I SA/Ol 144/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.G. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 marca 2016 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła P.G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną M.W. Na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku 3,5 roku oraz 4 miesięcy. Skarżący osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.500 zł netto, zaś jego konkubina otrzymuje świadczenie rodzinne w wysokości 178 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 1.678 zł. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku, zaś M. W. jest współwłaścicielką nieruchomości o powierzchni 0,6900 ha zabudowanej budynkiem o powierzchni 90 m2. Miesięcznie koszty utrzymania obejmują: spłaty rat kredytów (440 zł), alimenty na dziecko, które nie zamieszkuje ze skarżącym (350 zł), media (95 zł), energię elektryczną (około 110 zł), podatek od nieruchomości (540 zł rocznie), odpady komunalne (36 zł). Wnioskodawca wskazał, że korzysta z pomocy rodziców oraz Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie darów żywnościowych. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", wyjaśnił, iż miesięczne wydatki gospodarstwa domowego są bardzo wysokie względem uzyskiwanego dochodu. Za grudzień 2015 r. wyniosły łącznie 947,64 zł, za styczeń 2016 r. – 1.198,11 zł, a za luty 2016 r. – 1.557,45 zł. Zostały opłacone dzięki otrzymaniu jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 2.000 zł oraz zasiłku rodzicielskiego przyznanego od stycznia do grudnia 2016 r. w wysokości 1.000 zł miesięcznie. W ostatnim okresie w gospodarstwie domowym skarżącego nie ponoszono wydatków związanych z zakupem odzieży, zaś żywność otrzymuje z MGOPS, po opłaceniu składki w wysokości 21 zł kwartalnie. Na pozostałe produkty żywnościowe oraz środki żywności wydatkowane jest 500 - 600 zł miesięcznie. Skarżący ponosi ponadto miesięczne koszty zakupu paliwa w wysokości około 175 zł, na dojazdy do pracy. Koszty udziału w sprawie pełnomocnika pokryte zostały dzięki wsparciu jego rodziny i najbliższych. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu oceniła, w świetle przedstawionych przez skarżącego dokumentów, jego sytuacja materialna i finansowa jest trudna. Uzyskuje on niewysoki dochód, który musi zaspokajać potrzeby czteroosobowej rodziny, a także opłaca alimenty. Korzysta z pomocy społecznej oraz rodziców skarżącego, dalszej rodziny i znajomych. Zdaniem Referendarz, okoliczności te nie stanowią jednak automatycznej podstawy zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący nie uprawdopodobnił, czy osoby udzielające pomocy posiadają zdolność finansową do jej udzielania i w jakim zakresie. Jeżeli zaś osoby te były w stanie pokryć koszty związane z usługą adwokacką, to można przypuszczać, że są również w stanie wspomóc skarżącego w uiszczeniu kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł. Pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych skarżący może również oczekiwać ze strony brata, któremu przekazał w formie darowizny połowę nieruchomości, na którą składa się budynek mieszkalny, jednorodzinny, obora wraz ze stodołą oraz działka o powierzchni 0,6900 ha. W sytuacji rozdysponowania majątkiem na rzecz rodziny w toku postępowania podatkowego, trudno przerzucić obowiązek finansowania postępowania sądowego na ogół obywateli. Ponadto, trudna na chwilę złożenia wniosku sytuacja finansowa skarżącego, uległa nieznacznej poprawie z chwilą otrzymania świadczenia rodzicielskiego w kwocie 1.000 zł miesięcznie, gdyż dochód gospodarstwa domowego wzrósł do kwoty 2.678 zł. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił powyższemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez odmowę przyznania prawa pomocy pomimo, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podniósł pełnomocnik, poza sporem pozostaje, iż sytuacja materialna i finansowa skarżącego jest trudna, co już samo w sobie dostatecznie wskazuje na zasadność zarzutu niesłusznej odmowy przyznania prawa pomocy. Trudno przy tym zgodzić się z przedstawionym w zaskarżonym postanowieniu stanowiskiem, że warunkiem przyznania skarżącemu prawa pomocy było ustalenie możliwości finansowych jego rodziców i najbliższych, skoro skarżący korzysta z ich pomocy. Przepisy p.p.s.a. nie zobowiązują bowiem strony do wykazywania możliwości finansowych rodziny, w sytuacji, gdy nie jest prowadzone z nią wspólne gospodarstwo domowe. Zdaniem pełnomocnika, nie