I SA/Ol 162/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędzia WSA Tadeusz Piskozub (spr.) Protokolant Lidia Wachowska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 21 maja 2008 r. sprawy ze skarg Prokuratora Rejonowego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]", w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia, uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji. Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia Prokuratora Rejonowego, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia na majątku podejrzanego E. K. Postanowieniem z dnia 21.11.2007r., opatrzonym przez Sąd Rejonowy klauzulą wykonalności, Prokurator Rejonowy zastosował wobec E. K. środek przymusu procesowego w postaci zabezpieczenia majątkowego celem wykonania grożącego mu środka karnego w postaci przepadku przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa – pieniędzy pochodzących z przestępstwa – poprzez zajęcie pieniędzy w kwocie 17.320 zł tymczasowo zajętych w dniu 19.11.2007r. przez funkcjonariuszy KWP. Następnie wnioskiem z dnia 08.01.2008r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego, Prokurator Rejonowy wniósł o wykonanie powyższego tytułu wykonawczego. Wskazał, iż równocześnie z przystąpieniem do wykonania środka przymusu procesowego należy doręczyć podejrzanemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym a potwierdzenie odbioru tego postanowienia nadesłać do Prokuratury. Pismem z dnia 11.01.2008r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał Prokuratura Rejonowego do przesłania zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a § 1 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej w skrócie u.p.e.a. wyznaczając siedmiodniowy termin. W związku z nienadesłaniem w wyznaczonym terminie przez Prokuratura Rejonowego żądanego przez organ egzekucyjny zarządzenia zabezpieczenia, postanowieniem z dnia "[...]" organ pierwszej instancji, na podstawie art. 157 § 1 u.p.e.a., odmówił dokonania zabezpieczenia na majątku podejrzanego E. K. Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, iż zgodnie z treścią art. 155a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Zgodnie natomiast z art. 157 § 1 u.p.e.a. jeżeli obowiązek, którego dotyczy zabezpieczenie nie podlega zabezpieczeniu w trybie administracyjnym lub zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie przystępuje do zabezpieczenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego zaznaczył, iż stosownie do art. 195a Kodeksu karnego wykonawczego (Dz. U. z 1997r. Nr 90, poz. 557 ze zm.) prokurator może zlecić wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu komornikowi sądowemu, działającemu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, lub też naczelnikowi urzędu skarbowego, działającemu w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosowanie natomiast przez naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla niego trybu administracyjnego przy zabezpieczaniu obowiązku, oznacza konieczność stosowania również art. 155a u.p.e.a., który to przepis uzależnia dokonanie zabezpieczenia od uprzedniego wydania przez wierzyciela zarządzenia zabezpieczenia. W zażaleniu, Prokurator Rejonowy zarzucił powyższemu postanowieniu obrazę art. 155a § 1 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w odniesieniu do postanowienia Prokuratora Rejonowego o dokonaniu zabezpieczenia na majątku podejrzanego E. K.. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi a quo celem wykonania postanowienia Prokuratora Rejonowego z dnia 21 listopada 2007r. o zastosowaniu na mieniu podejrzanego środka przymusu procesowego w postaci zabezpieczenia majątkowego. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił argumentacji strony skarżącej i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia za zasadny uznał jedynie pogląd Prokuratora Rejonowego o błędnym stanowisku Naczelnika Urzędu Skarbowego, że w sprawie miał zastosowanie przepis art. 195a § 1 Kkw. Wskazał, iż Prokurator Rejonowy skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o dokonanie zabezpieczenia majątkowego w oparciu o art. 179 § 2 Kodeksu karnego skarbowego (t. j. Dz.U. z 2007r. Nr 111, poz. 765 ze zm.), zgodnie z którym organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest urząd skarbowy. Z kolei art. 178 § 1 Kks stanowi, że do wykonywania orzeczeń w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli przepisy niniejszego kodeksu nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 27 Kkw egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z powyższej regulacji organ wyprowadził wniosek, iż również postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym urząd skarbowy realizuje według właściwych dla siebie przepisów u.p.e.a. Tym bardziej, że żadna ustawa poza ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje trybu prowadzenia postępowania zabezpieczającego przez naczelnika urzędu skarbowego. W ocenie organu drugiej instancji, art. 155a § 1 u.p.e.a. wyraźnie stanowi, iż organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują żadnego wyjątku uprawniającego do odstąpienia od stosowania powyższej regulacji. Zatem, aby naczelnik urzędu skarbowego mógł przystąpić do zabezpieczenia, muszą być spełnione oba warunki wskazane w art. 155a § 1 u.p.e.a. Zgodnie z definicją zawartą w art. 1a u.p.e.a. wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Zatem wierzycielem uprawnionym do wydania zarządzenia zabezpieczenia, w celu wykonania przez urząd skarbowy postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora jest ten organ (prokurator). Zarządzenie to winno być sporządzone według odpowiedniego wzoru oraz zawierać wszystkie elementy wymienione w art. 156 § 1 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę na art. 26 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym, obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego według określonego wzoru spoczywa również na wierzycielu, którego należność pieniężna wynika z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Analogiczna sytuacja występuje w przypadku postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora na podstawie 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego (Dz.U. z 1997r. Nr 89, poz. 555 ze zm.) zaopatrzonego w nadaną przez sąd klauzulę wykonalności. Jeżeli zatem prokurator zleca urzędowi skarbowemu wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, obowiązany jest jednocześnie dopełnić czynności umożliwiających dokonanie tego zabezpieczenia na zasadach i w trybie przepisów u.p.e.a., a więc między innymi wystawić zarządzenie zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a § 1 u.p.e.a. Organ drugiej instancji podniósł, iż Prokurator Rejonowy pomimo wezwania, nie uzupełnił braków formalnych wniosku o dokonanie zabezpieczenia poprzez przedłożenie zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a § 1 u.p.e.a. W związku z powyższym, zgodnie z art. 157 § 1 u.p.e.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego nie mógł przystąpić do zabezpieczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Rejonowy wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]". Zarzucił zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej obrazę przepisów prawa procesowego, mającą istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuzasadnione zastosowanie art. 155a u.p.e.a. do wykonania postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu na majątku podejrzanego. Zdaniem strony skarżącej, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydane przez Prokuratora Rejonowego, zaopatrzone w nadaną przez Sąd Rejonowy klauzulę wykonalności, stanowi tytuł wykonawczy, który jest wystarczającą podstawą prawną do dokonania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zabezpieczenia na majątku podejrzanego. W ocenie Prokuratora Rejonowego, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym jest bezpośrednio skierowane do urzędu skarbowego celem jego wykonania, bez konieczności uprzedniego wydania zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a u.p.e.a. Orzeczenie sądu i prokuratora dokonuje zabezpieczenia, zatem zbędne jest wydawanie zarządzenia zabezpieczenia, które miałoby być podstawą podjęcia czynności przez urząd skarbowy. Przyjęcie odmiennej tezy wiązałoby się bowiem z niemożliwym do zaakceptowania stanowiskiem, że również urząd skarbowy może przykładowo, w oparciu o art. 157 § 2, art. 157a i 158 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odpowiednio: uzależnić nadanie klauzuli o przyjęciu zarządzenia zabezpieczenia do wykonania od złożenia przez wierzyciela kaucji na zabezpieczenie roszczeń zobowiązanego o naprawienie szkód spowodowanych wskutek wykonania zarządzenia zabezpieczenia, w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia, stosować kilka sposobów zabezpieczenia. Wskazał, że postępowanie zabezpieczające charakteryzuje się dwiema fazami : fazą rozpoznawczą zainicjowaną przez prokuratora lub sąd poprzez wydanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, zaś działalność w postępowaniu wykonawczym związana jest z realizacją tego postanowienia. Brak jest podstaw w ocenie skarżącego do łączenia uprawnień organu orzekającego i wykonującego środek przymusu procesowego, a tym bardziej egzegeza legitymująca urząd skarbowy do orzekania w przedmiocie środka przymusu procesowego zastosowanego w toku procesu karnego. W karnym postępowaniu zabezpieczającym urząd skarbowy nie udziela zabezpieczenia na rzecz wierzyciela, jak ma to miejsce w administracyjnym postępowaniu zabezpieczającym, lecz