I SA/Ol 16/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.T. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2016r. odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2008r., styczeń, luty, maj, lipiec, sierpień 2009r. postanawia: zmienić postanowienie z dnia 5 kwietnia 2016r. i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 5.000 (słownie pięć tysięcy) złotych. D. T. (dalej jako: skarżący, wnioskodawca, strona), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października do grudnia 2008r., styczeń, luty, maj, lipiec i sierpień 2009 r. Wnioskiem z dnia 10 lutego 2016r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy w wysokości "[...]" zł netto oraz wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy w kwocie "[...]" zł netto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada majątku. W opisie stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wyjaśnił, że żona posiada dom, który wybudowała po ustanowieniu rozdzielności majątkowej na działce przejętej w wyniku ustanowienia rozdzielności majątkowej i podziału majątku z dnia "[...]". Dodatkowo wnioskodawca stwierdził, że dom jest wyposażony w podstawowe przedmioty niezbędne do codziennego funkcjonowania, obciążony jest kredytem hipotecznym. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uzasadnia jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że przebieg postępowania kontrolnego, liczne wystąpienia do kontrahentów oraz wynikające z tego plotki spowodowały, że utracił możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Do dnia 3 lutego 2016r. pozostawał bez pracy, utrzymywał się z prac dorywczych, umów zleceń. Podkreślił, że czuje się zobowiązany do utrzymania dwójki swoich dzieci, żona pracuje, jednak spłaca kredyt hipoteczny, którym obciążony jest dom, który "w praktyce samodzielnie wybudowała". W związku z powyższym wydatki związane z wychowaniem dzieci w znacznej mierze spoczywają na wnioskodawcy. Nadto strona wyjaśniła, że starszy syn ma poważne problemy ze zdrowiem, w związku z wypadkiem w szkole. Jest pod opieką lekarzy specjalistów, z czym wiążą się znaczne wydatki. Nie posiada już żadnych oszczędności, ani osób które mogłyby pożyczyć potrzebną kwotę na opłacenie kosztów sądowych. W ocenie wnioskodawcy, nie ma możliwości opłacić wpisu od skargi w całości lub części bez uszczerbku dla zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Dodał, że wynikająca z zaskarżonej decyzji wartość przedmiotu sporu nie ma żadnego związku z osiąganymi dochodami z działalności gospodarczej. Ponadto wnioskodawca wyjaśnił, że wraz żoną ponosi następujące wydatki: spłata kredytu ok. 1100 zł miesięcznie, prąd 100 zł, opłata za telefon - 200 zł, opłata za kablówkę 92,50 zł, wywóz nieczystości -56 zł, przedszkole – ok. 180 zł, roczna składka z tytułu ubezpieczenia domu ok. 300 zł, podatek od nieruchomości ok. 360 zł rocznie, wydatki na żywienie ok. 1.500 zł miesięcznie. Nie potrafi określić wysokości wydatków na odzież i podstawowe kosmetyki. Wnioskodawca wskazał, iż do lutego 2016r. przekazywał żonie kwotę średnio 1200 - 1600 zł na utrzymanie dzieci. Pokrywał także koszty związane z leczeniem syna – przy czym jest to kwota trudna do wyliczenia. Pismem z dnia 23 lutego 2016 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 14 marca 2016r. przedstawił zestawienie wydatków miesięcznych, z którego wynika, że ponosi wydatki: kredyt mieszkaniowy - 1100 zł, przedszkole – 150 zł, energia 170 zł, woda - 120 zł, wywóz nieczystości – 56 zł, opłata za TV i internet – 92,50 zł, telefon 185 zł, ogrzewanie 200 zł, wydatki na odzież i obuwie – 300 zł. Pozostałą kwotę przeznacza na bieżące utrzymanie rodziny – zakup żywności, lekarstw itp. Stwierdził, że od 1 września 2015r. do 3 lutego 2016r. nie uzyskiwał żadnych dochodów. W dniu 3 lutego 2016r. podjął pracę na czas określony z "najniższą krajową". Wyjaśnił, że w 2014r. żona sprzedała samochód, jednak nie pomięta za jaką kwotę. Zakupiła tańszy