I SA/Ol 190/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2009 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku Dyrektora Izby Celnej o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I SA/Ol 190/09 i wstrzymania wykonania postanowienia w sprawie ze skarg Spółki A z siedzibą w P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]", z dnia "[...]", Nr "[...]", z dnia "[...]", Nr "[...]", z dnia "[...]", Nr "[...]", z dnia "[...]", Nr "[...]", z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, określenia uzupełniającej kwoty długu celnego oraz podatku od towarów i usług postanawia 1) przywrócić Dyrektorowi Izby Celnej termin do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I SA/Ol 190/09, w części dotyczącej zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2 sentencji postanowienia); 2) wstrzymać wykonanie pkt 2 postanowienia z dnia 28 kwietnia 2009 r. Wnioskiem z dnia 4 czerwca 2009 r. Dyrektor Izby Celnej zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 kwietnia 2009 r., o sygn. akt I SA/Ol 190/09, w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Do wniosku dołączono zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że wymienione postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego, zawierające orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania, zostało wydane na posiedzeniu niejawnym. Powołując treść art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., organ wskazał, że jako strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego, winien być pouczony o przysługujących mu środkach zaskarżenia, sposobie i terminie ich wniesienia od orzeczeń wydanych na posiedzeniu niejawnym. Tymczasem przesłane wraz z odpisem postanowienia pouczenie zawierało jedynie informację o możliwości wniesienia od powyższego postanowienia skargi kasacyjnej w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia stronie. Brak było natomiast odrębnego pouczenia w przedmiocie możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie w części dotyczącej zwrotu kosztów postępowania. Organ podkreślił jednocześnie, że zarówno wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, jak i samo zażalenie, wniósł we wskazanym w pouczeniu terminie 30 – dniowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z powyższego wynika, iż wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma rację bytu jedynie wówczas, gdy termin ten nie został zachowany. Zatem, oceniając zasadność takiego wniosku, w pierwszej kolejności należy ustalić czy faktycznie doszło do uchybienia terminu, o którego przywrócenie wnosi strona postępowania. W niniejszej sprawie postanowienie o umorzeniu postępowania i zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz strony skarżącej wydane zostało w dniu dnia 28 kwietnia 2009 r., a następnie doręczone organowi administracji publicznej w dniu 6 maja 2009 r. Natomiast zażalenie na rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania sądowego wraz wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia złożone zostało w dniu 4 czerwca 2009 r. Z przepisów p.p.s.a. wynika, iż skarga kasacyjna przysługuje od wyroków i orzeczeń kończących postępowanie w sprawie, w tym m.in. od postanowienia o umorzeniu postępowania sądowego. Zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Stosownie zaś do art. 194 § 1 pkt 9 i § 2 p.p.s.a. zażalenie przysługuje na postanowienie, którego przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeśli strona nie wnosi skargi kasacyjnej. Termin do wniesienia zażalenia jest siedmiodniowy i liczy się od dnia doręczenia postanowienia. Treść pouczenia doręczonego stronie wraz z odpisem postanowienia z dnia 28 kwietnia 2009 r. w sposób oczywisty wskazuje, że pouczono ją jedynie o możliwości zaskarżenia postanowienia skargą kasacyjną. Biorąc pod uwagę to, że postanowienie o umorzeniu postępowania wydane na skutek autokontroli dokonanej przez organ administracji nie było jedynym rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 2009 r., rozważenia wymagało czy doręczone pouczenie odnosi się w jednakowym stopniu do umorzenia, jak i do kosztów postępowania sądowego, o których zwrocie na rzecz strony skarżącej orzeczono. Zwrócić należy uwagę, iż rozstrzygnięcie o kosztach procesu jest zaskarżane (implicite) skargą kasacyjną wtedy, gdy zostanie ona skierowana jednocześnie przeciwko orzeczeniu co do istoty sprawy. Żądanie zwrotu kosztów ma charakter wyłącznie akcesoryjny w stosunku do żądań co do istoty sprawy. Zasadność tego żądania jest bowiem oceniana przy uwzględnieniu wyniku sprawy. Jednakże ze względu na fakt, iż sąd w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie ma obowiązek rozstrzygnąć także o kosztach postępowania sądowego, to pouczenie o sposobie i terminie do wniesienia środka zaskarżenia orzeczenia powinno także uwzględniać fakt, że strona może zaskarżyć wyłącznie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania stosownie