I SA/Ol 19/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2010 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"r. , nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 300 (trzysta) złotych; II. w pozostałej części wniosek oddalić. Skarżąca I. S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż I.S.utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3200 zł brutto oraz z tantiemów z tytułu praw autorskich w wysokości 320 zł brutto. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem małoletnich dzieci. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 50 m2 oraz samochodu marki Nissan rocznik 2002 o wartości rynkowej 22.000 zł. Nie posiada innego majątku: nieruchomości, ruchomości oraz zasobów pieniężnych. Wyjaśniła także, iż dzieci nie posiadają żadnego majątku. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, że samotnie wychowuje dwójkę dzieci. Jej wynagrodzenie jest zajęte przez organ egzekucyjny w wyniku czego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.200 zł. Całkowicie zajęte są również tantiemy z tytułu praw autorskich. Określiła miesięczne wydatki utrzymania rodziny w sposób następujący: opłata za przedszkole 100 zł, lekarstwa około 250 zł, koszty utrzymania mieszkania 360 zł, wydatki na wyżywienie 500 zł. Nie posiada żadnych innych źródeł dochodu. Dzieci pomimo wyroku nie otrzymują alimentów z powodu braku możliwości ustalenia miejsca pobytu ich ojca. Podała, iż w toku jest sprawa o niealimentację. Podniosła również, iż ojciec dzieci okradł ją w maju 2007r. i uciekł, prawomocny wyrok nakłada na niego zwrot mienia, jednakże do chwili obecnej skarżąca nie otrzymała żadnych pieniędzy. Pismem z dnia 15.02.2010r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: szczegółowych miesięcznych wydatków w tym rat kredytów i pożyczek, wyjaśnień czy korzysta z innych form pomocy, wyjaśnień w jaki sposób wydatkowała kwotę 305.000,00 zł ze sprzedaży domu w 2006r., przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, wyjaśnień w zakresie posiadania rachunków bankowych, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy, oświadczenia w zakresie posiadania ewentualnych polis ubezpieczeniowych. W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni szczegółowo wykazała następujące koszty utrzymania rodziny: opłaty za gaz (80 zł), olej opałowy (2300zł-rocznie), drewno (700 zł -rocznie), wodę (21,32 zł), telefon stacjonarny (80 zł), telefon komórkowy (50 zł) podatek od nieruchomości (116 zł –rocznie), energię (50 zł), wyżywienie (ok. 800 zł), koszty leczenia jej i dzieci ( ok. 250 zł), środki czystości (ok. 10 zł), samochód eksploatacja (100 zł), ubezpieczenie (488 zł –rocznie), przedszkole (100 zł , w marcu 56,4 zł), karta kredytowa (19 zł). Na większość wydatków zostały przedłożone faktury i odpowiednie dokumenty (k.36-45). Ponadto skarżąca oświadczyła, iż w ostatnim czasie ze względów finansowych nie kupowała odzieży, zaopatruje się w używane ubrania od znajomych i rodziny. Odnośnie wydatkowania kwoty uzyskanej ze sprzedaży domu skarżąca wyjaśniła, iż kwota ta została przeznaczona w większości na kapitalny remont mieszkania, które zakupiła od gminy. Natomiast kwotę 100.000,00 zł ukradł ojciec jej dzieci. Wnioskodawczyni wyjaśniła także, iż trzykrotnie otrzymała zasiłek celowy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na łączną kwotę 240 zł. Nie otrzymuje stałego zasiłku z pomocy społecznej. Korzysta z pomocy rzeczowej rodziny i przyjaciół w zakresie posiłków i ubrania. Dzieckiem nieobjętym opieką przedszkolną zajmuje się babcia. Skarżąca wyjaśniła, że posiada jedynie bankowy rachunek rozliczeniowy, nie posiada lokat bankowych ani żadnych oszczędności. Wyjaśniła, iż jej dzieci posiadają polisy ubezpieczeniowe, które w całości dobrowolnie finansowane są przez ich babcię (206 zł). Skarżąca przedłożyła również zaświadczenie o wynagrodzeniu, z którego wynika, iż miesięcznie otrzymuje ona kwotę 1.499,17 zł (k. 48), po potrąceniu komorniczym w wysokości 808 zł. Przedłożyła też odpisy zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia u pracodawcy na kwotę 49.106,64 zł (k.49-50). Postanowieniem z dnia "[...]"r., sygn. akt I SA/Ol 19/10 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym nie zgodziła się z postanowieniem referendarza. Nadto podkreśliła, że nie posiada oszczędności, a samochód służy jej jako środek rehabilitacyjny, gdyż jest osobą posiadającą II grupę inwalidzką. Do sprzeciwu dołączyła wyciąg z rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącą sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art.246§ 1 pkt 2 w/w ustawy, jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony. Opisana we wniosku sytuacja majątkowa i rodzinna I.Sokołowskiej przekonuje w części o braku możliwości pokrycia wiążących się z procesem kosztów postępowania sądowego, czyli opłat i wydatków sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym. Oceniając sytuację materialną skarżącej, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego ponad kwotę 300 zł. Wprawdzie skarżąca wykazała, że jej wynagrodzenie za pracę w części zajęte jest tytułami egzekucyjnym, jednak posiada ona mieszkanie, samochód, stabilną sytuację bytową oraz regularność uzyskiwanych dochodów. W ocenie Sądu skarżąca może ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wpis sądowy w wysokości 300 zł. Sąd oddalił wniosek skarżącej w pozostałej części. Wskazać bowiem należy, iż okolicznościami uzasadniającymi przyznanie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu są zła sytuacja materialna, ewentualnie nieporadność życiowa, poważne dolegliwości związane ze stanem zdrowia. Sytuacja taka nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Z pism skarżącej wynika, że bardzo dobrze zna ona okoliczności faktyczne i prawne sprawy, potrafi bronić swoich interesów. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowodaministracyjnego przed wydaniem wyroku nie jest wymagany przymus adwokacki, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście, bądź przez ustanowienie pełnomocnika, np. matkę. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.