I SA/Ol 192/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Sekretarz sądowy Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014r. sprawy ze skarg M. P. i J. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]", nr "[...]" w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności solidarnej członka zarządu spółki akcyjnej za zaległości podatkowe spółki 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) określa, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących po 757 (siedemset pięćdziesiąt siedem ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonymi decyzjami z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołań M. P. i J. P., utrzymał w mocy dwie decyzje Prezydenta Miasta podjęte w dniu "[...]", o tych samych numerach: "[...]", w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki akcyjnej za zaległości spółki w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami. Z otrzymanych akt podatkowych i uzasadnień wydanych decyzji wynika następujący stan sprawy. Decyzjami z dnia "[...]" Prezydent Miasta (dalej Prezydent, organ I instancji) orzekł o odpowiedzialności M. P. i J. P., członków Spółki A. za zaległości tej Spółki za rok 2008 (I-XI rata) w podatku od nieruchomości w kwocie 54.383,00 zł oraz odsetki od zaległości w wysokości 32.019,00 zł i określił, że odpowiedzialność ta ma charakter odpowiedzialności solidarnej Spółki A. odpowiednio z J. P. i M. P.. W odwołaniach od tych decyzji strony, reprezentowane przez adw. T.K., wniosły o orzeczenie co do istoty sprawy, a w przypadku gdyby organ uznał, iż został uchybiony termin do wniesienia odwołania od skarżonej decyzji - o potraktowanie odwołania jako wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Decyzjom zarzucono: 1) naruszenie art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie decyzji w sprawie, w której nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania, 2) naruszenie art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia udziału w postępowaniu, na skutek błędnego oznaczenia jej adresu zamieszkania, 3) naruszenie art. 148 w związku z art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez adresowanie korespondencji na niewłaściwy adres strony, 4) naruszenie art. 116 § 1 w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez orzeczenie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki za zaległości podatkowe w sytuacji, gdy nie zostały zebrane w toku postępowania wszelkie dowody pozwalające orzec o takiej odpowiedzialności, 5) naruszenie art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium, organ I instancji, organ odwoławczy, SKO) w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" w pierwszej kolejności uznał za prawidłowe wysłanie dotychczasowej korespondencji na adres: ul. K. 2 w E., w tym również postanowień dotyczących wszczęcia postępowania skierowanych do J. P. i M. P.. Jak wyjaśnił organ J.P. pełnił w Spółce funkcję prokurenta samoistnego, tym samym występował jako pełnomocnik firmy. W ocenie Kolegium korespondencja dotycząca postępowania została skutecznie doręczona, a tym samym postępowania zostały skutecznie wszczęte. Organ wskazał, że Spółka A. posiada zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2002 (IV -XII rata), 2003 (I-IV i VII-XII raty), 2004 i 2005 (IV -XII raty), 2006, 2007 i 2008 (I-XI raty). Na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny prowadził w stosunku do Spółki postępowanie egzekucyjne. W wyniku zbiegu egzekucji Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 22 czerwca 2001r. wyznaczył Prezydenta Miasta do prowadzenia egzekucji administracyjnej i sądowej. Prezydent w toku czynności egzekucyjnych stwierdził, że egzekucja z nieruchomości i wierzytelności jest bezskuteczna. Ponadto Spółka wystąpiła z wnioskiem o ogłoszenie o upadłości, który Sąd Rejonowy zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2012r. zwrócił Spółce z uwagi na braki formalne wniosku. Spółka nie wystąpiła ponownie z wnioskiem o ogłoszeniu upadłości. Organ przedstawił treść przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej i wskazał, że odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 Ordynacji podatkowej powstałe w czasie pełnienia obowiązków członków zarządu (art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej). Organ podał, że J.P. powołany został do pełnienia funkcji członka zarządu aktem notarialnym z dnia 5 lipca 2005r., natomiast M.P. został powołany do pełnienia funkcji Wiceprezesa Spółki uchwałą Rady Nadzorczej Spółki z dnia 10 października 2007r.. W tej sytuacji obie ww. osoby były członkami zarządu w czasie powstania zaległości podatku od nieruchomości do I-XI raty za rok 2008. Stąd odpowiedzialność ta jest odpowiedzialnością solidarną. SKO oceniło, że z akt sprawy nie wynika, aby M. P. i J. P. wykazali, że w ich sprawach ma zastosowanie zwolnienie na zasadach określonych w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Postanowienia wydane w trybie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej wysłane zostały do M.P. i należało je uznać za skutecznie doręczone. Nie została też naruszona zasada udziału strony w każdym stadium postępowania, a strona miała możliwość brania udziału w każdym stadium postępowania. Natomiast wobec wniesienia odwołania z zachowaniem terminu wyznaczonego do tej czynności organ uznał za przedwczesny wniosek pełnomocnika o wznowienie postępowania. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, M. P. i J. P., reprezentowani przez dotychczasowego pełnomocnika, wnieśli o uchylenie decyzji organu II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowań i zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Autor skarg zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie przepisów: - art. 231 § 1 pkt 1 oraz § 2 w związku z art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy wydanych decyzji w sytuacji, gdy nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowań, - art. 231 § 1 pkt 1 oraz § 2 w związku z art. 123 § 1 i art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanych w sprawach, w których uniemożliwiono stronom wzięcie udziału w postępowaniu na skutek błędnego oznaczenia adresu zamieszkania, - art. 231 § 1 oraz § 2 w związku z art. 148 i art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanych w sprawach, w których adresowano korespondencję na niewłaściwy adres strony, - art. 231 § 1 pkt 1 oraz § 2 w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy decyzji orzekających o odpowiedzialności podatkowej członków zarządu spółki za jej zaległości podatkowe w sytuacji, gdy nie zostały zebrane w toku tego postępowania wszelkie dowody pozwalające orzec o takiej odpowiedzialności, - art. 231 § 1 pkt 1 oraz § 2 w związku z art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanych na podstawie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniach. W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonych decyzjach. Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014r. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Ol 192/14 i I SA/Ol 193/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod sygn. akt I SA/Ol 192/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a. ) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem , stosując środki przewidziane w ustawie. Stosownie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Sądowa kontroli zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Zauważenia wymaga przy tym, że do pełnych i prawidłowych ustaleń faktycznych nie może dojść jeśli decyzja wydana została z istotnymi naruszeniami przepisów postępowania, w szczególności przepisów o postępowaniu dowodowym. Tylko na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych istnieje możliwość prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do przepisów materialnoprawnych i oceny decyzji co do zastosowania i wykładni prawa materialnego. Sąd podzielił zarzuty skarg. Przepisy określające doręczenia zawarte są w rozdziale 5 działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej jako "O. p." przewidują trzy sposoby doręczenia pisma adresatowi. Pierwszym z nich jest doręczenie właściwe, uregulowane w art. 145 o.p., kiedy pisma doręcza się stronie, jej przedstawicielowi lub ustanowionemu pełnomocnikowi (art. 145 § 1 i 2) za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez upoważnione osoby (art. 144). W przypadku doręczania pism osobom fizycznym, przez które należy rozumieć zarówno stronę postępowania podatkowego, jak też jej przedstawiciela lub ustanowionego pełnomocnika, w pierwszej kolejności dokonuje się go bądź to bezpośrednio w stosunku do adresata pisma, bez korzystania z pośrednictwa innych osób, poprzez doręczenie w jego mieszkaniu lub miejscu pracy (art. 148 § 1), w siedzibie organu podatkowego (art. 148 § 2 pkt 1) lub w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (art. 148 § 3), bądź też w drodze doręczenia pośredniego w miejscu pracy adresata, ale osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji (art. 148 § 2 pkt 2). Drugim sposobem jest doręczenie zastępcze, kiedy to w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pismo doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy te osoby podjęły się oddania pisma adresatowi (art. 149). Do uznania doręczenia zastępczego za prawnie skuteczne koniecznym jest łączne spełnienie następujących przesłanek: - adresatem pisma jest osoba fizyczna, - adresat jest w danym momencie nieobecny w mieszkaniu, w którym zamieszkuje, - adres tego właśnie mieszkania jest w aktach sprawy podany jako aktualny, - pismo oddaje się jednej z osób wymienionych w art. 149 o.p. i zostaje zachowana określona kolejność osób wskazana w tym przepisie - odbiór pisma zostaje pokwitowany przez daną osobę, - osoba ta zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi, - zawiadomienie o doręczeniu zastępczym umieszcza się co najmniej w jednym z miejsc wymienionych w przepisie art. 149 o.p. zdanie drugie. Dopiero w przypadku niemożności doręczenia w pierwszy sposób (doręczenie właściwe), bądź też w drugi sposób (w drodze doręczenia zastępczego), zastosowanie znajdzie regulacja art. 150 § 1 o.p. przewidująca trzeci sposób doręczenia (fikcja prawna doręczenia pisma), polegający na przechowaniu pisma przez pocztę przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, w przypadku jego doręczania przez pocztę, lub złożenie pisma na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta), w przypadku doręczania tego pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę, przy czym jeżeli adresat nie odbierze pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Doręczenie należy do tzw. czynności materialno-technicznych, z których dokonaniem przepisy wiążą określone skutki prawne np. związanie decyzją, rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia odwołania czy też powstanie zobowiązania podatkowego (z nieujawnionych źródeł). Z gwarancyjnego charakteru instytucji doręczenia wynika zaś, że jedynie doręczenie zgodne z obowiązującymi przepisami można uznać za skuteczne i wywołujące określone następstwa prawne. W aspekcie zaś uprawnień strony postępowania prawidłowe doręczenie stanowi konkretyzację prawa do jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 o.p.). Przy czym należy wskazać, że sposób doręczenia pism w postępowaniu podatkowym uregulowany zostały przepisami o.p. w sposób odrębny i, co do zasady, wyczerpujący (por. np. wyrok NSA z dnia 5 października 2010 r., sygn. akt I FSK 1641/09). Z tych względów, instytucja doręczenia zastępczego jako wywierająca istotne skutki dla praw uczestników postępowania musi być stosowana bardzo restrykcyjnie i każde odstępstwo od przewidzianych w niej unormowań musi skutkować przyjęciem, że w istocie nie doszło do zastępczego doręczenia pisma (tak ostatnio np. WSA w Szczecinie w wyroku z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 373/12). Uregulowany w art. 150 § 2 o.p. sposób doręczenia stanowiący fikcję prawną – ustanowioną na zasadzie wyjątku – nie może budzić wątpliwości. Jeśli takowe istnieją nie można przyjąć, iż doszło do skutecznego doręczenia korespondencji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 871/08). Dla uznania, że decyzja została skutecznie doręczona stronie w trybie art. 150 o.p. konieczne jest wykazanie przez organ administracji, że placówka pocztowa zawiadomiła adresata w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może je odebrać (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 565/05). Prawidłowe doręczenie pisma w postępowaniu podatkowym, ma fundamentalne znaczenie. Jest ono istotne nie tylko dla obliczenia terminów do dokonania zapłaty określonych podatków, ale także dla zaskarżenia rozstrzygnięć w toku tego postępowania. Warto wiedzieć, że brak doręczenia pisma albo ustalenie, że zostało ono dokonane z naruszeniem przepisów o doręczeniach oznacza, że termin, który uzależniony jest od doręczenia, nie rozpoczął swojego biegu, a doręczenie uznaje się za bezskuteczne. W toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniedbania tego obowiązku, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy. Obowiązek wynikający z art. 146 o.p. ma udaremnić uchylanie się podatnika od opodatkowania. Zmianą adresu nie jest czasowa nieobecność w miejscu stałego pobytu ani też wyjazd za granicę na czas określony. Zgodnie zaś z wyrokiem WSA w Warszawie z 19 maja 2004 r. (sygn. akt V SA 3767/03, Lex nr 147086) pojęcie “adresu" nie oznacza, że musi to być miejsce stałego zamieszkania lub pobytu, ale może to być miejsce wykonywania pracy zawodowej, jak też adres tylko do doręczeń. Powinien to być adres aktualny, pozwalający na dokonanie czynności doręczania pism zgodnego z przepisami. Ma rację pełnomocnik skarżących, że skoro skarżący wyjechali za granicę przez wszczęciem przeciwko nim postępowania podatkowego, to w brak było podstaw do stosowania w stosunku do nich doręczenia zastępczego. Postępowanie przed organem I instancji toczyło się bez udziału skarżących. Nikt też nie reprezentował skarżących w postępowaniu przed organem I instancji. Skarżący nie ustanowili pełnomocnika. Organ nie próbował ustalić ich aktualnego pobytu. Organ nie zwrócił się też do Sądu o ustanowienie kuratora. Z akt administracyjnych wynika, że Organ I instancji w sprawie doręczania korespondencji skarżącym wymieniał poglądy z W.R., która nie była pełnomocnikiem skarżących. O tym, że organ faktycznie przyznał, że korespondencja kierowana do skarżących nie była skuteczna, świadczy treść jego pisma do SKO z dnia 3 czerwca 2013r. Urząd Miejski poinformował SKO, że decyzje Organu I Instancji zostały odebrane przez skarżących w dniu 8 marca 2013r. W konsekwencji od tej daty Organ I Instancji liczył termin do wniesienia odwołań. W świetle powyższych ustaleń i rozważań Sąd uznał zarzuty skargi za uzasadnione. Organ odwoławczy rozpatrując odwołania dokonał błędnej oceny powołanych w skardze przepisów prawa procesowego. W związku z tym w sposób wadliwy ocenił zarzuty odwołania. Taki sposób postępowania Organu odwoławczego mogło mieć na wynik sprawy. Skarżący na skutek wadliwej interpretacji przepisów prawa procesowego zostali pozbawieni możliwości czynnego udziału w postępowaniu. W rezultacie nie mogli zgłosić wniosków dowodowych i wypowiedzieć się odnośnie zebranego materiału dowodowego. Uznając zatem złożone skargi za zasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ powinien rozpatrzyć odwołania, z uwzględnieniem wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku. O treści określonej w pkt II wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152, zaś o zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, 205 i 209 tej ustawy (pkt III wyroku). Przy czym do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw należą: wpis sądowy uiszczony, opłata skarbowa od przedłożonych pełnomocnictw procesowych i wynagrodzenie adwokata. Wynagrodzenie adwokata zostało ustalone, na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie... (Dz. U z 2002 , Nr 163, poz. 1348 ze zm.), z uwzględnieniem wynagrodzenia pełnomocnika w każdej ze spraw połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sprawy dotyczące należności celnych, jak i określenia podatku i opłat paliwowych są bowiem sprawami, których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, o której mowa w § 6 powołanego rozporządzenia. Natomiast połączenie spraw, zarówno na podstawie art. 111 § 1, jak i § 2 p.p.s.a., nie czyni z tych spraw jednej, nowej sprawy. Połączenie podyktowane względami technicznymi i ekonomiką procesową nie pozbawia połączonych spraw ich odrębności i nie zmienia faktu, że łącznie rozpoznawane i rozstrzygane sprawy są nadal samodzielnymi sprawami (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2008r., II OSK 374/07, LEX nr 468574). Dlatego Sąd przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi w każdej ze spraw połączonych pod wspólną sygnaturą I SA/Ol 192/14.