jedynie wykonuje orzeczenie. Zdaniem skarżącego rozdzielenie kompetencji pomiędzy organ stosujący środek przymusu procesowego a organ go wykonujący uniemożliwia stwierdzenie, że wśród przesłanek formalnych wniosku prokuratora o wykonanie zabezpieczenia majątkowego jest również obowiązek wskazania okoliczności świadczących o możliwości utrudnienia bądź udaremnienia egzekucji. Jedyną przesłanką materialną zastosowania środka przymusu w postaci zabezpieczenia jest, aby stosowany był on wobec oskarżonego lub podejrzanego. Ponadto Prokurator Rejonowy wskazał na orzeczenia sądów administracyjnych, m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2.06.2006r. sygn. akt I SA/Gl 1895/05 (ONSAiWSA z 2007r., nr 4), w którym zaprezentowano stanowisko zbieżne z przedstawionym w skardze i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15.11.2007r. oraz z dnia 18.01.2008r. w których wyrażono poglądy odmienne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej potrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zasadność żądania przez organ egzekucyjny wydania "zarządzenia zabezpieczenia" o którym mowa w art. 155a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej w skrócie u.p.e.a., w przypadku przekazania do wykonania temu organowi wydanego w toku postępowania karnego postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych kwestia powyższa nie jest postrzegana jednolicie. Za koniecznością wydania "zarządzenia zabezpieczenia" opowiedział się m.innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 15.11.2007r. sygn. akt I SA/Po 1070/07. Odmienne stanowisko wyrażone zostało natomiast w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2006r. sygn. akt I SA/Gl 1895/05 (publ. ONSAiWSA z. 4 z 2007r., poz. 83) na które wskazał Prokurator Rejonowy tak w zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego jak i w skardze. Należy zauważyć, że stany faktyczne w wymienionych sprawach były nieco inne. Kwestię sporną stanowił nie tylko obowiązek wydania "zarządzenia zabezpieczenia" ale także właściwość organów, przy czym w sprawie, którą rozstrzygał WSA w Poznaniu chodziło o braki tego zarządzenia w stosunku do wymagań przewidzianych w art. 156 u.p.e.a. Oznacza to, że również organy Prokuratury nie stosują jednolitej praktyki w tym zakresie. Trzeba wskazać, że podstawę prawną przekazania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym do egzekucji administracyjnej w rozpoznawanych przez sądy sprawach stanowił art. 195a ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 90, poz. 557 ze zm.), zwany dalej w skrócie Kkw. W niniejszej sprawie Prokurator Rejonowy przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego wraz z wnioskiem o wykonanie, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na majątku osoby podejrzanej o popełnienie przestępstw z art. 65 § 1 w zbiegu z art. 91 § 1, z art. 7 § 1, z art. 6 § 2 i art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 września 1999r. Kodeks karny skarbowy (j.t. Dz.U. z 2007r. nr 111, poz. 765 ze zm.) zwanej dalej w skrócie Kks, z tytułu grożącego jej środka karnego w postaci przepadku przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa. Postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia 21 listopada 2007r. zostało wydane na podstawie art. 293 § 1 kpk, art. 291 § 1 kpk w związku z art. 113 § 1 Kks, art. 131 § 1 Kks, art. 292 § 1 kpk w związku z art. 747 pkt 1 i 2 kpc w związku z art. 113 § 1 Kks. Zgodnie z art. 113 § 1 Kks w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, jeżeli przepisy Kks nie stanowią inaczej. Kwestię zabezpieczenia majątkowego regulują zatem przepisy kodeksu postępowania karnego oraz przepisy Kks. Zgodnie z art. 291 § 1 kpk zabezpieczenie może dotyczyć grzywny, przepadku przedmiotów, obowiązku naprawienia szkody, nawiązki oraz roszczeń o naprawieniu szkody w mieniu. Przepis art. 131 Kks poszerza te możliwości przez objęcie zabezpieczeniem sankcji majątkowych za wykroczenia skarbowe a także ściągnięcia równowartości przepadku i uiszczenia uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej oraz przepadku osiągniętych korzyści majątkowych lub ściągnięcia ich równowartości. Według art. 292 § 2 zd. 1 kpk zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. W postępowaniu karnym skarbowym zabezpieczenie mienia następuje podobnie jak w kpk, z tym, że niezależnie od tego czy postępowanie to prowadzi finansowy organ postępowania przygotowawczego (którym jest m.in. urząd skarbowy) postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia wydaje zawsze Prokurator (art. 293 § 1 zd. 1 w związku z art. 113 § 1 Kks i art. 122 § 1 Kks). Na postanowienie co do zabezpieczenia przysługuje zażalenie, które rozpoznaje sąd okręgowy w okręgu w którym prowadzi się postępowanie (art. 293 § 2 kpk w związku z art. 113 § 1 Kks). Kodeks karny skarbowy reguluje też postępowanie wykonawcze w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe, stanowiąc w art. 178 § 1, iż do wykonywania orzeczeń w tych sprawach stosuje się odpowiednio przepisy Kkw, jeżeli przepisy Kks nie stanowią inaczej. W świetle Kkw zabezpieczenie, o którym decyduje sąd lub prokurator (art. 293 kpk) wykonywane jest przez komorników sądowych. Na gruncie Kks sytuacja wygląda inaczej. Zgodnie z art. 179 § 2 Kks organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest urząd skarbowy lub organy celne(§ 3 i § 4 art. 179). Przytoczone wyżej regulacje jednoznacznie wskazują na trafność stanowiska Prokuratora Rejonowego, że postępowanie zabezpieczające mające na celu zapewnienie możliwości wykonania wszystkich kar i środków karnych o charakterze majątkowym, grożących za przestępstwa karne skarbowe składa się z faz: rozpoznawczej, która należy do kompetencji Prokuratora i wykonawczej, realizowanej przez urząd skarbowy. Fazą pośrednią jest nadanie postanowieniu prokuratora klauzuli wykonalności przez sąd. W tym postępowaniu urząd skarbowy nie dokonuje zabezpieczenia a jedynie realizuje, przez podjęcie stosownych czynności, postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu. Należy zauważyć, że postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia 21.11.2007r. zawiera elementy niezbędne do bezpośredniego wykonania wskazanego w tym postanowieniu środka egzekucyjnego tj. zajęcia pieniędzy w kwocie 17.320 zł tymczasowo zajętych w dniu 19.11.2007r. przez funkcjonariuszy KWP . W dużej części elementy tego postanowienia odpowiadają wymogom przewidzianym w art. 156 u.p.e.a. Na gruncie u.p.e.a. obowiązek wydania przez wierzyciela zarządzenia zabezpieczenia o treści wskazanej w art. 156 wiąże się z typowym rodzajem obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej. Na ogół wynikają one wprost z przepisów prawa a czuwanie nad ich wykonaniem należy do kompetencji organów administracji publicznej. Jeżeli te przepisy przewidują też możliwość zabezpieczenia obowiązku przed wydaniem decyzji czy postanowienia w postępowaniu administracyjnym, niezbędne jest wydanie zarządzenia zabezpieczenia. "Zarządzenie zabezpieczenia" jest rodzajem tytułu wykonawczego któremu, jak wynika z treści art. 156 u.p.e.a., klauzulę wykonalności nadaje organ egzekucyjny. Wbrew poglądowi Dyrektora Izby Skarbowej nie zachodzi analogia między postanowieniem prokuratora o zabezpieczeniu, zaopatrzonym w klauzulę wykonalności a orzeczeniem sądu, zaopatrzonym w klauzulę, co w myśl art. 26 § 3 u.p.e.a. nie uchyla obowiązku wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Wynika to z treści art. 2 u.p.e.a. Określając obowiązki podlegające wykonaniu w trybie u.p.e.a. ustawodawca wskazał w art. 2 § 1 pkt 5, że egzekucji administracyjnej podlegają również należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Natomiast w art. 2 § 2 u.p.e.a. wskazał, że należności o których mowa w § 1 podlegają zabezpieczeniu w trybie i na zasadach określonych w dziale IV u.p.e.a. tylko w zakresie, w jakim to zabezpieczenie nie zostało uregulowane odrębnymi przepisami. Reasumując, zdaniem Sądu, Prokurator przekazując urzędowi skarbowemu do wykonania wydane na podstawie art. 293 § 1 Kpk w związku z art. 113 Kks postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, zaopatrzone przez sąd w klauzulę wykonalności, nie jest zobowiązany do wydania, na podstawie art. 155a § 1 u.p.e.a. "zarządzenia zabezpieczenia" o treści i w formie wskazanej w art. 156 u.p.e.a. W istocie bowiem stanowiłoby to dublowanie już wydanego przez Prokuratora aktu o zabezpieczeniu a także niedopuszczalne przeniesienie trybu jego zaskarżenia z postępowania karnego na administracyjne. Z tych względów Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska prezentowanego w powołanym wyroku WSA w Poznaniu z dnia 15.11.2007r. sygn. akt I SA/Po 1070/07, w szczególności co do tego, że jedynie z "zarządzenia zabezpieczenia" podejrzany może czerpać wiedzę co do rodzaju należności, okolicznościach faktycznych zabezpieczenia jak i pełnej podstawie prawnej. Postanowienie o zabezpieczeniu te elementy zawiera. Ponadto, postanowienie zawiera też pouczenie o środku i trybie zaskarżenia – zgodnie z art. 293 kpk. "Zarządzenie zabezpieczenia" w postępowaniu administracyjnym jest odpowiednikiem "zarządzenia tymczasowego" wydawanego przez sąd w postępowaniu cywilnym. W postępowaniu karnym odpowiednikiem "zarządzenia tymczasowego" jest postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym. Uznając, że postanowienia organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 2 § 2, art. 155a § 1 i art. 157 § 1 u.p.e.a., co miało wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.