I SA/Ol 156/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.K o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej WSA/post.1- sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 15 września 2016 r. skarżący Z.K., zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Ze złożonego oświadczenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżący pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną D.K. i trójką dzieci utrzymuje się z dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości około "[...]" netto miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, iż posiada nieruchomość gruntową o powierzchni 52 ha, zabudowaną domem o powierzchni 170.000 zł o wartości około 800.000 zł. Posiadany majątek stanowi współwłasność małżeńską. Ponadto jest właścicielem samochodu ciężarowego "[...]" o wartości 25.000 zł. Skarżący wykazał następujące zobowiązania i stałe wydatki: wyżywienie – 1.500 zł, opłata za Internet 40 zł, opłata za telefon -300 zł, opłata za energię eklektyczną – 300 zł, opłata za wodę – 100 zł, rata kredytu hipotecznego – 3.600 zł, opłata za podatek rolny – 784 zł, ubezpieczenie KRUS- 637 zł, opłaty za naukę dzieci – 120 zł, paliwo do samochodu – 200 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał na brak środków na opłatę wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Podniósł, iż z uzyskiwanego dochodu w wysokości około "[...]", przy wydatkach na poziomie około 7.600 zł miesięcznie, nie jest w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności. Podkreślił, że ma na utrzymaniu trójkę dzieci i niepracującą żonę, która zajmuje się domem. W związku z powyższym skarżący nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł bez uszczerbku utrzymania siebie oraz najbliższej rodziny. Podkreślił, że istotny wpływ na jego sytuację materialną miało wstrzymanie przez ARiMR dotacji w tym roku. Kwota dotacji stanowiła bowiem znaczną część dochodów skarżącego, a jej brak pogorszył sytuację finansową strony, w konsekwencji wpłynął na zmniejszanie uzyskiwanego miesięcznie dochodu. W związku z powyższym wnioskodawca w celu zaspokojenia swoich bieżących zobowiązań korzysta z pomocy finansowej rodziców. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r, poz. 718), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od gene ralnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od części kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Podkreślić należy, że skarżący posiadana (na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej) znaczny majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 52 ha, który może stanowić źródło pokrycia należnych kosztów sądowych. Posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2015 roku wynosiła 10,49 ha, zaś w województwie warmińsko-mazurskim – 22,76 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 21.09.2014 r. Opierając się na danych zebranych przez Główny Urząd Statystyczny należy stwierdzić, że średnia cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych w IV kwartale 2015 r. w województwie warmińsko-mazurskim wynosiła średnio 37.736 zł za hektar, w I kw. 2016 r. - 39.736 zł (i to już po wejściu w życie ustawy z dnia 1.01.2016 r. o kształtowaniu ustroju rolnego). Przy czym w zależności od klasy gruntów cena ta waha się od 47.622 zł/ ha za grunty dobre (I,II,IIIa) do kwoty 31.626 zł za grunty słabej klasy (V,VI) (dane pochodzą z ogłoszenia GUS z dnia 5.05.2016 r.). W 2015 roku zaś średnia cena państwowych gruntów sprzedawanych przez Agencję Nieruchomości Rolnych wyniosła 29,5 tys. zł za 1 ha. Uwzględniając powyższe dane można stwierdzić, że wartość posiadanych przez wnioskodawcę gruntów rolnych waha się w granicach od 1.534.000 zł (przyjmując wartość określoną przez ANR dla sprzedaży gruntów państwowych 1ha) a 1.644.552 zł -2.476.000 zł w obrocie prywatnym (mnożąc 52 ha przez wartość 1ha określoną przez GUS). Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku, czy też posiadających niewielki majątek niezbędny do zaspokojenia w minimalnym zakresie warunków bytowych. Należy jeszcze dodać, że w orzecznictwie NSA przeważa pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny tej nie zmienia podniesiona przez wnioskodawcę okoliczność spłacania rat kredytu hipotecznego w wysokości 3.600 zł. Podkreślić przy tym należy, że wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy zatem wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie należy zauważyć, że skarżący pomimo spłaty rat kredytowych, nie sygnalizuje żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych, nie korzysta również z instytucjonalnej pomocy społecznej. Fakt konieczności utrzymania trójki małoletnich dzieci i żony także nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzyskiwane bowiem przez stronę dochody w kwocie około "[...]" miesięcznie, zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, pozwalają zarówno na utrzymanie pięcioosobowej rodziny jak i na opłatę kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla strony jak i jego najbliższych. Podkreślić należy, że minimum socjalne w rodzinie z trójką dzieci na utrzymaniu na rok 2015 wynosiło 4.198,12 zł – ogłoszenie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 7.04.2016 r. Zaś pod pojęciem minimum socjalnego należy rozumieć wskaźnik, za pomocą którego możemy określić pewną sumę pieniędzy, które wystarczają nie tylko na podtrzymanie życia, ale także rozwój rodziny (posiadanie i wychowanie dzieci), pewne uczestnictwo w kulturze wpływające na jakość życia, a także podtrzymywanie więzi. W realiach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż okoliczność, że sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do przedstawionej na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25.03.2016 r. ze względu na wstrzymanie w stosunku do niego wypłaty dopłat per se nie może prowadzić do wniosku, że nie jest on w stanie pokryć kosztów sądowych. Mimo, że z przedstawionego przez stronę stanu faktycznego wynika, że dochód uzyskiwany z prowadzonego gospodarstw zmalał z kwoty "[...]" do kwoty ok. "[...]", nadto wnioskodawca wciąż ponosi koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w kwocie 7.500 zł, to jednak biorąc pod uwagę jego generalną kondycję finansową i majątkową, w tym posiadany majątek, należy stwierdzić, że przy racjonalnym gospodarowaniu skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, w tym wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000,00 zł. Pomimo bowiem zmniejszenia dochodów wciąż nie sposób zaliczyć wnioskodawcy do osób ubogich wymagających pomocy państwa w opłacie kosztów postępowania. Wskazane wyżej okoliczności, dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy, sytuują skarżącego w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnych nieruchomości, bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawieni i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek strona, która dysponuje majątkiem jak i uzyskuje dochody, powinna sama bez pomocy państwa pokrywać wydatki związane ze swoim udziałem w sprawie. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek wnioskodawca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania. Okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. konieczność utrzymania pięcioosobowej rodziny, wstrzymanie dopłat nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Uznając, że posiadany przez skarżącego majątek jak i wysokość uzyskiwanych dochodów może stanowić źródło pokrycia zarówno wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również kosztów opłat sądowych w postępowaniu wszczętym wniesioną skargą kasacyjną, referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawcy do przedstawienia, w trybie art. 255 p.p.s.a., wyciągu (wyciągów) z rachunku (rachunków) bankowych skarżącego i jego współmałżonki, udokumentowania kosztów utrzymania, deklaracji podatkowych, udokumentowania posiadanego ewentualnie inwentarza żywego, kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika, a także innych materiałów źródłowych, które w sposób najpełniejszy zobrazowałyby sytuację finansową skarżącego. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.