samochód, różnicę przeznaczyła na wydatki związane z utrzymaniem domu. Z uwagi na konieczność naprawy ww. samochodu, został on sprzedany w 2015r. za kwotę 6.000 zł, środki uzyskane ze sprzedaży żona posiada nadal i zostały one zabezpieczone na poczet dalszych wydatków leczniczych starszego syna. Oświadczył, że nie posiadają zarówno skarżący jak i jego żona polis na życie. Nie złożyli również zeznania za rok 2015. Nadto wyjaśnił, że żona nie gromadziła rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania, czy też innymi wydatkami bytowymi i leczniczymi, bo w gospodarstwie domowym nie jest to do niczego potrzebne. W ocenie wnioskodawcy powyższe wskazuje, że nie posiada majątku, z którego ewentualnie mógłby opłacić koszty sądowe. Zauważył, że z uwagi na konieczność spłaty rat kredytu mieszkaniowego żona wnioskodawcy może przeznaczyć na pozostałe koszty bytowe tylko to, co pozostanie z osiągniętego dochodu. Nie ma możliwości zaoszczędzenia jakichkolwiek środków bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze fakt sprzedaży samochodu podkreślił, że okoliczność ta wskazuje, że nie ma możliwości gromadzenia oszczędności, które mogłyby służyć uiszczeniu choćby części wpisu od skargi. Do oświadczeń załączył: zaświadczenie z dnia 11.03.2016 r., z którego wynika, że średnie wynagrodzenie żony skarżącego w okresie od 1.09.2015r. do 29.12.2016r. wynosiło - "[...]" zł, kserokopię PIT-11 za 2015r. żony skarżącego, z którego wynika, że uzyskała dochód w wysokości "[...]" zł, PIT-37 za 2014r., z którego wynika, że osiągnął dochód w wysokości "[...]" zł, kopię umowy za pracę strony z dnia 3.02.2016r., kopię listy płac skarżącego, kopię rachunków za telefon za okres od września 2015r. do lutego 2016r., kopię rachunków za wodę i ścieki, kopię potwierdzeń zapłaty za przedszkole syna, kopię czterech rachunków za prąd za okres od 19.08.2015r. do 8.02.2016r., wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 01.09.2015r. do 23.02.2016r., szereg dokumentów medycznych dotyczących leczenia syna skarżącego, w tym skierowania do szpitala, skierowania do poradni specjalistycznych oraz trzy rachunki za rehabilitację: z dnia 14.08.2015 na kwotę 80 zł, z dnia 29.05.2015r. na kwotę 374 zł i z dnia 19.06.2015r. na kwotę 450 zł i fakturę VAT NR "[...]" - za usługę doradczą na kwotę 20.000 zł. Postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 5 kwietnia 2016r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez wnioskodawcę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. tj. nieprzedstawienie wszystkich wyciągów z posiadanych rachunków bankowych żony skarżącego, w tym obsługujących spłatę kredytu hipotecznego, oraz z uwagi na ujawnione sprzeczności w złożonych przez wnioskodawcę oświadczeniach, a dotyczących wysokości i faktu uzyskiwania dochodów w okresie od 1.09.2015r. do lutego 2016r. Dodatkowo wskazano, że gdyby nawet referendarz sądowy podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane, które przedstawił skarżący i na tej podstawie próbował ustalić możliwości finansowe skarżącego, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że wniosek skarżącego zasługuje ewentualnie tylko na częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w wyniku jego wadliwej wykładni, a w rezultacie błędnego zastosowania. W uzasadnieniu podniósł, że postępowanie aparatu skarbowego trwało kilka lat i oszczędności zebrane po utracie pracy zostały zużyte na bieżące wydatki na utrzymanie. Od poniesienia wydatków na pełnomocnika minęło ok. 4 lat i był to jednorazowy wydatek. Wieloletni spór podatkowy częstokroć prowadzi do ograniczenia lub likwidacji źródła dochodu, co znalazło odzwierciedlenie w jego przypadku. Udzielając mu pomocy w ostatnim czasie pełnomocnik robi to pro bono, z uwagi na znajomość jego trudnej sytuacji. Nie może zostać zaakceptowana sytuacja, w której Państwo, reprezentowane przez WSA w Olsztynie, konkuruje o środki pieniężne konieczne dla zapewnienia opieki i