I SA/Ol 194/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od października 2008r. do grudnia 2010r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 23 maja 2013r. skarżąca T. L., reprezentowana przez radcę prawnego K. S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 7.699 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżąca jest właścicielką działki o powierzchni 0,4662 ha w miejscowości "[...]". Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż aktualnie wszystkie jej konta bankowe są pozajmowane i pozabezpieczane przez komornika Urzędu Skarbowego w "[...]", w związku z czym złożyła wniosek o upadłość likwidacyjną. Podniosła, iż jest na utrzymaniu swojego męża i nie posiada żadnych własnych środków na uiszczenie wpisu sądowego. Do złożonego wniosku skarżąca załączyła odpis PIT-36L oraz PIT/B, z których wynika, iż w 2012r. wnioskodawczyni osiągnęła przychód w wysokości 4.756 429,90 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 4.672 301,69 natomiast dochód wyniósł 84.128, 21 zł. Przedłożono również wyciąg z rachunku bankowego w banku Idea Bank za okres 01.07.2012 do 23.05.2013r. oraz wyciąg z rachunku w Banku Spółdzielczym w "[...]". Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 05.06.2013r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont (osobistych i firmowych) za ostatnie pięć miesięcy (styczeń - maj 2013r.) posiadanych przez skarżącą oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź oświadczenia o braku powyższych, wraz z potwierdzeniem o zablokowaniu kont, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres 01. 02.2013 r. – 30.04.2013 r., – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej w okresie 01.01.2010 – 23.05.2013r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w przedmiocie wysokości miesięcznego dochodu netto małżonka skarżącej, na którego utrzymaniu wnioskodawczyni pozostaje (ewentualne pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie), – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym małżonka skarżącej (w okresie 01.01.2010 – 08.05.2013r.) - przedłożenia zeznania podatkowego małżonka skarżącej za rok 2012, - przedłożenia ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2011 i 2012, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania przez skarżącą polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek, - odpisu złożonego do sądu wniosku o upadłość, - odpisu księgi wieczystej nieruchomości posiadanej przez skarżącą (działka obręb "[...] " 175/1, 0,4662 ha), w przypadku dokonania oszacowania nieruchomości przedłożenia odpowiedniego operatu (protokołu opisu i szacowania nieruchomości), - przedłożenia oświadczenie w kwestii wysokości ustalonych opłat za usługi pełnomocnika, przedłożenia dokumentów (w postaci np. faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłaty za usługę prawną, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawczyni, określających jej sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, iż dom, w którym zamieszkuje wynajmuje za kwotę 18.000 zł rocznie. W cenie wynajmu lokalu zawarte są wszelkie media tj. gaz, energia elektryczna, woda, czynsz, telewizja. Dom zamieszkuje wraz z mężem i córką. Wskazała, iż od momentu zajęcia kont i braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej opłaty za wynajem mieszkania poniesie mąż. Do oświadczenia załączono umowę najmu z dnia 01.06.2010r. Skarżąca przedstawiła wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej z dnia 01.03.2013r. Przedłożono także wyciągi z rachunków bankowych posiadanego przez skarżącą oraz prowadzonego na jej firmę w Banku Spółdzielczym w "[...]" za okres styczeń – maj 2013r., z których wynika brak środków pieniężnych na tych kontach. Przedłożono również wyciągi z rachunku osobistego oraz firmowego posiadanych przez wnioskodawczynię w banku Idea Bank, z których podobnie wynika brak środków na tych rachunkach. Skarżąca złożyła oświadczenie, iż pomimo pozostawania w rozdzielności majątkowej pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, na