do art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. Uznając, iż wystosowane w niniejszej sprawie do strony pouczenie było niekompletne, bowiem nie przewidywało możliwości zaskarżenia przez stronę wyłącznie postanowienia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, Sąd zajął jednocześnie stanowisko, iż błędne pouczenie w tym przedmiocie nie może prowadzić do nierespektowania bezwzględnie obowiązujących przepisów określających wymagania dla danego środka zaskarżenia (zob. postanowienie SN z dnia 11 marca 2003 r., sygn. akt V CZ 16/03, Lex nr 351197, postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2005 r., sygn. akt III PZ 11/05, OSNP 2006/11-12/186, Lex nr 182760). Należy wyjaśnić, że termin do wniesienia zażalenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania wynosi siedem dni od dnia doręczenia stronie orzeczenia. Jest to termin ustawowy, co oznacza, że nie może być ani przedłużony, ani skrócony (art. 84 p.p.s.a.). Zatem, uznać należy, że niepełne pouczenie strony o terminie zaskarżenia postanowienia z dnia 28 kwietnia 2009 r. nie mogło spowodować przedłużenia terminu do wniesienia zażalenia do wskazanego w tym pouczeniu terminu 30 – dniowego, przewidzianego dla złożenia skargi kasacyjnej. Zażalenie wniesione po upływie 7 dni od dnia doręczenia stronie odpisu postanowienia uznać należy więc za złożone po upływie przepisanego terminu. Natomiast siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., nie został przekroczony, bo nie przestała istnieć przyczyna uchybienia terminu. Błędne, czy raczej niepełne, pouczenie strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika może być podstawą zgłoszenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności (p. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 246/08, Lex nr 479292). Powinnością sądu było bowiem, stosownie do art. 163 § 2 zd. 3 p.p.s.a., prawidłowe i kompletne pouczenie strony, występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym. Stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest także stosownie do art. 32 p.p.s.a. organ administracji publicznej, dysponujący zwykle profesjonalną obsługą prawną. Jednakże uznać należy, że w sytuacji, gdy na etapie postępowania sądowego organ nie był reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego, to treść nałożonego na sąd obowiązku wynikającego z art. 163 § 2 p.p.s.a. jest aż nadto oczywista. Podnieść również należy, iż strona działająca w zaufaniu do udzielonego jej przez sąd pouczenia nie powinna ponieść z tego tytułu ujemnych konsekwencji. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia należy również wskazać na treść art. 6 p.p.s.a, który stanowi, iż sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Na gruncie stanowiącego odpowiednik powołanej wyżej regulacji prawnej przepisu art. 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1571), wyrażono pogląd, iż przepis ten nie nakłada na sąd powinności szczegółowego instruowania strony występującej w sprawie bez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym co do wszelkich możliwych jej zachowań, lecz tylko obowiązek udzielania wskazówek potrzebnych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i gwarancji prawa strony do obrony (p. wyrok SN z dnia 13 lipca 2000 r., sygn. akt II UKN 639/99, OSNP 2002/3/78, Lex nr 45361). Podobną tezę przedstawiono również w postanowieniu NSA z dnia 20 lipca 2006 r. o sygn. akt II FSK 1025/05, Lex nr 294191), w którym Sąd podkreślił, że z art. 6 p.p.s.a. nie wypływa obowiązek szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań, w szczególności alternatywnych. Podnieść jednakże należy, iż przepis art. 6 p.p.s.a. ma charakter generalnej dyrektywy postępowania sądu, na co wskazuje również zawarty w nim zwrot "sąd powinien (...) udzielać stronom (...) potrzebnych wskazówek". Tymczasem konkretne obowiązki z tego zakresu zostały nałożone na sąd lub przewodniczącego wydziału przez poszczególne przepisy ustawy p.p.s.a., np. obowiązek pouczenia stron o środkach zaskarżenia wynika w niniejszej sprawie bezpośrednio z art. 163 § 2 zd. 3 p.p.s.a. Uznać zatem należy, iż przepis ten określa sytuację, w której sąd dokonuje pouczenia z urzędu – bez jakiejkolwiek aktywności strony – przy czym musi być to pełne pouczenie . Reasumując, strona nie została prawidłowo pouczona o terminie do wniesienia zażalenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania. Złożyła je natomiast we wskazanym w pouczeniu terminie 30 – dniowym do wniesienia skargi kasacyjnej. W tych okolicznościach Sąd uznał, że wnioskodawca uchybił terminu do wniesienia zażalenia bez swojej winy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Wobec przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, Sąd na podstawie art. 89 p.p.s.a. orzekł o wstrzymaniu wykonania pkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I SA/Ol 190/09, w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego.