I SA/Ol 167/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku postanawia: 1/ przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, 2/ odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. S.M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub doradcy podatkowego na etapie doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu go do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległego podatku. Wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, że otrzymuje rentę w wysokości 1.213 zł netto, w skład jego majątku wchodzi mieszkanie w E. o pow. 49,2 m² oraz pustostany po działalności rzemieślniczej. Stwierdził, że posiadane przez niego nieruchomości w P. przy ul. A. 3 bezskutecznie próbował kilkanaście razy sprzedać. W rubryce 6 formularza, w której należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną mieszkającą w E., bowiem on mieszka na poddaszu użytkowym w P. przy ul. A. 3. Do wniosku m.in. dołączono kserokopię: zestawienia średnich miesięcznych wydatków w 2013r., potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy skarżącego w P. przy ul. A. 3, nakazu płatniczego na łączne zobowiązanie pieniężne za 2014r., wyciągu z rachunku bankowego w banku A. za okres od 1 lipca 2013r. do 3 marca 2014r.. Po wezwaniu skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w piśmie z dnia 28 marca 2014r. skarżący powtórzył przedstawioną już przy wniosku PPF tabelę określającą średnie miesięczne wydatki, których wysokość w zależności od pory roku waha się w granicach od 1.359 zł (latem), 1.729 zł (wiosną i jesienią) do 2.079 zł (zimą). Podkreślił, że wydatki miesięczne są wyższe niż dochody, dlatego też musi rezygnować z opłacenia niektórych kosztów. Dodał, że najtrudniejsza jest sytuacja dotycząca wydatków na podatek od nieruchomości, gdzie zadłużenie na dzień 03.02.2014r. wynosi łącznie 7.009 zł. i systematycznie wzrasta (12 zł na dobę). Oświadczył, że obecnie najważniejszy dla niego jest stan zdrowia i w związku z tym uzyskał skierowanie na leczenie sanatoryjne. Z uwagi na brak środków finansowych nie może poddać się operacji kręgosłupa, której koszt określił na kwotę 120.000 zł. Podtrzymał oświadczenie o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa z żoną, która zamieszkuje samodzielnie w mieszaniu położonym w E. i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wskazał, że nie zna dokładnie dochodów żony, jedynie przypuszcza, że pobiera ona emeryturę w wysokości około 1.400 zł. Wyjaśnił, że żona wymaga rehabilitacji po przebytym wypadku w pracy i orzeczonym 70% uszczerbku na zdrowiu. Odpowiadając na wezwanie w zakresie przedstawienia wniosków na zawarte polisy ubezpieczeniowe wyjaśnił, że majątek w postaci nieruchomości nie jest ubezpieczony. Posiada jedynie obowiązkowe ubezpieczenie OC w związku z posiadanym samochodem osobowym, nie przedstawił jednak kopii wniosku na polisę. Odnosząc się do posiadanego majątku stwierdził, że nie posiada środków trwałych o wartości powyżej 3.000 euro. Posiadane nieruchomości związane z działalnością gospodarczą obecnie stanowią pustostany. Skarżący nie podał ich przybliżonej wartości, stwierdził, że nie jest w stanie wycenić posiadanych nieruchomości. Maszyny i urządzenia zamortyzowały się, ich wartość skarżący określił jako wartość złomu. Oświadczył, że działalności gospodarczej nie wyrejestrował, jednak jej nie prowadzi. Załączył: faktury zakupu towarów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2013r. i 2014r., wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1.01.2014r. do 18.03.2014r. i za okres od 01.07.2013r. do 31.12.2013r. zestaw deklaracji VAT -7 w tym deklaracje VAT-7 za grudzień 2013r. i styczeń, luty 2014r. wraz z wnioskami o zwrot różnicy podatku w wysokości 332 zł za 12.2013r. i 174 zł za 02.2013r. w terminie 25 dni, PIT-40A za 2013r., oraz inne dokumenty dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej, szereg dokumentów dotyczących własnego stanu zdrowia oraz żony, zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie z dnia 27.01.2014r., zawiadomienie o wszczęciu egzekucji w stosunku do niego z dnia 21.01.2014r. wraz z korespondencją prowadzoną przez wnioskodawcę odnośnie wszczętej egzekucji. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014r., sygn. akt I SA/Ol 167/14 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Podał, że skoro nie wypełnił wymogu przedstawienia swej sytuacji materialnej na etapie rozpatrywania wniosku przez Referendarza sądowego, to obecnie chce ten brak uzupełnić. Skarżący wyjaśnił, że ze względu na stan zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, chociaż jej nie wyrejestrował. Podniósł, że nie ma kupca na posiadane nieruchomości i nie umie podać realnej ich wartości. Wskazał również, że od 22 kwietnia do 13 maja 2014r. był w sanatorium i w związku z tym musiał opłacić koszty pobytu w wysokości 686,10 zł oraz opłatę miejscową w wysokości 84 zł, przy czym zrezygnował z dodatkowo płatnych zajęć na basenie i telewizji. Składający sprzeciw przedstawił ponadto obszerną argumentację sprowadzającą się do wyjaśnień o życiowych przyczynach złej sytuacji materialnej, w której się obecnie znalazł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwana dalej; ustawa p.p.s.a.). Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 ustawy p.p.s.a.., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 246 § 1 pkt 2 art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie, a jedynie w sytuacji, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010r., sygn. II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010r., sygn. II FZ 156/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych w Internecie, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powołanego wyżej przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca powinien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Okoliczności przedstawione przez skarżącego w formularzu PPF, jak również wynikające z przedłożonych przez niego oświadczeń, wyjaśnień i kopii dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w sposób wystarczający uprawdopodobnił, że poniesienie kosztów sądowych, na które składają na obecnym etapie postępowania się koszty wpisu sądowego w wysokości po 500 zł w niniejszej sprawie, jak też w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 168/14 (razem 1.000 zł), przekracza jego możliwości finansowe. Z przedstawionej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego wynika, że otrzymuje on rentę w wysokości 1.213 zł netto, z której komornik sądowy dokonuje potrąceń w prowadzonej egzekucji. Ponadto nie odnotowuje przychodu w działalności gospodarczej, której wprawdzie nie wyrejestrował, ale nie prowadzi jej już ze względu na zły stan zdrowia. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie w E. o pow. 49,2 m² oraz pustostany w P. i S., które bezskutecznie próbował sprzedać. Mieszkająca w E. żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1.400 zł, ale nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego razem ze skarżącym, który mieszka w P.. Comiesięczne wydatki skarżącego na wyżywienie, leczenie, dojazdy, paliwo samochodowe, telefony, gaz butlowy, opał-ogrzewanie, kredyt, ½ czynszu w SM, rachunek bankowy, ubezpieczenie, artykuły biurowe, opłaty pocztowe, środki chemiczne i higieniczne, wodę, energię elektryczną w zależności od pory roku wynoszą łącznie od 1.359 zł do 2.079 zł. Poza tym z tytułu podatku od nieruchomości zadłużenie skarżącego na dzień 31 marca 2014r. wynosi łącznie 7.009 zł. Nadto szczególnym wydatkiem poniesionym w ostatnim okresie była konieczność partycypacji w kosztach pobytu na leczeniu sanatoryjnym w wysokości 686,10 zł oraz opłata miejscowa w wysokości 84 zł. Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, że skarżący znajduje się w sytuacji, w której poniesienie przez niego pełnych kosztów postępowania nie jest możliwe bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Zasadne jest zatem przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast przedstawiona sytuacja wnioskodawcy nie przekonuje do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i ustanowienia dodatkowo na jego rzecz profesjonalnego pełnomocnika, gdyż strona nie znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym bardziej, że udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest niezbędny do rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji, który dokonuje całościowej kontroli legalności zaskarżonego aktu, bezczynności lub przewlekłości postępowania, bez względu na argumentację podniesioną przez stronę skarżącą. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.