którego utrzymaniu wraz z córką pozostaje. Wyjaśniła, iż część opłat wliczonych jest w koszty wynajmu. Natomiast miesięczne wydatki osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym obejmujące koszty wyżywienia ubrania, środki czystości, lekarstw wynoszą średnio 2.000 zł. Kosztów tych skarżąca nie jest w stanie udokumentować z uwagi na płatność gotówką i brak paragonów za okres 01.02.2013-30.04.2013r. Dodała, że mąż płaci alimenty na pozostałe dzieci w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Ze złożonego oświadczenia w zakresie składników majątkowych posiadanych przez skarżącą wynika, iż w okresie 01.01.2010-23.05.2013r. posiadała bądź nadal posiada: działkę rolną z warunkami zabudowy, obręb "[...]" (0,4662 ha), samochód "[...]" – sprzedany 31.05.2013r. za kwotę brutto 24.600 zł – środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, ładowarkę teleskopową JCB-J535 – sprzedana za kwotę 12.300 zł (04.06.2012) środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, koparko- ładowarkę JCB4- sprzedana 04.07.2012r za kwotę 196.800 zł, środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, 99 udziałów w spółce A nabyte za 30.000 zł,, 1 udział w spółce A – nabyty za 300 zł, 100 udziałów w spółce B – sprzedane za 31.000 zł, środki ze sprzedaży przeznaczone na bieżącą działalność gospodarczą, 5 udziałów w spółce B nabyte za 5.000 zł, 5 udziałów w spółce B – sprzedanych za 5.000 zł. Wskazała, iż składniki majątku jej męża w tym samym okresie to 100 udziałów w spółce C w upadłości likwidacyjnej nabyte za kwotę 30.000 zł. Wnioskodawczyni załączyła ponadto zaświadczenie o zarobkach netto męża, którego wynika, iż średnie miesięczne wynagrodzenie za okres ostatnich trzech miesięcy wynosiło 4.894,59 zł. Skarżąca przedstawiła także zeznania podatkowe męża za ubiegły rok PIT 37 i PIT/0, z których wynika, iż małżonek wnioskodawczyni osiągnął w roku 2012 przychód w wysokości 123.710,91 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.668,72 zł, a uzyskany dochód 122.042,19 zł. W PIT/0 wykazano odliczenie z tytułu ulgi na dziecko. Skarżąca wskazała, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych na których gromadzone są środki. Ubezpieczona jest w zakładzie pracy męża w ubezpieczeniu grupowym, składka z tego tytułu wynosi 51,62 zł miesięcznie. Przedłożono również odpis zwykły księgi wieczystej na dzień 13.06.2013r. dotyczący nieruchomości w miejscowości "[...]". Z powyższego odpisu wynika zabezpieczenie nieruchomości hipoteką umowną na kwotę 326.142,23 zł – wierzytelność banku z tytułu umowy kredytu oraz ustanowienie hipotek przymusowych w wysokości 999.734,00 i 165.273,00 – na rzecz organu podatkowego. Odnosząc się do wynagrodzenia pełnomocnika, skarżąca wskazała, iż nie została ustalona wysokość opłaty za reprezentowanie jej w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w "{...]" z dnia 11.02.2013r. Nie posiada żadnej umowy, ani faktury za usługę, ponieważ nie została jeszcze opłacona. Usługa jest kontynuacją w sprawie złożenia wniosku o upadłość likwidacyjną, za którą pełnomocnik nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia, a jego kwota pozostaje do uzgodnienia. Przedłożono także ewidencję środków trwałych za rok 2011 i 2012. Ponadto załączono zaświadczenie z BS w "[...]" w przedmiocie posiadania prze T. L. rachunku bieżącego w tym banku, rachunek jest zajęty tytułem egzekucyjnym wystawionym przez Urząd Skarbowy, klient nie posiada kredytów jak również linii debetowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje bowiem zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Wskazać trzeba na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Oceniając przedstawioną we wniosku sytuację materialną i życiową skarżącej, należy stwierdzić, iż nie zostało wykazane, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rodzina skarżącej utrzymuje się ze stałego i regularnego dochodu jakim jest wynagrodzenie jej męża w wysokości około 4.894,59 zł. Należy również mieć na względzie, iż za ubiegły rok podatkowy zarówno skarżąca