I SA/Ol 193/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2006r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia "[...]". skarżący R. K.zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M. K.Nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodów. W rubryce nr 10 złożonego wniosku zatytułowanej "Dochody" oświadczył, iż od początku roku 2011r poniósł stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Podał również, iż jego żona jest właścicielem mieszkania o pow. 64 m2 obciążonego kredytem hipotecznym na 30 lat. Ponadto wyjaśnił, iż z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową, w związku z czym nie ma informacji na temat wysokości dochodów żony. Argumentując wniosek skarżący podał, iż egzekucja prowadzona przez organy podatkowe doprowadziła do zablokowania kont bankowych firmy oraz utratę zaufania kontrahentów. Wobec powyższego nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa prawnego. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak: -wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych przez skarżącego nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach powyżej 3.000 oraz o posiadanych przez niego zasobach pieniężnych (oszczędnościach, papierach wartościowych) - w okresie od 01.01.2007r do 31.03.2011 r. - w przypadku zbycia ewentualnego majątku określenia formy zbycia ( darowizna, sprzedaż itp.) podania daty zbycia, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonki ze wskazaniem źródeł, z których jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym majątku współmałżonki: nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni oraz miejsca położenia), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, a także o posiadanym przez małżonkę majątku j.w.) w okresie od 01.01.2007r do 31.03.2011 r., -przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych osobistych oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z okresu czterech miesięcy (listopad-grudzień 2010r., styczeń-luty 2011 r.), potwierdzających również zablokowanie kont bankowych, -przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych osobistych małżonki z okresu czterech miesięcy (listopad-grudzień 2010r., styczeń luty 2011 r.), - przedłożenia odpisów odpowiednich deklaracji podatkowych potwierdzających brak uzyskiwania dochodów i wykazywaną stratę, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego skarżący się utrzymuje w związku z wykazaniem w rubryce "Dochody" stratę z działalności gospodarczej, - oświadczenia czy skarżący lub jego żona posiadają polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. W wezwaniu, doręczonym w dniu 4 maja 2011 r., zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a tym samym stanowić może podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazane wyżej wezwanie pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego, tak więc termin do uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 11 maja 2011 r. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 27 kwietnia 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek żądanych dokumentów ani oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego konieczne było zestawienie jego miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Dane te były kluczowe w sytuacji nie osiągania przez skarżącego jakichkolwiek dochodów. Nie zostało również wyjaśnione czy skarżący posiada rachunki bankowe, czy posiada (bądź posiadał) zgromadzone na nich środki finansowe. Niewyjaśniona pozostała również kwestia posiadania ewentualnego majątku przez skarżącego w okresie trzyletnim przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie zostało wyjaśnione czy skarżący w tym okresie posiadał ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak, to jakie. Dane w tym zakresie również uwiarygodniają przedstawianą przez wnioskodawcę trudną sytuację majątkową. Obrazują bowiem tę sytuację w przedziale czasu poprzedzającym złożenie skargi i pozwalają stwierdzić, czy brak majątku występuje od dłuższego czasu, czy przeciwnie stosunkowo niedawno wnioskodawca wyzbył się bądź spieniężył oraz jakie składniki swojego majątku. Niewyjaśnione pozostało z czego skarżący się utrzymuje w sytuacji braku jakichkolwiek dochodów. Wreszcie nie ustalono sytuacji majątkowej małżonki skarżącego. Skarżący oświadczył co prawda, iż pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką, jednakże okoliczność ta nie skutkuje automatycznie obowiązkiem zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych i poprzestaniem na wykazaniu wyłącznie jego sytuacji majątkowej. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA, 1(4)2005). Dlatego też próbowano ustalić dochody oraz majątek małżonki wnioskodawcy. Uzyskanie powyższych danych w ocenie Sądu było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.