I SA/Ol 196/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 196/18 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2012 r. postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1-sentencja postanowienia Spółka A (dalej: "skarżąca" lub "spółka") wniosła w dniu "[...]" skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymiaru podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2012 r. W dniu "[...]" skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że po 2012 r. straciła głównych odbiorców swoich usług, w związku z wprowadzeniem na polskim rynku olbrzymich zmian w produkcji wyrobów elektronicznych. Od tej pory skarżąca ma trudności z utrzymaniem się na rynku. Wobec tego nie jest w stanie uiścić wysokiego wpisu sądowego. Według oświadczenia skarżącej zawartego w formularzu PPPr, jej kapitał zakładowy wynosi 50 000 zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok wynosi 2.294.178,89 zł, zaś wysokość zysków lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła minus 659.465.11 zł (strata). Skarżąca załączyła do wniosku bilans za 2017 r. W dniu "[...]" referendarz sądowy wydał zaskarżone postanowienie, w którym odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia powołany został przepis 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "ppsa"), z którego wywiedziono, że instytucja prawa pomocy, jako wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie, może być stosowana w szczególnych przypadkach. Zauważono, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa, to uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne. Wynika to z faktu, że osoba prawna posiada zorganizowaną strukturę i powinna w swojej działalności przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z funkcjonowaniem oraz zgromadzić środki na ten cel. Podkreślono ponadto, że każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów, co szczególnie dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą, takich jak spółka prawa handlowego. Odnosząc się w zaskarżonym postanowieniu do zgromadzonych w sprawie dokumentów księgowych w postaci bilansów i rachunków zysków i strat za lata 2017 i 2016 wskazano, że wynika z nich, iż aktualnie spółka nie osiąga przychodów ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów. Jedyne przychody odnotowywane są na poziomie "pozostałych przychodów operacyjnych", związanych m.in. ze zbyciem środków trwałych, z odpisaniem zobowiązań przedawnionych, z rozwiązaniem rezerw, z odpisami amortyzacyjnymi, z otrzymaniem darowizn czy odszkodowań. Aktywna działalność gospodarcza skarżącej miała miejsce, jak wynika z zaskarżonej do WSA decyzji, w 2012 r., kiedy skarżąca wykazywała transakcje kupna – sprzedaży na wielomilionową skalę, przy czym tego też okresu (miesięcy sierpień-grudzień 2012r.) dotyczy skarżona decyzja. Zdaniem referendarza obowiązkiem skarżącej, jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, było uwzględnienie ryzyka związanego prowadzoną działalnością w zakresie hurtowej sprzedaży sprzętu i podzespołów elektronicznych, w tym także ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Według referendarza podnoszony przez skarżącą fakt obecnej trudnej sytuacji finansowej, spowodowany brakiem odbiorców i koniecznością przebranżowienia się, a także zobowiązania wobec innych podmiotów - nie są okolicznościami, które w tej sytuacji mogą stanowić o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy zwrócił na znaczny majątek posiadany nadal przez spółkę w postaci środków trwałych, na które składają się grunty oraz budynki i lokale o wartości 2.294.178,89 zł, ponadto środki trwałe w budowie o wartości 33.067,27 zł oraz należności krótkoterminowe o wartości 113.205 zł. Okoliczność, iż wartość zobowiązań zabezpieczonych na majątku spółki, w tym hipotek wynosi 4.679.343,66 zł, nie oznacza automatycznej podstawy do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Taki stan rzeczy nie oznacza bowiem zakazu korzystania z tychże nieruchomości, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności. Ponadto wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentówh źródłowych wynika, że skarżąca, pomimo podnoszonych trudności, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym i nie ma informacji, aby utraciła płynność finansową. Z wyciągu z KRS nie wynika, aby spółka prowadzoną działalność zawiesiła, zlikwidowała, rozwiązała czy zgłosiła wniosek o upadłość. Zauważono także, że z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że spółka ma trzech wspólników, którzy posiadają 97 udziałów o łącznej wartości 48.500 zł. Zatem spółka może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, podnosząc zarzuty naruszenia art.106 §1 i 5 ppsa w zw. z art.244 §1 ppsa w zw. z art.245 §3 i art.246 §2 pkt 1 i 2 ppsa poprzez nieprzyznanie prawa pomocy pomimo spełnienia przesłanek wymienionych w ww. przepisach, co jest skutkiem błędnej oceny przedstawionej przez skarżącą sytuacji w zakresie możliwości uiszczenia wpisu sądowego. Błędnie oceniono także możliwości dysponowania przez skarżącą swoim majątkiem, przy ustanowionych ograniczonych prawach rzeczowych (zastawy skarbowe i hipoteki przymusowe). Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącej z wpisu w części, do wysokości kwoty, która w ocenie Sądu jest możliwa do poniesienia przez skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego wydane zostało bez naruszenia obowiązujących przepisów. Zgodnie z art.260 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "ppsa"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art.258 §2 pkt 6-8 ppsa, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 ppsa, działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art.199 ppsa. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek, zawartych w art.246 §2 ppsa, z którego wynika, że prawo pomocy może być przyznane albo w zakresie całkowitym, gdy nie osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, albo może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść przepisu art.246 §2 ppsa wskazuje jednoznacznie, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie albo braku jakichkolwiek środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, albo braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Istotne jest także to, że zawarta w §2 art.246 ppsa regulacja dotycząca osób prawnych oparta jest na uznaniu sądu, w odróżnieniu od regulacji zawartej w §1 tego artykułu, odnoszącej się do osób fizycznych, gdzie sąd ma obowiązek przyznania prawa pomocy w razie stwierdzenia przesłanek. W związku z powyższym, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy nie zależy od wykazania braku posiadania jakichkolwiek lub dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wykazać należy nie brak jakiegokolwiek majątku, ale brak efektywnych aktywów (gotówka, zapasy, towary itp.). Podkreślenia bowiem wymaga, że art.246 §2 ppsa mówi nie tylko ośrodkach finansowych gromadzonych na rachunkach bankowych, ale także o wartości środków trwałych. Jeżeli osoba prawna dysponuje majątkiem przewyższającym wielokrotnie wartość wpisu, to nie mieści się w hipotezie normy z art.246 §2 pkt 2 ppsa, przewidującej częściowe przyznanie prawa pomocy (postanowienie II GZ 89/12 z 15 marca 2012 r.). W rozpatrywanej sprawie ustalono, że skarżąca posiada majątek w postaci środków trwałych, na które składają się grunty oraz budynki i lokale o wartości 2.294.178,89 zł, ponadto środki trwałe w budowie o wartości 33.067,27 zł oraz należności krótkoterminowe o wartości 113.205 zł. Skarżąca w sprzeciwie podnosi, że wszystkie nieruchomości obciążone są hipoteką albo zastawem skarbowym, wobec czego ich zbycie nie zapewniłoby środków na uiszczenie wpisu. Z tym stanowiskiem nie do końca można się zgodzić, gdyż nieruchomości są wykorzystywane przez spółkę, mogą też być przedmiotem najmu, zaś z dodatkowych informacji i objaśnień do rocznego sprawozdania finansowego za rok 2017 wynika, że kwota zobowiązań zabezpieczonych na majątku w postaci zastawu, w tym zastawu skarbowego wynosi 0 zł. Nadal istnieje możliwości pozyskania środków na wpis z należności krótkoterminowych o wartości 113.205 zł, co podniósł referendarz sądowy oraz z dopłat wspólników. Sąd podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że koszty sądowe związane z toczonymi sporami sądowymi należy zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania spółki, zatem konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami zwłaszcza, że wysokość wpisu, tj. 26.188 zł, jest wielokrotnie niższa od wartości należących do skarżącej nieruchomości, które, chociaż obciążone hipotekami, to jednak, jak zauważono w zaskarżonym postanowieniu, są wykorzystywane przez skarżącą. Wśród danych przedłożonych przez skarżącą nie ma zeznań CIT, składanych przez osoby prawne, a dających możliwość oceny bieżącej działalności spółki, tj. poznania jej aktualnych obrotów, ponoszonych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, ewentualnych zysków albo strat. Osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Tak jak zauważył referendarz sądowy, skarżąca powinna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Powyższe wynika z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Wspólnicy spółki, którymi według KRS są trzy osoby fizyczne posiadające łącznie 97 udziałów o łącznej wartości 48.500 zł, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy był w niniejszej sprawie rozpatrywany na podstawie udostępnionych przez skarżącą informacji i przez nią udokumentowanych. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że podjęła wszelkie działania zmierzające do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie jej własnej aktywności i zapewnienie środków na wniesienie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Nie udostępniono zeznań CIT-8, dających obraz bieżącej sytuacji spółki, która nadal prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto nie wykazano braku możliwości dopłat przez wspólników. Sąd nie kwestionuje trudności wnioskodawcy związanych z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, zajęciem rachunków bankowych, oraz wykazaną stratą za ostatni rok obrotowy. Niemniej jednak, skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, wobec czego słuszne wydaje się założenie, że dysponuje środkami na ten cel. W związku z powyższym nie zasługują na uzasadnienie zarzuty zawarte w sprzeciwie od zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, bowiem skarżąca nie wykazała braku posiadania takich środków, bez których nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całość lub w części. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 ppsa, orzeczono jak sentencji postanowienia.