak wyżej wskazano, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania swojej trudnej sytuacji materialnej, dlatego też skarżący winien, sprecyzować i wykazać dokładnie wszystkie obciążające go wydatki i w miarę możliwości je udokumentować. Poprzestanie zatem na stwierdzeniu, iż przedstawione wydatki mają charakter "przykładowy", nie pozwala na właściwą ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, z uwagi na brak danych. Ponadto wskazuje, iż skarżący nie dołożył wszelkich starań, aby przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie kosztów sądowych. Dodatkowo Sąd zauważa niekonsekwencję w wyjaśnieniach skarżącego, który podnosi, iż nie posiada wszystkich rachunków dokumentujących jego wydatki, ponieważ nie miał świadomości konieczności ich gromadzenia, a następnie wskazuje, iż posiadane wcześniej środki pieniężne ( pozostające co miesiąc na jego koncie bankowym w wysokości ok. 750 zł) przeznaczył na opłacenie dwóch wizyt u stomatologa oraz na zakup leków, nie przedkładając przy tym ponownie dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność. Na marginesie wskazać należy, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swoich dzieci, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. W pierwszej kolejności członkowie rodziny powinni pomagać sobie w ciążących na nich zobowiązaniach, a dopiero w przypadku braku takich możliwości ( i wykazania tego), zasadna mogłaby się okazać pomoc ze strony Skarbu Państwa w postaci wnioskowanej przez skarżącego. Powyższe stwierdzenie uzasadnia również istniejąca aktualnie sytuacja oraz możliwość udzielania skarżącemu przez syna znacznej pomocy, również o wymiarze finansowym, w zakresie nieodpłatnego zamieszkiwania w jego mieszkaniu oraz opłacania przez niego kosztów z tym związanych. Reasumując należy stwierdzić, iż regularność i wysokość dochodów wnioskodawcy, korzystanie z dodatkowych źródeł finansowania (pożyczka), oraz korzystanie ze znacznej pomocy rodziny (w zakresie nieodpłatnego korzystania z mieszkania), pozwalają na poniesienie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu, w którym to wpis sądowy wynosi 100 zł. W związku z powyższym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.