bezpieczeństwa socjalnego dla dwójki dzieci, w tym jednego przewlekle chorego. Racjonalnym działaniem jego żony było zaciągnięcie kredytu na nabycie domu, a nie odkładanie uzyskanych pieniędzy w celu pomocy mężowi w poniesieniu kosztów wpisu sądowego w sprawie podatkowej. Brak przedstawienia przez niego wszystkich dokumentów bankowych wynikał z faktu wyznaczenia zbyt krótkiego terminu. Dodatkowo wnioskodawca dołączył wyciąg z konta służącego jedynie do obsługi kredytu mieszkaniowego za miesiące 9.2015 – 2.2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Rozpoznając sprzeciw, zgodnie z art. 260 § 1 sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie zaś z § 2 art. 260 p.p.s.a. sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). Oceniając postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw w pierwszej kolejności podkreślić należy, że podstawą odmowy przyznania prawa pomocy był brak udzielenia przez wnioskodawcę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Sąd w całej rozciągłości podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu dotyczącą samej zasadności wezwania wnioskodawcy do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień i skutków niezastosowania się do wezwania. Sam referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że nawet gdyby podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że wniosek skarżącego zasługuje tylko na częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Braki te zostały przez wnioskodawcę częściowo uzupełnione przy wniesieniu sprzeciwu, do którego załączono wyciąg z rachunku bankowego. Dlatego, też sąd doszedł do przekonania, że skarżący wykazał zasadność przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 5.000 zł. Zawarte w złożonych oświadczeniach informacje wskazują, że skarżący pracuje od 3.02.2016r. i otrzymuje wynagrodzenie stanowiące równowartość płacy minimalnej pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy tj. "[...]" zł brutto, zaś żona wnioskodawcy uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości ok. "[...]" zł ( za okres ostatnich sześciu miesięcy). Na utrzymaniu wnioskodawcy i jego żony jest dwójka małoletnich dzieci. Żona wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie 6.000 zł, z tytułu sprzedaży samochodu. Natomiast z przedstawionych wyjaśnień wynika, że stałe miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą ok. 2.373,50 zł. Pozostałą kwotę wnioskodawca przeznacza na wydatki na żywność i leki. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy, na podstawie złożonych przez niego oświadczeń i wysokość ciążących na skarżącym kosztów sądowych (wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 16.033 zł) Sąd doszedł do wniosku, że wykazał on, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 5.000 zł. Podkreślić bowiem należy, że pomimo wskazywanych trudności finansowych żona skarżącego posiada nadal oszczędności w wysokości 6.000 zł. Skarżący od 3 lutego 2016r. podjął pracę, z której uzyskuje dochody w wysokości "[...]" zł netto miesięcznie. Tym samym, zdaniem sądu wnioskodawca jest w stanie ponieść część kosztów postępowania do wysokości 5.000 zł. W ocenie Sądu za przyznaniem stronie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie nie może przemawiać podnoszona w sprzeciwie okoliczność spłaty przez jego żonę kredytu mieszkaniowego. Zobowiązania cywilnoprawne, jakimi są kredyty, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10). Fakt spłaty jednych nie może wpływać i skutkować zwolnieniem z obowiązku zapłaty zobowiązań budżetowych. Nie można bowiem przyjąć, stanowiska skarżącego, iż priorytetowe są jedynie wydatki prywatne, na które winny znaleźć się środki finansowe w jej budżecie, zaś koszt związany z jej udziałem w niniejszej sprawie, winien zostać w całości przerzucony na Skarb Państwa. Mając na uwadze powyższe, uwzględniając częściowo sprzeciw skarżącego, na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.