jak i jej mąż osiągnęli dochody, które kształtowały się na poziomie ponadprzeciętnym i wystarczały na pokrycie kosztów wymaganego na chwilę obecną wpisu w wysokości 7.699 zł. Skarżąca uzyskała bowiem z prowadzonej działalności dochód w wysokości 84.128, 21 zł, natomiast jej małżonek dochód w wysokości 122.042,19 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł zatem w ubiegłym roku 206.170,40 zł. Osiągnięcie dochodu za ostatni rok oraz jego wysokość nie uprawnia do stwierdzenia, że skarżąca jest osobą wymagającą pomocy Państwa, również w sytuacji, w której wnioskodawczyni znajduje się aktualnie. Złożony wniosek o upadłość likwidacyjną jej firmy nie przesądza o konieczności zwolnienia wnioskodawczyni od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zauważyć należy, że koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi koniecznymi wydatkami obciążającymi skarżącą. Zwrócić również należy uwagę na majątek wnioskodawczyni. Przede wszystkim wskazać należy, iż skarżąca w dniu 31.05.2013r. tj. w czasie kiedy została wezwana do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie (wezwanie doręczone w dniu 20.05.2013r.) sprzedała samochód osobowy, za który uzyskała kwotę 24.600 zł. Jak wskazała środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczyła na bieżącą działalność gospodarczą. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby skarżącą, posiadająca środki przewyższające znacznie kwotę wymaganego wpisu, żądała w związku z przeznaczaniem ich na działalność gospodarczą, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Dodatkowo wskazać należy, iż wnioskodawczyni spieniężyła również inne składniki majątku w okresie ubiegłego roku za łączną kwotę 209.100,00 zł. Ponadto sprzedała 100 udziałów w spółce B za kwotę 36.000 zł. Nadal posiada 100 udziałów w spółce A nabytych za kwotę 30.300 zł. Nieruchomość w postaci działki rolnej z warunkami zabudowy zabezpieczona jest hipotekami, jednakże nie wykazano wartości posiadanej nieruchomości, tym samym nie można stwierdzić jednoznacznie, że wartość hipotek przekracza wartość nieruchomości. Kwoty uzyskane ze sprzedaży przeznaczyła na bieżącą działalność gospodarczą lub na bieżące utrzymanie. Zauważenia wymaga, że skarżąca ze sprzedaży składników majątkowych uzyskała łączną kwotę 269.700 zł, tym samym miała możliwość wygospodarowania niezbędnych środków na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie, którego wartość jest wielokrotnie niższa od środków uzyskanych ze sprzedaży majątku. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż nie można zaakceptować sytuacji, w której wnioskodawca wszelkie koszty działalności gospodarczej uznaje za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie podkreśla się, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). W orzeczeniu zwrócono również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych. Wątpliwości związane z sytuacją majątkową strony wyłaniają się ponadto na tle oświadczeń dotyczących zapłaty za usługi pełnomocnika, nie wskazują bowiem aby wnioskodawczyni była rzeczywiście osobą wymagającą pomocy państwa. Skarżąca wyjaśniła, iż nie zapłaciła jeszcze za usługi ustanowionego pełnomocnika, ponieważ usługa jest kontynuacją w sprawie złożenia wniosku o upadłość likwidacyjną, za którą pełnomocnik nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia, a jego kwota pozostaje do uzgodnienia. W ocenie referendarza rozpoznającego niniejszy wniosek, dla osoby nie posiadającej dochodów oraz środków pieniężnych, istotna i nie bez znaczenia byłaby wysokość kwoty wynagrodzenia czyli kosztów jakie będzie musiała ponieść. Zważywszy bowiem na wartość przedmiotu zaskarżenia (769.864,00 zł), stan skomplikowania sprawy, a także obszerność zgromadzonego w niej materiału dowodowego (11 tomów akt administracyjnych i 3 segregatory), niewiarygodne wydaje się oświadczenie co do tego, że nie dokonano ustaleń w tym zakresie. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności referendarz postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.