I SA/Ol 181/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2009r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2010 r. skarżąca M. S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 2000 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości 942,61 zł, z której potrącana jest kwota 200 zł miesięcznie zajęta przez komornika tytułem wierzytelności na rzecz Gminy "[...]". Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa "[...]" wraz ze stanowiącym jego integralną część Pałacem "[...]" (powierzchnia gruntu 3860 m2) oraz nieużytkowanym wiatrakiem - obie nieruchomości wpisane są do rejestru zabytków województwa "[...]". Ponadto wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 1165,98 ha, na którą składają się: użytki rolne – 1104,46 ha, nieużytki – 29,32 ha, lasy – 31,63 ha oraz grunty pozostałe – 0,57 ha. Skarżąca podniosła, iż Pałac i wiatrak są w złym stanie i wymagają remontu. Jako stan oszczędności skarżąca wykazała kwotę 18 zł na rachunku rozliczeniowym. Innego majątku nie wykazała. Ponadto z treści skargi wynika, iż wnioskodawczyni nabyła wyżej opisaną nieruchomość w marcu 2001r. i od tego też czasu dzierżawi tę nieruchomość A. O. Z tytułu dzierżawy nie otrzymuje czynszu dzierżawnego, który wynosi 12.000 zł rocznie. Dzierżawca zobowiązany jest kwotę czynszu przekazywać na konto Agencji Nieruchomości Rolnych tytułem spłaty zadłużenia w związku z kupnem nieruchomości przez skarżącą. Obecnie czynsz zajęty jest na poczet postępowania egzekucyjnego. Gospodarstwo wydzierżawione zostało na czas określony tj. do 30.09.2010r. Argumentując wniosek skarżąca wskazała również, iż posiada zadłużenie wobec Gminy "[...]" z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 433.334,94 zł. Podniosła również, iż jest osobą starszą, ma 86 lat, jest po leczeniu onkologicznym, po pobycie na oddziale Intensywnej Opieki Medycznej, po zabiegu koronografii i wentrykulografii oraz po operacji oczu. Z treści skargi wynika również, iż miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania, skarżąca nie posiada tytułu własności do zamieszkiwanego lokalu, wynoszą 250-300 zł, natomiast wydatki na lekarstwa to kwota rzędu 150 -200 zł miesięcznie. Rozstrzygając złożony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Rozpoznając przedmiotowy wniosek stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swego utrzymania. Przede wszystkim wskazać należy, iż wnioskodawczyni jest właścicielką znacznego majątku nieruchomego. W 2001r zakupiła od Agencji Nieruchomości Rolnych majątek w postaci: gospodarstwa "[...]" wraz ze stanowiącymi jego integralną część zabytkami - Pałacem "[...]" i wiatrakiem oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1165,98 ha. Posiadany majątek musi zostać uwzględniony przy badaniu ogólnej sytuacji finansowej. Zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek nieruchomy jest tak znaczny. Kierując się doświadczeniem życiowym można uznać, że nieruchomości te są dużej wartości. Stwierdzenie to uzasadnia powierzchnia nieruchomości oraz walor zabytkowy majątku, jak również potencjalne możliwości zarobkowe tego typu obiektów. Ponadto w skład nieruchomości rolnej wchodzi 1104,46 ha użytków rolnych. O wielkości majątku nieruchomego świadczy również wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości. Posiadanie takiego majątku stwarza możliwość uzyskania dodatkowych środków finansowych poprzez jego wynajęcie, dzierżawę na bardziej korzystnych warunkach, czy też częściową sprzedaż. Dlatego też, biorąc pod uwagę majątek skarżącej w postaci wyżej opisanej nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Wykazywane przez skarżącą zobowiązanie w postaci zadłużenia wobec Agencji Nieruchomości Rolnych z tytułu zakupu nieruchomości nie oznacza jeszcze, że nie może ona ponieść kosztów sądowych związanych z wpisem sądowym. Przeciwnie wnioskodawczyni posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto majątek wnioskodawczyni został zwiększony o uzyskaną kwotę pożyczki i tym samym to sama skarżąca winna tak rozsądnie zawierać tego typu umowy, aby spłata zadłużenia nie stanowiła nadmiernego obciążenia co do kosztów utrzymania skarżącej. Dodać również należy, że ponoszenie wydatku związanego ze spłatą zaciągniętego zadłużenia nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Niezrozumiałym bowiem jest, aby skarżąca spłacała inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żądała by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Odnosząc się natomiast do obciążającego skarżącą zobowiązania wobec Gminy "[...]" z tytułu podatku od nieruchomości stwierdzić należy, iż okoliczność ta nie skutkuje automatycznie koniecznością zwolnienia jej od kosztów sądowych. Biorąc bowiem pod uwagę rodzaj i wysokość zobowiązania wskazać należy, iż wiąże się ono w sposób racjonalny i nierozerwalny z posiadanym przez wnioskodawczynię majątkiem. Rozpoznający niniejszy wniosek nie kwestionuje, iż dochody skarżącej nie są wysokie, jak również, iż jako starsza osoba ma ona problemy ze zdrowiem, jednakże okoliczności niniejszej sprawy tj. stan majątkowy wnioskodawczyni nie pozwala uznać, iż spełnia ona przesłanki umożliwiające przyznanie prawa pomocy (art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Stanowiska w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie zmienia również okoliczność, iż skarżąca zobowiązana będzie do uiszczenia wpisów sądowych w kolejnych dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( I SA/Ol 180/10, I SA/Ol 181/10) – łącznie w czterech. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.