I SA/Ol 186/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego; 2. umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2012r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem dzieci. Prowadzi działalność gospodarczą z której uzyskuje dochód w wysokości 1.500 zł. Żona skarżącego nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Skarżący nie posiada żadnego majątku: nieruchomości zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych powyżej 3.000 euro. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie posiada środków na ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Dodał również, iż jego żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Pismem z dnia 26 kwietnia 2013r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu (budynku), w którym skarżący zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal, budynek ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie – podania więzi jakie łączą go z osobą u której zamieszkuje, lub inne), - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont (firmowych i prywatnych) za ostatnie trzy miesiące (styczeń - marzec 2013r.), posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź oświadczenia o braku powyższych, - zeznania podatkowego za rok 2012, - wyciągu z księgi przychodów i rozchodów określającego wysokość uzyskanego przychodu, poniesionych kosztów oraz wysokości dochodu za rok 2012, - ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2012, - deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, czynsz, wynajem, telefon, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty leczenia, lekarstw, koszty eksploatacji samochodu, raty pożyczek, kredytów, alimentów – stosownie do oświadczenia z dnia 6 marca 2013r. złożonego do ZUS – skarżący posiada takie zobowiązania itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy, podania jej zakresu i wysokości oraz uprawdopodobnienia, że osoby te są w stanie udzielać takowej pomocy, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący lub członkowie jego rodziny korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), przedłożenia odpowiednich decyzji w tym przedmiocie, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia od kiedy (data) żona skarżącego jest osobą bezrobotną, czy jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedłożenia odpowiedniego zaświadczenia w tym zakresie z PUP w tym czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych i w jakiej wysokości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie rozbieżności dotyczących posiadanych przez skarżącego ruchomości; w formularzu wniosku PPF z dnia 23.04.2013r. skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, natomiast w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej złożonym w ZUS w dniu 6 marca 2013r. wyjaśnił, iż jest właścicielem samochodów Opel "[...]" oraz Toyota "[...]", ponadto z zaskarżonej decyzji wynika, iż skarżący jest również właścicielem innych pojazdów (Opel "[...]",Suzuki "[...]", przyczepa ciężarowa "[...]") i współwłaścicielem samochodu Peugeot "[...]". W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 10 maja 2013r. skarżący oświadczył, iż w nieruchomości w której zamieszkuje posiada jedynie udział, w związku z nabyciem spadku, a kwestia współwłasności nie została jeszcze uregulowana. Wskazał również, iż nie posiada żadnych polis ubezpieczeniowych na życie, nie uzyskuje dodatkowych dochodów z tytułu prac dorywczych czy sezonowych. Ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, jednak nie może w chwili obecnej zakończyć prowadzonej działalności, gdyż wiązałoby się to ze zwolnieniem osób pracujących u wnioskodawcy. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest ewentualny zysk jaki uda się osiągnąć z prowadzonej działalności gospodarczej. Do pisma załączono następujące dokumenty źródłowe: PIT – 36 za 2012r., PIT/B za 2012r, kserokopię podsumowania z księgi przychodów i rozchodów za 2012r. kserokopię Deklaracji VAT -7 za styczeń, luty, marzec 2013r. Postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu ustanowienia radcy prawnego. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem referendarza sądowego skarżący złożył sprzeciw podnosząc, iż uzupełnił wszystkie dokumenty i braki do uzupełnienie których był wzywany. Podkreślił, że faktycznie od kilku miesięcy odnotowuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże nie jest on w stanie zakończyć jej prowadzenia, albowiem wiązałoby się to z koniecznością poniesienia kar umownych. Wskazał, iż w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymanie jego i jego małżonki jest obrót z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z którego stara się regulować bieżące zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, iż w niniejszej sprawie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże skarżący nie złożył w zakreślonym terminie części żądanych dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego. Oceniając zatem sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy jedynie na podstawie złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia oraz części przedłożonych dokumentów, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący o możliwości wezwania strony do przedstawienia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, nakłada na nią obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów musi mieć zatem wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (p. B.Dauter, S.Babiarz, M.Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis – Nexis, Warszawa 2007, s. 244). Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem Sądu. Jak podkreślano już w dotychczasowym orzecznictwie, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX – nr 220289). W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca pomimo wezwania nie przedstawił części dokumentów m.in. dodatkowych oświadczeń wyjaśniających jakie ponoszone są miesięczne wydatki związane z utrzymaniem jego i czteroosobowej rodziny, nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Wskazać należy, iż Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Wnioskodawca nie przedstawił również wykazów z rachunków bankowych, których analiza umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Nie wyjaśniono również, czy członkowie rodziny skarżącego korzystają z pomocy odpowiednich ośrodków pomocy społecznej. Skarżący czy jego rodzina nie ma co prawda obowiązku korzystania z tego typu pomocy, jednakże w tak trudnej jak wykazuje wnioskodawca sytuacji, gdzie wysokość uzyskiwanych dochodów może nie wystarczać na zaspokojenie elementarnych potrzeb, nie byłoby to nieuzasadnione i mogłoby wpłynąć na polepszenie bytu rodziny. Skarżący nie przedłożył również, dokumentu potwierdzającego, że jego żona zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna w odpowiednim urzędzie pracy i nie pobiera z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Samo powoływanie się na tę okoliczność w formularzu wniosku PPF, nie jest wystarczające dla uzasadnienia trudnej sytuacji materialnej. Nie wyjaśniono także rozbieżności w zakresie posiadanych przez skarżącego ruchomości. W formularzu wniosku PPF z dnia 23 kwietnia 2013r. skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, natomiast w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej złożonym w ZUS w dniu 6 marca 2013r. wyjaśnił, iż jest właścicielem samochodów Opel "[...]" oraz Toyota "[...]", ponadto z zaskarżonej decyzji wynikało, iż skarżący jest również właścicielem innych pojazdów (Opel "[...]", Suzuki "[...]", przyczepa ciężarowa "[...]") i współwłaścicielem samochodu Peugeot "[...]". Wyjaśnienie kwestii posiadanych przez skarżącego składników majątku ruchomego miało istotny wpływ na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Nie przedłożono również ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia, które ujawniłyby jakie składniki majątkowe posiada skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu informację do przedstawienia których skarżący był wzywany były niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku. Sąd pragnie zaznaczyć, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżący utrudnił dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, stwierdzić natomiast należy, że dane i oświadczenie zawarte w formularzu PPF oraz części dokumentów rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe dane nie mogą stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. W niniejszej sprawie nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez niego, ale i w ewentualnie węższym, zakresie. Postawa wnioskodawcy, który nie przedstawił części dokumentów i oświadczeń, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości się kształtuje jego sytuacja majątkowa oraz, czy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Końcowo podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa zaś, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. To w interesie wnioskodawcy leży złożenie wszystkich możliwych dokumentów oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za przychylnym ustosunkowaniem się do złożonego wniosku. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu, zadaniem Sądu. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, która skarży działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z regulacji tej wynika zatem, że wnioskująca, wnosząc skargę na decyzję wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, była i pozostaje zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi z mocy samego prawa. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił wnioskodawcy ustanowienia radcy prawnego, natomiast postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył.