I SA/Ol 162/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2019 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę. Postanowieniem z dnia "[...]" . Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: organ, DIAS) po rozpatrzeniu zażalenia A.B. (dalej zobowiązany, skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", dotyczące uznania za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]"r., o numerach podanych w sentencji postanowienia. Z przedstawionych do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego "[...]" (dalej NUS) prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku A.B., na podstawie 30 tytułów wykonawczych z dnia "[...]"., wystawionych przez Wierzyciela - Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego, obejmujących zaległości podatkowe w łącznej kwocie należności głównej 2.287 zł. z tytułu podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłatę paliwową w związku z powstaniem długu celnego z tytułu przywozu na obszar Unii Europejskiej benzyny w łącznej ilości 870 litrów. Podstawą prawną dochodzenia przedmiotowych należności jest decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]"r. utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją z dnia "[...]". Wszczęcie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]". nastąpiło w dniu "[...]".. na skutek doręczenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia z dnia "[...]"..) o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego. Pismem z dnia 10 lipca 2017r. zobowiązany zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jako podstawę wniesienia zarzutów podał art. 33 § 1 pkt 1 oraz art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019r. poz. 1438) (dalej u.p.e.a.). Zobowiązany wskazał, iż organ celny popełnił błąd w ustaleniach faktycznych. Zaznaczył także, że podczas wyjazdów do Rosji jego celem nie był przewóz paliwa na terytorium Unii Europejskiej, a paliwo było przeznaczone na użytek własny oraz najbliższej rodziny. Organ I instancji postanowieniem z dnia "[...]"r., po uzyskaniu ostatecznego stanowiska Wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, uznał zarzuty: nieistnienia obowiązku wskazanego w tytułach wykonawczych z dnia "[...]".r., (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) za nieuzasadnione. Od powyższego rozstrzygnięcia zobowiązany złożył zażalenie w którym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Zobowiązany zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności dotyczących przedmiotowej sprawy. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) postanowieniem z dnia "[...]" utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie NUS. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności scharakteryzował środek zaskarżenia jakim są zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ omówił zarówno przesłanki wnoszenia zarzutów jak i tryb ich rozpatrzenia. Podkreślał przy tym, że w zakresie rozpatrzenia zarzutów o których mowa wart. 33 § 1 pkt 1- 5 i 7 u.p.e.a., stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. DIAS zaznaczył następnie, że mając na uwadze powyższe, stanowisko wierzyciela w zakresie podnoszonego przez zobowiązanego zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), wiąże nie tylko administracyjny organ egzekucyjny, ale również organ odwoławczy, sprawujący jednocześnie nadzór nad egzekucją administracyjną prowadzoną przez organ egzekucyjny. W konsekwencji, w odniesieniu do zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku stanowiskiem wierzyciela związany był nie tylko NUS ale również DIAS. Jak wywodził w dalszej części swojej argumentacji DIAS zgodnie z treścią art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W związku z powyższym organ egzekucyjny nie badał ani merytorycznej zasadności decyzji określającej obowiązek, ani też wymagalności określonego w decyzji zobowiązania. Analizowanie prawidłowości decyzji, stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego, oznaczałoby w konsekwencji badanie tego, czy zobowiązanie określone decyzją stało się wymagalne. Badanie zatem tej okoliczności w ramach zarzutu opartego na twierdzeniu o nieistnieniu obowiązku stanowiłoby w istocie kontrolę wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a byłoby to niezgodne z treścią art. 29 § 1 u.p.e.a. Podkreślano ponadto, iż postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów ogranicza się do rozpatrzenia zarzutów i nie obejmuje rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją nakładającą na skarżącego egzekwowany obowiązek. DIAS mając na uwadze powyższe wywodził, że NUS po otrzymaniu ostatecznego stanowiska Wierzyciela prawidłowo dokonał oceny wniesionego w fazie wszczęcia egzekucji administracyjnej zarzutu (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) na prowadzone postępowanie egzekucyjne. NUS nie był bowiem uprawniony do weryfikowania okoliczności związanych z wydaniem decyzji stanowiącej źródło dochodzonych w toku postępowania egzekucyjnego należności. DIAS odnosząc się do drugiego z zarzutów zobowiązanego, dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) wskazał, iż stanowisko wierzyciela w zakresie tego zarzutu, nie jest wiążące dla organu egzekucyjnego. Wierzyciel w wydanym rozstrzygnięciu z dnia 31 sierpnia 2018 r. nie wypowiedział się zatem w tej kwestii. Zarzut ten został rozpatrzony, zgodnie z właściwością, przez organ egzekucyjny. W ocenie DIAS organ egzekucyjny prawidłowo ocenił zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zastosowanego zajęcia świadczenia rentowego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.), za nieuzasadniony. Organ egzekucyjny, w myśl przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a., ma obowiązek zastosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków stosuje - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepisy nie określają jednak, które z tych środków są mniej lub bardziej uciążliwe dla zobowiązanego, ocenę w tym zakresie pozostawiając organom egzekucyjnym, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy. DIAS wywodził dalej, że administracyjne postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym, mającym na celu przymusowe wykonanie obowiązków, będącym następstwem zaprzestania lub wstrzymania się zobowiązanego od dobrowolnej zapłaty ciążącego na nim obowiązku. Z analizy akt sprawy wynika, że w przedmiotowej sprawie jedynym zastosowanym środkiem egzekucyjnym w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, na podstawie 30 tytułów wykonawczych z dnia "[...]"r., było zajęcie świadczenia rentowego dokonane zawiadomieniem o zajęciu z dnia "[...]". Czynność okazała się skuteczna. W ocenie organu odwoławczego, w okolicznościach niniejszej sprawy, zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia wypłacanego z organu rentowego był środkiem celowym, zmierzającym do przymusowej realizacji egzekwowanych zaległości i najmniej uciążliwym dla Zobowiązanego. Za zastosowaniem właśnie tego środka egzekucyjnego przemawia oprócz braku innego majątku zobowiązanego, także sposób obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnych, przy zastosowaniu tego środka egzekucyjnego. Należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w egzekucji należności pieniężnych pobiera się za dokonane zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego - opłaty w wysokości 4 % egzekwowanej należności, nie mniej niż 1,40 zł. Opłaty za inne czynności egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym wynoszą odpowiednio: 5 % za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6 % za zajęcie ruchomości, 8% za zajęcie nieruchomości. W związku z powyższym w ocenie organu odwoławczego najmniej uciążliwym, także pod względem finansowym dla zobowiązanego środkiem egzekucyjnym było zajęcie świadczenia rentowego. Ponadto za zastosowaniem w przedmiotowym postępowaniu zajęcia świadczenia rentowego przemawiają również przepisy regulujące ograniczenia w potrącaniu zajęć otrzymywanych z organu rentowego (art. 139 i 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Dz. U z 2018 r. poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którymi potrącenia egzekwowanych należności mogą być dokonywane, do wysokości 25 % świadczenia. Pozostawiono zatem Zobowiązanemu możliwość dysponowania pozostałą kwota otrzymywanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zobowiązany wniósł o uchylenie postanowienia organu odwoławczego i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucał błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na pominięciu okoliczności jednoznacznie wskazujących na fakt, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło nie z winy skarżącego, który cierpi na cukrzycę i uprawdopodobnił fakt, że przekroczenie terminu do złożenia odwołania nastąpiło nie z jego winy. W uzasadnieniu skargi zobowiązany sformułował szereg zastrzeżeń odnoszących się do stanowiącej źródło egzekwowanego obowiązku decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z "[...]". Skarżący wskazywał, iż przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o wadliwe i niekompletne ustalenia faktyczne. Skarżący podnosił także, że na skutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego jego sytuacja życiowa uległa pogorszeniu i jest on pozbawiony możliwości leczenia. Odpowiadając na skargę, DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. wyłącza z kognicji sądu administracyjnego skargę na postanowienia wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W rezultacie kontrola sądowa tych aktów jest realizowana dopiero w razie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru nad organem egzekucyjnym. Stosownie bowiem do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1274/14, Lex nr 1643312, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1321/16, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przystępując do dalszych rozważań, należy wskazać, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności wymienione enumeratywnie w art. 33 § 1 u.p.e.a., przy czym środek ten jest sformalizowany. Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być tylko i wyłącznie: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1 – 7, 9, 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zgodnie natomiast z art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W ocenie Sądu, wbrew argumentom skarżącego, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W szczególności nie można podzielić zarzutu o nieistnieniu obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jak słusznie wskazał organ II instancji, podstawę nałożonego na skarżącego obowiązku stanowiła prawomocna i ostateczna decyzja. Odnosząc się do zarzutu nie istnienia obowiązku DIAS wskazał, że zobowiązany nie uiścił dobrowolnie należności z tytułu podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej w związku z powstaniem długu celnego z tytułu przywozu na obszar Unii Europejskiej paliwa. Źródłem tych należności jest decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]"r., znak: "[...]", utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją z dnia "[...]"r. Wierzyciel - Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w postanowieniu z dnia "[...]"r., uznał zarzut dotyczący nieistnienia egzekwowanego obowiązku za nieuzasadniony. Wierzyciel jednoznacznie wskazał, iż obowiązek wskazany w tytułach wykonawczych, wynika z ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]"r., która funkcjonuje w obiegu prawnym i podlega wykonaniu. Stanowisko Wierzyciela w tym zakresie jest na obecnym etapie postępowania ostateczne. Odnosząc się do wskazanych wyżej okoliczności DIAS wskazał, że organ egzekucyjny jest w tym zakresie związany stanowiskiem wierzyciela. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela przedstawiony wyżej pogląd organu II instancji. Podkreślić należy jedynie, że postępowanie egzekucyjne toczy się w oparciu o funkcjonującą w obrocie prawym ostateczną decyzję administracyjną. W ocenie Sądu dopóki istnieje decyzja zobowiązująca stronę do wykonania określonego w niej obowiązku, nie sposób uznać, że egzekwowany obowiązek nie istnieje. W tej kwestii istotne jest, iż organ ustosunkował się do zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu na podstawie art. 33 §1 pkt 1 u.p.e.a. Z treści ostatecznego postanowienia wynika, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym istnieje oraz został określony zgodnie z przepisami. Zaznaczyć również należy, że z art. 29 §1 u.p.e.a. wynika, iż organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Uznać zatem należy, że przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. nie obliguje, ani też nie uprawnia organu do zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, gdyż oznaczałoby to niedopuszczalne w postępowaniu egzekucyjnym wkraczanie w ustalenia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną. W toku postępowania egzekucyjnego nie bada się zatem sprawy od strony merytorycznej, gdyż powodowałoby to w istocie przekształcenie postępowania egzekucyjnego w trzecią instancję. Do tego celu służą środki dostępne w toku postępowania jurysdykcyjnego zwykłego (odwołanie, zażalenie) bądź nadzwyczajnego – w razie wystąpienia kwalifikowanych wad aktu (m.in. wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego lub o stwierdzenie nieważności decyzji). Stanowiące obowiązek organu egzekucyjnego badanie istnienia obowiązku oznacza zatem sprawdzenie, czy istnieje (tj. czy został wykonany) obowiązek wskazany w tytule wykonawczym. Powołany przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. nie przewiduje natomiast badania zasadności obowiązku podlegającego egzekucji, tj. czy decyzja na mocy której nałożono ten obowiązek, była zgodna z prawem (vide: wyrok NSA z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1508/10, Lex nr 745053, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 26 lipca 2016r., sygn. akt I SA/Sz 73/16, Lex nr 2116111). Reasumując podnieść należy, iż w związku z kontrolą tego rozstrzygnięcia Sąd nie stwierdził, aby działania organów I i II instancji naruszyły przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie tych rozstrzygnięć. Z akt wynika, że organy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły zgłoszony zarzut i dokonały prawidłowej oceny na gruncie obowiązujących przepisów, zaś uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w sposób dokładny i wyczerpujący przedstawia jego podstawy faktyczne i prawne. Podkreślić należy, że środek prawny w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nie służy weryfikacji postępowania administracyjnego w którym orzeczono o obowiązku, lecz jedynie weryfikacji czynności organu egzekucyjnego. Odnosząc się natomiast do zarzutu zobowiązanego, opartego na treści przepisów art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - należy wskazać, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. ustawodawca wymienił środki egzekucyjne stosowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na trzeciej pozycji, w katalogu tych środków, znajduje się egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Wskazany środek egzekucyjny nie jest najbardziej uciążliwy spośród wymienionych przez ustawodawcę. W postępowaniu egzekucyjnym dozwolone jest stosowanie wszystkich środków egzekucyjnych, o ile tylko cel egzekucji (wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku) tego wymaga. Celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, których zobowiązany nie wykonał dobrowolnie (art. 6 § 1 u.p.e.a.). Zwrócić należy uwagę, że strona, podnosząc zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, nie wskazała innego składnika swojego majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby skutecznie dochodzić egzekwowanych należności. Ponadto wskazać należy, że organy słusznie wskazywały, iż egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, jest biorąc pod uwagę sposób naliczania kosztów egzekucyjnych korzystniejsza dla zobowiązanego od innych środków egzekucyjnych, jakie mogły by zostać ewentualnie zastosowane. Jak słusznie wywodziły organy w egzekucji należności pieniężnych pobiera się za dokonane zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego - opłaty w wysokości 4 % egzekwowanej należności, nie mniej niż 1,40 zł. Opłaty za inne czynności egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym wynoszą odpowiednio: 5 % za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6 % za zajęcie ruchomości, 8% za zajęcie nieruchomości. W związku z powyższym zastosowanego środka egzekucyjnego nie można uznać za nadmiernie uciążliwy. Reasumując wskazać należy, iż prawidłowo organ egzekucyjny uznał za niezasadne zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z powyższych przyczyn, nie stwierdzając aby w związku z wydaniem zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia przez organ prawa materialnego lub procesowego, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.