sposób zgodzić się z argumentacją, iż skoro skarżący przy pomocy rodziny był w stanie pokryć koszty wynagrodzenia adwokackiego, to można oczekiwać, że te same osoby pomogą mu w opłaceniu wpisu od skargi. Przy ocenie, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe należało bowiem ocenić wyłącznie sytuację majątkową jego oraz konkubiny. Oświadczenie o pokryciu kosztów związanych z usługą adwokacką przy wsparciu rodziny, jednoznacznie potwierdza, iż wnioskodawca nie był w stanie ponieść tych kosztów ze swojego majątku. W odniesieniu zaś do argumentu, iż strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie powinna liczyć na przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik wskazał, że pogląd ten został wyrażony w orzecznictwie sądowym na gruncie takich stanów faktycznych, w których dochodziło do wyzbycia się środków, z których koszty postępowania mogłyby zostać poniesione. Oczywiste zaś jest, iż z udziału w prawie własności nieruchomości gruntowej (przeniesionego na długo przed zainicjowaniem niniejszego postępowania) skarżący nie mógłby pokryć kosztów sądowych, gdyż nieruchomość nie przynosi pożytków, a jedynie generuje zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy ma wyjątkowy charakter i jest stosowana w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, to jest, gdy wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, nie będącym w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (p. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazany przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek, o których mowa w powołanym przepisie (p. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając złożony w niniejszej sprawie wniosek Sąd miał na uwadze, że w świetle ustaleń opartych zarówno na przedłożonych dokumentach źródłowych, jak i oświadczeniu wnioskodawcy złożonym stosownie do treści art. 252 § 1a p.p.s.a. pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, jego sytuacja osobista i majątkowa jest niewątpliwie trudna. Według oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on żadnego majątku, uzyskuje dochód w wysokości 1.500 zł netto, zaś pozostająca we wspólnym gospodarstwie konkubina – M.W. otrzymuje świadczenie socjalne z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie 168 zł. Na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku 3,5 roku oraz 4 miesięcy. Na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny w wysokości 350 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 18 marca 2016 r. skarżący wskazał m.in., na otrzymywaną pomoc w zakresie ubrań i odzieży od rodziny i znajomych, jak również co miesiąc, z Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w zakresie wyżywienia (po uiszczeniu kwartalnej składki w kwocie 21 zł). Podał również, że konkubinie przyznano jednorazową zapomogę w wysokości 2000zł i zasiłek rodzicielski od stycznia do grudnia 2016r. po 1.000 zł miesięcznie. Kwoty te niewątpliwie poprawiły w ostatnim czasie sytuację finansową wspólnego gospodarstwa domowego strony (jego dochód wzrósł do kwoty 2.678 zł), jednak trudno zdaniem Sądu, upatrywać możliwości uiszczenia kosztów sądowych ze środków z tego źródła, skoro celem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), na podstawie której przyznano świadczenie rodzicielskie, jest realizacja polityki społecznej i gospodarczej uwzględniającej dobro rodzin, zwłaszcza wielodzietnych, znajdujących się w trudnej sytuacji. Wobec powyższej sytuacji bytowej i finansowej, twierdzenia skarżącego, że obecnie nie posiada on wolnych środków pozwalających na zapłatę kosztów sądowych, w ocenie Sądu, zasługują na uwzględnienie. Pokrycie kosztów sądowych związanych ze skargą, może wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i prowadzonego wspólnie z M.W. gospodarstwa domowego. Przy czym należy zgodzić się z argumentacją sprzeciwu kwestionującą stanowisko, zgodnie z którym w sytuacji pokrycia kosztów wynagrodzenia adwokata przy pomocy wsparcia finansowego rodziny skarżącego, można oczekiwać, że te same osoby pomogą w opłaceniu przez stronę wpisu od skargi. Ocena zasadności przyznania prawa pomocy wnioskodawcy odnosić się bowiem powinna wyłącznie do jego sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W świetle przedstawionych w związku z wnioskiem strony danych, zwolnienie jej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych, jest uzasadnione. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.